İşyerinin önündeki alanın kullanımı, dükkânın önündeki bahçe, teras, avlu, otopark ve kaldırım şeridinin kime ait olduğuna, kimin hangi şartla kullanabileceğine bağlıdır. Temel kural şudur: apartman veya sitenin tapuda ya da projede ortak yer olarak görünen alanı, kat maliklerinin ortak malıdır; dükkân sahibi veya kiracı bu alanı ancak yönetim planı, tapu eklentisi ya da kat malikleri kurulu kararıyla kullanabilir, sabit tesis için ise bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir (634 sayılı Kanun m.19/2). Kaldırım gibi kamu alanında ise yetki belediyeye aittir ve işgaliye izni gerekir. Bu rehber, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve Yargıtay kararları ışığında dükkân önü kullanımını, işgaliye bedelini, kaç metre kullanılabileceğini ve cezaları açıklar.
Okuma notu: Kanun maddeleri güncel metinlerinden, kararlar Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi karar metinlerinden aktarılmıştır. Bir kararın sonucu (onama, bozma, düzelterek onama) ile ilk derece veya bölge adliye mahkemesinin gerekçesi ayrı ayrı belirtilmiş; Yargıtay’ın kendi gerekçesi kısa olan kararlarda mahkeme gerekçesi Yargıtay’a atfedilmemiştir. İşgaliye bedeli, kaldırımda bırakılacak genişlik ve imar yönetmeliği gibi konularda yerleşik bir yüksek mahkeme kararı veya tek bir ulusal ölçü bulunmadığından, bu başlıklar “Uygulama notu” ile işaretlenmiş ve ilgili belediyeden teyit edilmesi gereken bilgi olarak sunulmuştur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yerleşik içtihat bulunmayan konular da ayrıca belirtilmiştir.
Yazıyı yapay zekâ ile özetleyin
Kısa bir özet için tercih ettiğiniz asistanı seçin; yazı yeni sekmede özetlenir.
Özet yapay zekâ tarafından üretilir, hatalı olabilir ve hukuki tavsiye yerine geçmez; ayrıntılar için yazının tamamına bakın.

Tahliye, kira tespiti ve kira alacağı başta olmak üzere tüm kira uyuşmazlıklarındaki süreler ve izlenecek yol için İstanbul kira avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Dükkan Önü (Bahçe ve Teras) Kime Aittir? Tahsisli Alan ve Ortak Alan Ayrımı
İşyerinin önündeki alanın kullanımı sorusunun ilk cevabı tapuda, onaylı mimari projede ve yönetim planında aranır. Dükkânın içi bağımsız bölümdür ve malikine aittir; önündeki bahçe, teras, avlu veya geçiş şeridi ise çoğu zaman ortak yerdir. Kanun, avluları, genel giriş kapılarını, koridorları, ortak garajları, genel kömürlüğü ve sığınakları “her halde ortak yer” saymıştır (634 sayılı Kanun m.4/a). Bu nedenle işyerinin önündeki alanın kullanımında sorun, dükkânın “önü” olması değil, o alanın hukuken kime ayrıldığıdır.
Ortak yerde her kat maliki arsa payı oranında kullanma hakkına sahiptir. Bu hak kural olarak kiracıya da yansır; ancak kiracı, malikin ortak yer üzerindeki hakkından fazlasını kullanamaz. Aşağıdaki başlıklar, tahsis, yönetim planı ve sabit tesis sorunlarını sırasıyla ele alır. İşyerinin önündeki alanın kullanımı bu nedenle her olayda önce alanın hukuki niteliğine göre değerlendirilir.
Kiralık Dükkanın Önündeki Boşluk (Bahçe veya Teras) Doğrudan Dükkanın Kullanımına mı Aittir?
Kısa cevap: Hayır; dükkânın önündeki boşluk, tapuda eklenti olarak yazılmadıkça, yönetim planı veya kat malikleri kurulu kararıyla o bağımsız bölüme özgülenmedikçe kural olarak ortak yerdir ve dükkânın veya kiracının kullanımına otomatik olarak geçmez. Bu, işyerinin önündeki alanın kullanımı bakımından ilk kuraldır.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.16/2: “Kat malikleri ortak yerlerde kullanma hakkına sahiptirler; bu hakkın genel kömürlük, garaj, teras, çamaşırhane ve çamaşır kurutma alanları gibi yerlerdeki ölçüsü, aksine sözleşme olmadıkça, her kat malikine ait arsa payı ile oranlıdır.” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Bu madde, işyerinin önündeki alanın kullanımının temelini oluşturur. Dükkân maliki de diğer kat malikleri gibi arsa payı oranında kullanma hakkına sahiptir; yalnızca zemin kattaki dükkân olması, önündeki bahçeye münhasır hak vermez. Kiracı ise bu hakkı kira sözleşmesi ve malikin yetkisi ölçüsünde kullanır.
Kira sözleşmesinde “dükkân ve önü” gibi bir ifade bulunsa bile, malik ortak yer üzerinde tek başına tasarruf edemeyeceği için kiraya verdiği şey ancak kendi hakkı kadardır. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin onadığı bir dosyada, araç satışı yapılan bir dükkânın önündeki ortak bahçede 35 m²’lik kısma yönelik müdahalenin önlenmesine ve eski hale getirilmesine karar verilmiştir; ilk derece mahkemesinin gerekçesine göre alan tapuda ve yönetim planında ortak yer olarak belirlenmiş, kiracıya bırakılmamıştı. Karar özeti Bu yüzden işyerinin önündeki alanın kullanımında kira sözleşmesindeki ifade tek başına belirleyici değildir.
Dükkân önündeki boşluğun kamuya ait bir kaldırım veya yol olması ise farklı bir durumdur. Parsel sınırının dışında kalan kısım kat maliklerinin değil belediyenin yetki alanındadır; orada kural, geçici işgal için yetkili makamdan izin alınmasıdır (2464 sayılı Kanun m.52). Dükkânın önündeki alanın parsel içinde mi dışında mı kaldığı, tapu kroki ve imar durumundan öğrenilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kamu alanı ile ortak alan ayrımı bu nedenle ilk soru olmalıdır. İşyeri cephesine ve ortak alanlara tabela asılmasına ilişkin kurallar için işyerinde tabela asma hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulama notu: Kira sözleşmesinde dükkân önünün kiralanana dâhil olduğu açıkça yazıyorsa ve alan yönetim planıyla bağımsız bölüme özgülenmişse durum değişir. Bu durumda dahi özgüleme yalnızca kullanım hakkı verir; alanda sabit yapı kurmak için ayrıca kat maliklerinin yazılı rızası gerekir. Dükkân önünü kiralayacaksanız tapu, proje ve yönetim planı üçlüsünü sözleşmeden önce inceletmeniz risklerinizi azaltır. Aksi hâlde işyerinin önündeki alanın kullanımına ilişkin kira sözleşmesi hükmü, ortak yer bakımından kat maliklerini bağlamaz.
Apartman Yönetim Planının Önemi: Ortak Alanlar (Bahçe, Otopark) İşyerine “Özgülenmiş (Tahsis Edilmiş)” Olabilir mi?
Kısa cevap: Evet, yönetim planı veya kat malikleri kurulu kararıyla bir ortak yerin kullanımı bir bağımsız bölüme bırakılabilir; ancak bu özgüleme alanı olduğu gibi kullanma hakkı verir, mülkiyet vermez ve projeye aykırı yapı yapma yetkisi doğurmaz. Bu, işyerinin önündeki alanın kullanımı açısından tahsisin hukuki niteliğidir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.28: “Yönetim planı yönetim tarzını, kullanma maksat ve şeklini yönetici ve denetçilerin alacakları ücreti ve yönetime ait diğer hususları düzenler. Yönetim planı, bütün kat maliklerini bağlıyan bir sözleşme hükmündedir.” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Yönetim planı, işyerinin önündeki alanın kullanımının en güçlü dayanağıdır. Planda “zemin kat bahçesi 1 nolu bağımsız bölümün kullanımına özgülenmiştir” gibi bir hüküm varsa, o bölümün maliki ve onun kiracısı alanı kullanabilir. Kanun, yönetim planının “bütün kat malikleriyle onların külli ve cüzi haleflerini” bağladığını da belirtir; yani sonradan dükkânı satın alan kişi de mevcut tahsisle karşılaşır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu konuda tutarlı bir ilke kullanır: özgüleme “kullanım hakkı” verir, “değişiklik hakkı” vermez. Daire, bir ortak yerin kullanımının yönetim planıyla bırakılabileceğini, ancak bu kullanımın “olduğu şekli ile kullanımı içermekte” olduğunu ve alanda herhangi bir işlem yapılamayacağını; mimari projede bahçe olarak gösterilen yerde pergola, depo, kulübe, kamelya yapılamayacağını, otopark olarak da kullanılamayacağını belirtmiştir. Karar özeti Aynı ilke, otoparkın bloklara özgülendiği Karar özeti ve Karar özeti, bahçe alanının bağımsız bölüme özgülendiği Karar özeti ve genel olarak tahsis hükmünün “projesine uygun kullanım hakkı” sağladığı Karar özeti kararlarında da yinelenmiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu içtihat, tahsisin sınırını belirleyen ana ölçüttür.
Yönetim planı her şeyi çözmez. Plan, kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz; Yargıtay, kat maliklerinin 19. ve 45. maddelerden doğan haklarını planla önceden kaldıran hükümlerin “yok veya mutlak butlanla hükümsüz” olduğunu belirtmiştir. Karar özeti Planın değiştirilmesi ise bütün kat maliklerinin beşte dördünün oyunu gerektirir (634 sayılı Kanun m.28/3). İşyerinin önündeki alanın kullanımında plan hükümlerinin emredici kurallara aykırılığı da denetlenir.
Dikkat: Tahsis, kanunda sayılan “mutlak” ortak yerleri (taşıyıcı sistem, çatı, giriş, merdiven gibi) bağımsız bölüm eklentisine dönüştürmez. Tahsisli bir bahçe veya otoparkın niteliği değişmediği sürece alan ortak yer olarak kalır; kat malikleri kurulu kararı bulunmadan niteliği değiştirecek işlem yapılamaz. İşyerinin önündeki alanın kullanımını tahsisle sınırsız hale getirmek mümkün değildir.
Ev Sahibinin Kiracıya “Dükkanın Önünü ve Bahçeyi Kullanabilirsin” Demesi Hukuken Geçerli midir? (KMK Engeli)
Kısa cevap: Ev sahibinin izni yalnızca kendi hakkı kadar geçerlidir; ortak yer üzerinde diğer kat maliklerinin payı bulunduğundan ev sahibi, tek başına kiracıya bahçeyi tahsis edemez ve sabit yapıya izin veremez. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ev sahibinin izni bu nedenle sınırlıdır.
Ev sahibi dükkânın malikidir, ancak dükkânın önündeki bahçenin değil. Bahçe ortak yer ise mülkiyet bütün kat maliklerine arsa payı oranında aittir (634 sayılı Kanun m.16/1). Ev sahibinin “kullanabilirsin” demesi, kiracıya en fazla ev sahibinin kendi kullanım hakkı kadarını geçirebilir; bu, dükkân önünün kafe, otopark veya depo olarak kullanılmasına izin vermek anlamına gelmez. Böylece işyerinin önündeki alanın kullanımı sorusunda ev sahibinin tek başına yetkisi bulunmadığı görülür.
Kanun, kat maliklerinin borçlarını kiracılara da yüklemiştir: kiracılar ve bağımsız bölümden devamlı faydalananlar da bu borçlara uymak zorundadır ve bunları yerine getirmeyenler kat malikleriyle birlikte müteselsil sorumlu olur (634 sayılı Kanun m.18/2). Dolayısıyla ev sahibinin izin vermiş olması kiracıyı korumaz; aksine kiracı ve malik birlikte davalı olabilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kiracı da kat malikleriyle aynı yükümlülüklere tabidir.
Yargı uygulamasında kiracıya yönelik davada malikin de davaya katılması gerektiği yönünde bir yaklaşım bulunmaktadır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2026 tarihli bir kararda, davalının bağımsız bölümde kiracı olduğunu, malikin davaya dahil edilmediğini belirterek hükmü bozmuştur; bu dosyada site yönetimi, dükkân önü yürüyüş alanına ve otoparka mal yığıldığını ileri sürmüştür. Karar özeti Buna karşılık Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin onadığı bir dosyada ilk derece mahkemesi, kiralayan malik yönünden davayı reddetmiş, yalnızca kiracı yönünden kabul etmiştir. Karar özeti Bu fark, husumetin somut olaya göre belirlendiğini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımına ilişkin davada taraf teşkili bu nedenle önem taşır.
Uygulama notu: Ev sahibinin sözlü izni, mesaj veya e-posta ile verilmiş “kullanabilirsin” ifadesi kat maliklerini bağlamaz. Kiracı olarak dükkân önünü kullanmak istiyorsanız yönetim planındaki hükmü, kat malikleri kurulu kararını veya 4/5 yazılı rızayı istemeniz; ev sahibinden de bu belgeleri sağlamayı sözleşmeye yazmasını talep etmeniz daha güvenlidir. Ev sahibinin bu taahhüdü yerine getirememesinin kira ilişkisindeki sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. İşyerinin önündeki alanın kullanımını yazılı rızaya dayandırmak en güvenli yoldur.
Ortak Alan İşgali: Kat Maliklerinin (Apartman Sakinlerinin) 4/5’inin Yazılı Rızası Olmadan Dükkan Önüne Sabit Tente, Kış Bahçesi veya Sundurma Yapılabilir mi?
Kısa cevap: Hayır; ortak yerlerde inşaat, onarım ve tesis için bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir. Rıza yoksa kat malikleri müdahalenin önlenmesini ve eski hale getirmeyi isteyebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımı konusunda sabit yapılar için kural budur.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.19/2: “Kat maliklerinden biri, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası olmadıkça anagayrimenkulün ortak yerlerinde inşaat, onarım ve tesisler, değişik renkte dış badana veya boya yaptıramaz.” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Bu hüküm, işyerinin önündeki alanın kullanımının sınırını çizer. Dükkân önündeki bahçeye cam kış bahçesi, sabit tente, sundurma, pergola veya zemin kaplaması yapmak “inşaat ve tesis” kapsamındadır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, bahçe niteliğindeki ortak alana müdahale eden davalının “tadilat projesi yahut kat maliklerinin muvafakat verdiğine ilişkin belgenin dosyaya sunulamadığı” gerekçesiyle müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme hükmünü onamıştır. Karar özeti
Kafelerde olay genellikle şöyle gelişir: önce masa ve sandalye konur, sonra zemin kaplanır, çevresi cam veya demirle çevrilir, üstü kapatılır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, ortak bahçenin masa, sandalye, cam ve çatıyla kapatılarak kafeterya olarak kullanıldığı ileri sürülen dosyada bölge adliye mahkemesi kararını onamış, kararın gerekçesinde yeterli nisapta muvafakat belgesinin sunulamadığını belirtmiştir. Karar özeti Başka bir dosyada kafeterya işlettiği ileri sürülen davalı, apartmanın yönetim kurulu kararına dayanmış; bölge adliye mahkemesi, 18.02.2015 tarihli bu kararın 4/5 çoğunlukla alınmadığı için geçerli olmadığı sonucuna varmış ve Yargıtay kararı onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu sıralama, kalıcı yapıya dönüşen kullanımın hukuka aykırı sayıldığını gösterir.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi de ilk derece mahkemesinin tespitine göre dükkân önündeki bahçenin seramikle kaplanıp branda ve tenteyle çevrildiği, masa ve sandalye konulduğu bir dosyada, ortak alana yapılan müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme hükmünü onamıştır. Karar özeti Kış bahçesi ve ilave bölümlere ilişkin bir başka dosyada da aynı daire eski hale getirme hükmünü onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımını kalıcı hale getiren bu tür imalatlar sık görülür.
Hâkim eski hale getirmeye hükmederken ilgiliye uygun bir süre vermelidir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, işyeri önündeki bahçeye tente ve masa konulan bir dosyada davalıya 634 sayılı Kanun m.33 uyarınca uygun süre verilmemesini ve tadilat projesi ile muvafakat durumunun araştırılmamasını bozma sebebi saymıştır. Karar özeti Yerine getirmeyen kişiye ise hâkimin kararını yerine getirmemesi halinde 250 TL’den 2.000 TL’ye kadar idari para cezası verilir (m.33/3). İşyerinin önündeki alanın kullanımında yaptırım kadar süre verilmesi de önemlidir.
Uygulama notu: Kolayca taşınabilen şemsiye, mobil jardiniyer veya katlanır masa ile sabit tente veya kış bahçesi arasındaki sınır konusunda yerleşik bir üst mahkeme ölçütü tespit edemedik. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, açılır-kapanır pergolenin yönetim planına uygunluğunda mimari proje ve eki belgelerin incelenmesini aramıştır. Karar özeti Bu nedenle kalıcı bir yapı niteliği taşıyan her tesis için rıza almak, taşınabilir eşyalar için ise yönetim planındaki kullanım hükümlerini kontrol etmek en güvenli yoldur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında taşınabilir ve sabit düzen ayrımı bu nedenle dikkatle yapılmalıdır.
Restoran ve Kafelerde Masa-Sandalye Atılması: Belediye İzni vs. Kat Malikleri
Kafe ve restoranlarda işyerinin önündeki alanın kullanımı, iki ayrı hukuk rejimine bağlıdır. Alan parsel dışındaki kaldırım veya yol ise yetki belediyededir ve işgaliye izni aranır; alan parsel içindeki bahçe, avlu veya teras ise bu kez kat malikleri kurulu, yönetim planı ve Kat Mülkiyeti Kanunu devreye girer. İki rejim birbirinin yerine geçmez: belediye izni, kat maliklerinin ortak mülkiyet haklarını ortadan kaldırmaz.
Dükkan Önündeki “Kaldırıma (Kamu Alanına)” Masa ve Sandalye Koymak İçin Belediyeden İzin (İşgaliye) Nasıl Alınır?
Kısa cevap: Kaldırıma masa ve sandalye koymak için işyerinin bağlı olduğu belediyeden önceden yazılı izin alınır; izinli geçici işgal işgal harcına tabidir, izinsiz işgal ise Kabahatler Kanunu m.38 kapsamında idari para cezasına yol açar. İşyerinin önündeki alanın kullanımı bakımından kamu alanı izni bu şekilde alınır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.38/1: “Yetkili makamların açık ve yazılı izni olmaksızın meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımları işgal eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından elli Türk Lirası idarî para cezası verilir.” (5326 sayılı Kanun’u görüntüle)
İşyerinin önündeki alanın kullanımında kamu alanı için ilk adım, izin başvurusudur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediye sınırları içinde “yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak” geçici olarak işgal edilen yerleri işgal harcına bağlamıştır; kanun, bu yerler arasında yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerin bir kısmının herhangi bir maksatla işgalini de sayar (m.52/2). Kanuna göre izinsiz işgaller de harç mükellefiyetini kaldırmaz.
Başvurunun şekli belediyeden belediyeye değişir. Uygulamada genellikle dilekçe, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, vergi levhası, işgal edilecek alanın ölçüsünü gösteren kroki ve kimlik belgeleri istenir; bazı belediyeler apartman yönetiminin yazılı muvafakatini de arar. Belediyenin web sayfası veya zabıta müdürlüğü bu listeyi duyurur; bu liste kanundan değil belediye yönetmeliği ve uygulamasından geldiği için yerel teyit gerekir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında başvuru belgelerinin eksiksiz hazırlanması süreci hızlandırır.
Uygulama notu: İzin; alan, süre ve masa sayısıyla sınırlıdır. İzin sınırını aşmak, örneğin verilen metrekareden fazla alana masa koymak, izinsiz işgal sayılabilir. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2026 tarihli bir kararında, Fatih Belediyesi encümeni “işgal sınırına uymamak” fiilinin üçüncü kez tekrarlandığı gerekçesiyle 2.052 TL idari para cezası vermiş ve işyerini bir gün süreyle faaliyetten men etmiştir. Karar özeti İzin belgenizdeki sınırları ve süreyi takip etmek bu yüzden önemlidir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında izin belgesindeki sınırlar bu nedenle dikkatle izlenmelidir.
Kritik Çatışma: Belediyeden Ruhsat ve İşgaliye İzni Alınmış Olması, Apartman Yönetiminin İtirazını Engeller mi?
Kısa cevap: Hayır; belediyenin verdiği işyeri ruhsatı veya işgaliye izni kamu hukuku işlemidir ve kat maliklerinin ortak yer üzerindeki özel hukuk haklarını ortadan kaldırmaz. Alan ortak yer ise kat malikleri ayrıca rıza vermelidir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında iki izin birbirinin yerine geçmez.
Çatışmanın kaynağı genellikle şu savunmadır: “Belediyeden ruhsat aldım, işgaliye ödüyorum.” İşyeri ruhsatının dayanağı olan kanun, ruhsat verilirken kat mülkiyeti düzenlemelerine aykırı davranılmamasını bir kriter olarak sayar ve beyana göre düzenlenen ruhsatın “müktesep hak doğurmayacağını” belirtir. Danıştay 4. Daire’nin bir kararında aktarılan metne göre kanun, kriterler arasında “yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak” ifadesini saymakta, 5. maddede ise “Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz” demektedir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu savunma, kamu hukuku ile özel hukuk rejimlerinin karıştırılmasından doğar.
Yargıtay uygulamasında bu savunma özel hukuk davasında sonuç vermemiştir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 2025 tarihli bir kararında bölge adliye mahkemesi, ortak alana müdahale edilerek işyeri olarak kullanılan taşınmaz için belediyece işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı düzenlenmesinin “634 sayılı Kanun’a aykırılığı ortadan kaldırmayacağı” sonucuna varmış; Yargıtay davalının temyiz itirazlarını yerinde görmemiş ve kararı düzelterek onamıştır. Karar özeti Başka bir dosyada davalılardan biri, kiracıların site yönetiminin muvafakatiyle belediyeye işgaliye ödediğini ileri sürmüş; ilk derece mahkemesi davayı kabul, bölge adliye mahkemesi istinaf reddi vermiş, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi temyiz itirazlarını reddederek kararı onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında ruhsat savunması bu dosyada özel hukuk davasının sonucunu değiştirmemiştir.
Bu ikinci kararda Yargıtay’ın ayrıca gerekçelendirdiği bir “belediye izni muvafakat yerine geçmez” ilkesi karar metninde yer almamakta, karar yalnızca savunmanın ve sonucun görülmesini sağlamaktadır. Bu nedenle, belediye iznine rağmen müdahalenin önlenmesi sonucuna varılan dosyaları, genel kural olarak kat malikleri kurulu kararının aranması ve ruhsatın özel hukuk haklarını ortadan kaldırmaması şeklinde okumak daha doğrudur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu karar bu nedenle dikkatle okunmalıdır.
Ayrım: Alan parsel dışındaki kaldırım ise kat malikleri itiraz edemez; belediye izni yeterlidir. Alan parsel içindeki bahçe, avlu veya teras ise belediye izni tek başına yetmez, kat malikleri kurulu kararı veya 4/5 yazılı rıza (sabit tesis için) ayrıca gerekir. Sınır tapu krokisi ve imar durumundan öğrenilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında parsel içi ve parsel dışı ayrımı bu nedenle belirleyicidir.
Apartman Bahçesine İzinsiz Masa Atan Kafeye Karşı Yönetimin Açacağı “Müdahalenin Meni ve Eski Hale Getirme (Yıkım)” Davası
Kısa cevap: Yönetim veya kat malikleri, ortak alana yapılan müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirilmesi için sulh hukuk mahkemesinde dava açar; mahkeme bilirkişi ve keşifle aykırılığı belirler, davalıya uygun süre verir. İşyerinin önündeki alanın kullanımına ilişkin bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür.
Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar kural olarak sulh hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, dış cephenin reklam amaçlı kiralanmasından elde edilen kira gelirinden kat maliklerinin payının istendiği bir dosyada, Ek-1. maddenin bu kanunun uygulanmasından doğacak her türlü anlaşmazlığın sulh hukuk mahkemesinde çözümleneceğini düzenlediğini, ancak malvarlığı haklarına ilişkin bu istemin Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulamasından kaynaklanmadığını ve asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirtmiştir. Karar özeti Yargıtay 20. Hukuk Dairesi ise bir işyeri önü bahçe davasında ecrimisil talebinin tefrik edilerek asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. bir işyeri önü bahçe davasında ecrimisil talebinin tefrik edilerek asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımına ilişkin uyuşmazlıklarda görev ayrımı bu nedenle önemlidir.
Davacı olarak kat maliklerinden biri veya yönetici davayı açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bir sığınak dosyasında, bağımsız bölüm maliki olan davacı yöneticinin aktif husumet ehliyetinin bulunduğunu kabul etmiştir. Karar özeti Davalı olarak dükkânı kullanan kiracı ve malik gösterilir; husumetin kimlere yöneltileceği somut dosyaya göre değişir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında davanın taraflarını doğru belirlemek yargılamanın seyrini etkiler.
Hükmün infaza elverişli olması önemlidir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, bir dosyada bilirkişi raporunun mimari proje üzerinden ölçüm yapmadığını, hangi imalatların projeye aykırı olduğu ve ne şekilde eski hale getirileceğinin belirtilmediğini, bunun infazda tereddüt yarattığını ve ayrıca 634 sayılı Kanun m.33 uyarınca uygun süre verilmemesini bozma nedeni saymıştır. Karar özeti Restoran olarak kullanılan bağımsız bölüme ilişkin başka bir dosyada ise Daire, ilk derece mahkemesinin süre içinde gereğini yerine getirmemesi hâlinde idari para cezası verileceği yönündeki ihtarını hatalı bulmuş, eski hale getirme ve uygun süre ile yetinilmesi gerektiğini belirterek bu cümleyi hükümden çıkarmış ve kararı düzelterek onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında hükmün uygulanabilir olması bu nedenle ayrıca aranır.
Uygulamada davanın seyri şöyledir: yönetim planı, tapu ve mimari proje getirtilir; keşif yapılır; bilirkişi, ortak alana yapılan müdahalenin metrekaresini ve eski hale getirme yöntemini kroki ile gösterir; mahkeme davalıya yıkım veya söküm için süre verir. Süre içinde yapılmazsa hâkimin kararını yerine getirmeyenlere 250 TL’den 2.000 TL’ye kadar idari para cezası verilebilir (634 sayılı Kanun m.33/3). İşyerinin önündeki alanın kullanımında dava süreci bu aşamalardan geçer.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.33/3: “Tespit edilen süre içinde hâkimin kararını yerine getirmeyenlere, aynı mahkemece, ikiyüz elli Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kuaför, Market veya Manavların Dükkan Önüne Teşhir Reyonu, Ürün Tezgahı veya Duba Koyarak Yolu Kapatmasının Yaptırımları
Kısa cevap: Teşhir reyonu, tezgâh veya duba kaldırım ya da yol gibi kamu alanındaysa Kabahatler Kanunu m.38 ve belediye encümeni kararları; apartmanın ortak yürüyüş yolundaysa Kat Mülkiyeti Kanunu m.19 ve hâkim müdahalesi uygulanır. İşyerinin önündeki alanın kullanımının bu yönü hem özel hem kamu hukukunu ilgilendirir.
Kamu alanında mal satışa arz etmek veya kaldırımı izinsiz işgal etmek, Kabahatler Kanunu m.38/1 kapsamındadır; inşaat malzemesi yığmak ise 100 TL’den 500 TL’ye kadar idari para cezası gerektirir (m.38/2). Bu tutarlar kanun metnindeki rakamlardır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (5326 sayılı Kanun m.17/7). Belediyeler ayrıca 1608 sayılı Kanun m.1 uyarınca encümen kararıyla idari para cezası verebilir ve “yasaklanan faaliyetin menine” karar verebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu fiiller zabıta tutanağıyla tespit edilir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7: “İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.” (5326 sayılı Kanun’u görüntüle)
Yargıya yansıyan örnekler farklı sonuçlar doğurmuştur. Danıştay 10. Daire, işyerinde yaklaşık 80 m²’lik alanın tenteyle kapatılarak fazladan yer işgal edilmesi nedeniyle verilen 2.000 TL idari para cezası ve faaliyetten men kararının iptaline ilişkin idare mahkemesi kararını onamıştır; idare mahkemesinin iptal gerekçesi, imalatın inşai faaliyet kapsamında olması nedeniyle İmar Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiğidir. Karar özeti Yargıtay 7. Ceza Dairesi ise mobilya işletmesinin cadde kaldırımına eşya bırakması nedeniyle verilen idari para cezasında sulh ceza hâkimliğinin delil takdiriyle cezayı kaldırmasına karşı kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında mevzuatın doğru seçilmesi sonucu belirler.
Uygulamada işgalin “yaya geçişini kapatıp kapatmadığı” ve eşyaların konulduğu yerin fiilen kaldırım olup olmadığı tartışılır. Bu sorular delil ve fotoğraf değerlendirmesine bağlı olduğundan sonuç dosyadan dosyaya değişir. Ortak yürüyüş yoluna konulan ürünler için ise kat malikleri ortak yerin amaç dışı kullanımına itiraz edebilir; Yargıtay’a taşınan bir market dosyasında bölge adliye mahkemesi, bilirkişi raporlarına dayanarak dükkân önü alanların yürüyüş alanı olduğunu ve dükkânlara tahsis edilmediğini kabul etmiş, ancak Yargıtay hükmü malikin davaya dahil edilmemesi nedeniyle bozmuştur. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımı bakımından ispat bu nedenle belgelenmeli ve fotoğraflanmalıdır.
Uygulama notu: Kamu alanında teşhir yapan işletmeler için izin ve ölçü sınırı belediyenin yönetmeliğine ve izin belgesine göre değişir; bu yazıda tek bir “ulusal ölçü” verilmemiştir. Yaya geçiş genişliğinin korunması esastır. Cezayı alan işletme, tutanak veya karar tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz yoluna gitmeyi unutmamalıdır (bkz. aşağıdaki “İdari Para Cezasına İtiraz” başlığı). İşyerinin önündeki alanın kullanımında yerel yönetmelik bu nedenle ayrıca incelenmelidir.
Otopark, Depo ve Sığınak Alanlarının İşyerince Kullanımı
Apartman veya sitenin otoparkı, sığınağı ve kömürlüğü kanun gereği ortak yerdir. İşyerinin önündeki alanın kullanımı, bu alanları kapsayacak şekilde genişletilmek istendiğinde, yani müşteri otoparkı, ek depo veya vale alanı olarak kullanıldığında, sorun yalnızca “kullanım” değil, ortak yerin amacı dışında kullanılmasıdır. Aşağıdaki başlıklar bu üç alanı ayrı ayrı ele alır.
Mağaza veya Restoran Kiracısı, Apartman/Site Otoparkını Kendi “Müşteri Otoparkı” Olarak Kullanabilir mi? Veya Vale Hizmeti Verebilir mi?
Kısa cevap: Kural olarak hayır. Otopark ortak yerdir ve her kat malikinin kullanım hakkı arsa payı oranındadır; bir işletmenin bu alanı müşteri otoparkı veya vale alanı olarak kullanması için kat malikleri kurulu kararı veya yönetim planı hükmü gerekir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında vale ve müşteri otoparkı için de bu kural geçerlidir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, ortak otoparkın kullanım hakkı ölçüsünü şöyle ifade eder: “Otoparkların kullanım hakkı ölçüsü, aksine bir sözleşme olmadıkça her kat malikine ait arsa payı oranındadır.” Aynı karar, ortak yerlerin kullanım hakkının “kat maliklerince, bir veya birden fazla kat malikine verilmesi ve buraların kullanım şeklinin düzenlenmesi mümkündür” diyerek devrin mümkün olduğunu da belirtir. Karar özeti Yani otopark işletmeye devredilebilir, ancak bu kat maliklerinin kararına bağlıdır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında otopark hakkının ölçüsü bu ilkeyle belirlenir.
Vale hizmetine ilişkin doğrudan bir Yargıtay kararı vardır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kuaför olarak işletilen dükkânın kiracısı ve malikinin, 16 bağımsız bölümlü ve 13 araçlık otoparkı bulunan apartmanın ortak otoparkını müşterilere vale hizmeti vererek kullandığı iddiasıyla açılan davada, davalıların ortak alana müdahalede bulunduğunu ve yapılan müdahaleye ilişkin tadilat projesi veya kat maliklerinin muvafakatini gösteren belgenin sunulamadığını belirterek davanın kabulünü yerinde bulmuş; hüküm fıkrasını düzelterek onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımını vale hizmetiyle genişleten işletmeler bu nedenle risk altındadır.
Aynı ilke, bir marketin otopark ve yürüyüş yolunu depo olarak kullandığı iddiasıyla açılan dosyada da görülür: bölge adliye mahkemesi, usulüne uygun bir kat malikleri kurulu kararı olmadıkça ortak yerlerin amacı dışında kullanılamayacağı sonucuna varmıştır. Yargıtay ise bu dosyada hükmü, bağımsız bölümün tapuda kayıtlı malikinin davaya dahil edilmemesi nedeniyle bozmuştur. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında depo amacıyla ortak yollara eşya konulması da aynı şekilde değerlendirilir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.4/a (kısmen): “Aşağıda yazılı yerler ve şeyler bu Kanun gereğince her halde ortak yer sayılır. a) … avlular, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar … genel kömürlük ve ortak garajlar … sığınaklar …” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Uygulama notu: Vale hizmetinin trafik, zabıta ve sigorta boyutları ve otopark işletmeciliği mevzuatı ayrıca incelenmelidir; bu yazı yalnızca kat mülkiyeti yönünü ele alır. Kat malikleri kurulu kararıyla otoparkın işletmeye bedel karşılığı kullandırılması mümkündür; bu hâlde karar nisabı, bedel, sorumluluk ve süre yönetim planı ve kararın niteliğine göre belirlenir ve karar yazılı olmalıdır. Kararsız fiili kullanım ise ecrimisil ve müdahalenin önlenmesi davasına yol açabilir; ecrimisil istemi için asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğuna dair Yargıtay kararına yukarıda değinilmiştir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında vale hizmeti için ayrıca mevzuat taraması yapılmalıdır.
Dükkan Önündeki Araç Park Yerine Duba, Zincir veya Çiçeklik Koyarak Alan Kapatmak Yasal mıdır?
Kısa cevap: Alan apartmanın ortak yeriyse kat maliklerinin onayı olmadan duba veya zincirle park engellemek yasal değildir; alan kamu yoluysa belediye izni olmadan yola engel koymak da işgal sayılabilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında alan engelleme bu şekilde sınırlandırılır.
Ortak alanda zincir veya duba koymanın hukuki sonuçları yalnızca hukuk davasıyla sınırlı kalmayabilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, apartmanın ortak kullanım alanında kozmetik dükkânı işleten sanığın, apartman sakinlerinin dükkân önüne araç park etmesini engellemek için taktığı zincire takılarak düşen çocuğun yaralanması nedeniyle taksirle yaralama mahkûmiyetini onamıştır; kararın gerekçesinde, “kat maliklerinin onayı olmadan işyeri sahiplerinin bu alanlarda araç park etmeyi önlemek için zincir veya duba ile sınırlama yapamayacağı” belirtilmiştir. Karar özeti Bu karar ceza dosyası olduğundan hukuk davasındaki karar kadar doğrudan bir emsal değildir, ancak ortak alanda zincir veya duba uygulamasının hukuka uygun görülmediğini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında zincir ve duba bu nedenle ceza sorumluluğu da doğurabilir.
Kamu yolunda ise başka bir sorun vardır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bir kanun yararına bozma dosyasında, aracını yol üzerine park eden kişinin eyleminin Kabahatler Kanunu m.38/1 anlamında işgal sayılamayacağını, ancak Karayolları Trafik Kanunu m.61’deki yasak yere park etme kabahatini oluşturabileceğini belirterek ilgili sulh ceza hâkimliği kararını bozmuştur. Karar özeti Dükkân önündeki park yerini sahiplenme, bu ayrım nedeniyle “işgal” ile “yasak yere park” arasında dikkatle değerlendirilmelidir. Dükkân önünde korsan otopark veya değnekçilik yapılması ise ayrı bir yaptırım konusudur; bu konuda korsan otoparkçılık ve değnekçilik cezası yazımıza bakabilirsiniz. İşyerinin önündeki alanın kullanımı açısından yol ve ortak alan ayrımı bu nedenle önemlidir.
Uygulama notu: Çiçeklik, saksı veya jardiniyer ile alanı “kapatma” konusunda yerleşik bir üst mahkeme ölçütü bulamadık. Ortak alanda yer alan, kalıcı veya ağır bir çiçeklik “tesis” sayılabilir ve m.19/2 kapsamına girebilir; kolay taşınabilen saksı ise yönetim planındaki kullanım hükümlerine tabidir. Zincir veya duba nedeniyle bir kişi yaralanırsa taksirle yaralama sorumluluğu doğabilir; bu konuda taksirle yaralama suçu yazımıza başvurabilirsiniz. İşyerinin önündeki alanın kullanımında saksı ve çiçeklik düzeni için yönetim planı hükümleri incelenmelidir.
Apartmanın Sığınağını veya Kömürlüğünü İşyeri (Market/Restoran) İçin Ek Depo Olarak Kullanmak Tahliye Sebebi midir?
Kısa cevap: Sığınak ve genel kömürlük ortak yerdir; ek depo yapılması kat maliklerine eski hale getirme hakkı verir. Kiracının tahliyesi ise ayrı bir sorudur: ortak yerin işgali tek başına kira sözleşmesinden doğan tahliye sebebi sayılmayabilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında sığınak kullanımı bu yönüyle ayrıca önem taşır.
Kanun sığınakları ve genel kömürlüğü “her halde ortak yer” saymıştır (634 sayılı Kanun m.4/a). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, ortak alan niteliğindeki sığınağı alçıpan duvarla bölmelere ayıran, çamaşırhane, banyo, wc, depo, kömürlük ve personel dinlenme alanı olarak kullanan, bağımsız bölümünün eklentisi hâline getiren davalıya karşı verilen eski hale getirme ve müdahalenin önlenmesi hükmünü, 634 sayılı Kanun m.19/2 uyarınca yerinde bularak onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında sığınak ve kömürlük kullanımı bu nedenle sıkı denetlenir.
Tahliye bakımından ise iki ayrı hukuki yol vardır. İlki, kat maliklerinin sulh hukuk mahkemesinde müdahalenin önlenmesini istemesidir. İkincisi, ev sahibinin Türk Borçlar Kanunu m.316 uyarınca kiracının sözleşmeye aykırı davrandığını ileri sürerek tahliye istemesidir. Bu ikinci yolun şartları aşağıdaki “Tahliye Davası” başlığında ele alınmıştır; kısaca, Yargıtay kiralananın dışında kalan alanın işgalini her zaman tahliye sebebi saymamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu iki yol birbirinden bağımsız yürütülebilir.
Uygulama notu: Sığınağın kira sözleşmesinde kiralanan olarak gösterilip gösterilmediği, kira sözleşmesinin bu kullanıma izin verip vermediği ve ev sahibinin kat maliklerinden izin alıp almadığı sonucu değiştirebilir. Kiracı olarak sığınağı depo yapmanız gerekiyorsa, ev sahibinden ve kat maliklerinden yazılı izin alın ve yönetim planını inceleyin. İşyerinin önündeki alanın kullanımında sığınak kullanımı bu nedenle sözleşmeyle birlikte değerlendirilmelidir.
İzinsiz Kullanımın Sonuçları: Tahliye Davası ve Cezalar
İzinsiz işyerinin önündeki alanın kullanımı, üç ayrı yoldan sonuç doğurur. Kat malikleri, ortak alana müdahalenin önlenmesini ve eski hale getirmeyi isteyebilir; ev sahibi, kira sözleşmesine aykırılık nedeniyle tahliye davası açmayı düşünebilir; belediye ise kamu alanındaki işgal için idari para cezası ve faaliyetten men yaptırımı uygulayabilir. Bu yolların şartları ve süreleri birbirinden farklıdır.
Ortak Alanları İzinsiz İşgal Eden veya Kış Bahçesi Yapan Kiracıya Karşı Ev Sahibi “Sözleşmeye Aykırılıktan (TBK 316)” Tahliye Davası Açabilir mi?
Kısa cevap: Mümkündür, ancak sınırlıdır. Çatılı işyeri kirasında en az 30 gün süreli yazılı ihtar şarttır; Yargıtay ayrıca, aykırılığın doğrudan kiralananın kullanımıyla ilgili olmasını arar. Kiralananın dışındaki ortak alanın işgali çoğu zaman tahliye değil, el atmanın önlenmesi davası konusudur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahliye bu şartlara bağlıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.316: “Kiracı, kiralananı, sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmak ve kiralananın bulunduğu taşınmazda oturan kişiler ile komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür. Kiracının bu yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda kiraya veren, konut ve çatılı işyeri kirasında, en az otuz gün süre vererek, aykırılığın giderilmesi, aksi takdirde sözleşmeyi feshedeceği konusunda yazılı bir ihtarda bulunur.” (6098 sayılı Kanun’u görüntüle)
İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahliye davasının en kritik noktası, Yargıtay’ın “kiralananın bizzat kullanımı” ölçütüdür. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, kira sözleşmesi dışında kalan büfe önü alanın masa ve sandalye konularak işgal edildiği bir dosyada, bu işgalin tahliye sebebi olamayacağını belirterek tahliye hükmünü bozmuştur. Daireye göre bu durum “doğrudan doğruya kiralananın bizzat kullanımıyla ilgili değildir”; kiralananın dışında kalan yerin haksız işgali ise el atmanın önlenmesi davasına konu olabilir. Aynı kararda 30 gün yerine 10 gün süre verilen ihtarın da usulüne uygun olmadığı belirtilmiştir. Karar özeti
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de akde aykırılığa dayanan tahliye davasında, tahliye kararı verilebilmesi için aykırı davranışın “önemli ve doğrudan doğruya kiralananın bizzat kullanılması ile ilgili olması” gerektiğini belirtmiştir. Komşuluk yükümlülüklerinin ihlali iddiasına dayanan bu dosyada Daire, ihtarnamenin tebliğ şerhinin dosyada bulunmaması nedeniyle hükmü bozmuştur. Karar özeti Bu kararlar, kafe masasının sokağa veya ortak bahçeye taşması gibi durumlarda ev sahibi için tahliyenin otomatik bir sonuç olmadığını, aykırılığın niteliğinin ve ihtar şartlarının ayrıca aranacağını gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında bu ölçüt tahliye davasının kaderini belirler.
Ev sahibinin elinde başka yollar vardır. Kanun, kat malikinin kiracısının borç ve yükümlerini yerine getirmemesi yüzünden zarar gören kat maliklerine hâkimin müdahalesini isteme hakkı tanır: “Kat maliklerinden birinin yahut onun katından kira akdine, oturma hakkına veya başka bir sebebe dayanarak devamlı surette faydalanan kimsenin, borç ve yükümlerini yerine getirmemesi yüzünden zarar gören kat maliki veya kat malikleri, anagayrimenkulün bulunduğu yerin sulh mahkemesine başvurarak hâkimin müdahalesini isteyebilir.” (634 sayılı Kanun m.33/1). İşyerinin önündeki alanın kullanımında ev sahibinin elindeki bu yol tahliyeden bağımsızdır.
Uygulama notu: Kira sözleşmesinde dükkân önü açıkça kiralanan olarak gösterilmişse, aykırılığın doğrudan kiralananın kullanımıyla ilgili olduğu savunulabilir; bu ihtimali değerlendiren bir yüksek mahkeme kararı tespit edemedik. TBK m.316/3’teki “çekilmez hâl” ve ihtarsız fesih yolu da yalnızca ağır olaylarda gündeme gelir. Tahliye kararlarında en önemli noktalar ihtarın yazılı olması, 30 günlük sürenin verilmesi ve tebliğ şerhinin dosyada bulunmasıdır. İlgili ihtar ve fesih şartları için iki haklı ihtar nedeniyle tahliye yazımıza ve işyerinin kullanım amacının değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz. İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahliye sebebi olup olmadığı kira sözleşmesinin metnine göre değerlendirilir.
Kiracının Ortak Alana Verdiği Zararlardan (Örn: Bahçe Duvarını Yıkmak) Ev Sahibi de Müteselsilen Sorumlu Tutulur mu?
Kısa cevap: Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre kiracı, kat maliklerinin borçlarına tabidir ve bu borçları yerine getirmeyenler kat malikleriyle birlikte müteselsil sorumlu olur; ev sahibi bu nedenle ortak alana verilen zarardan sorumlu tutulabilir, ancak ödediği tutarı iç ilişkide kiracıdan isteyebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında sorumluluk bu şekilde paylaşılır.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.18/2: “Bu kanunda kat maliklerinin borçlarına dair olan hükümler, bağımsız bölümlerdeki kiracılara ve oturma (Sükna) hakkı sahiplerine veya bu bölümlerden herhangi bir suretle devamlı olarak faydalananlara da uygulanır; bu borçları yerine getirmiyenler kat malikleriyle birlikte, müteselsil olarak sorumlu olur.” (634 sayılı Kanun’u görüntüle)
Bu hüküm, işyerinin önündeki alanın kullanımında ev sahibini de kiracının fiillerine bağlar. Kanun ayrıca her kat malikinin “anagayrimenkule ve diğer bağımsız bölümlere, kusuru ile verdiği zarardan dolayı diğer kat maliklerine karşı sorumlu” olduğunu belirtir (m.19/3). Dolayısıyla bahçe duvarını yıkan, ortak alanı kapatan veya projeye aykırı yapı yapan kiracıya karşı açılan davada ev sahibi de davalı olabilir.
Uygulamada hükümler çoğunlukla hem malik hem kiracı aleyhine kurulur. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin vale hizmeti dosyasında hüküm fıkrası, “dükkan nitelikli bağımsız bölümün kiracısı ve malikleri olan davalılar bakımından” ortak alana yapılan müdahalenin önlenmesi şeklinde düzeltilerek onanmıştır. Karar özeti Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin garaj nitelikli bağımsız bölümlerin dükkân ve eczane olarak kullanıldığı, bahçe duvarlarının yıkıldığı iddiasıyla açılan dosyasında ise bozma, bilirkişi raporunun eksikliği, talep aşımı ve m.33 uyarınca uygun süre verilmemesi gibi usul gerekçelerine dayanmıştır; bu karar, zararın tazmini veya sorumluluğun paylaşımı konusunda bir ilke koymamaktadır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında dava kural olarak kiracıyı ve maliki birlikte hedef alır.
Uygulama notu: Müteselsil sorumluluk, ev sahibinin kiracıya karşı rücu hakkını ortadan kaldırmaz; ev sahibinin ödediği tutarı kira sözleşmesi ve genel hükümler çerçevesinde kiracıdan talep etmesi mümkündür. Ev sahibi olarak riskinizi azaltmak için kira sözleşmesine ortak alanın kullanılamayacağına dair açık madde koymanız, kiracı ortak alanı kullanmaya başladığında yazılı ihtar çekmeniz ve yöneticiyle yazışmanızı saklamanız önerilir. Tazminat miktarı ve kusur paylaşımı konusunda yerleşik bir yüksek mahkeme ölçütü bulamadık. İşyerinin önündeki alanın kullanımında iç ilişkideki rücu kira sözleşmesine göre belirlenir.
Kaldırım İşgali Nedeniyle Kesilen Belediye Cezalarından ve Ruhsat İptallerinden Kiracı mı Yoksa Ev Sahibi mi Sorumludur?
Kısa cevap: Kaldırım işgali cezası ve işgal harcı kural olarak işgali yapan kişiye, yani dükkânı işleten kiracıya yöneltilir; ev sahibi, kendisi işgal etmedikçe veya sözleşmeyle üstlenmedikçe doğrudan muhatap değildir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yaptırımın muhatabı bu nedenle işletmedir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.53: “İşgal Harcını, işgali harca tabi yerleri 52 nci maddede yazılı maksatlarla işgal edenler ödemekle mükelleftir.” (2464 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kabahatler Kanunu m.38/1, cezayı “işgal eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye” bağlar; işgal harcı da işgal edenlere aittir. Bu nedenle işyerinin önündeki alanın kullanımında belediye cezasını alan, işgali yapan işletmedir. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin incelediği dosyada belediye encümeni, işyerini işleten kişi hakkında idari para cezası vermiş ve işyerini bir gün süreyle faaliyetten men etmiştir. Karar özeti
Ruhsat iptali veya faaliyetten men gibi yaptırımlar da işletmeye yöneltilir; ev sahibi bu yaptırımın sonuçlarından dolaylı olarak etkilenir, ancak ceza ve harç yükümlüsü değildir. Kira sözleşmesinde “işgaliye ve belediye cezaları kiracıya aittir” gibi bir hüküm bulunması bu tablonun iç ilişkideki karşılığıdır. Fiilen kiracı işgali sürdürüyorsa ve ev sahibi bunu biliyorsa, kat malikleri açısından ev sahibinin sorumluluğu ayrıca doğabilir (634 sayılı Kanun m.18/2). İşyerinin önündeki alanın kullanımında yaptırımın etkisi ev sahibine dolaylı olarak yansır.
Uygulama notu: Ruhsat iptali ve mühürleme işlemlerinin dayanağı olan mevzuat (örneğin işyeri açma ve çalışma ruhsatı yönetmeliği ile belediye kanunları) somut olaya göre değişir. İptal edilen ruhsatın işletmeci adına düzenlendiği, malik adına düzenlenmediği için ruhsat yaptırımı işletmecinin sorumluluğundadır; ancak kapatma işlemi taşınmazın kullanımını etkilediği için ev sahibi bilgilendirilmelidir. Bu konuda yerleşik bir yüksek mahkeme kararı bulamadık. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yargı yolu işlemin dayanağına göre belirlenir.
İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımı: Mevzuat, Kullanım İzni ve İmar Yönetmeliği Haritası
Dükkân önü, tek bir kanuna değil, birbirinden bağımsız dört mevzuat katmanına bağlıdır: Kat Mülkiyeti Kanunu (özel hukuk), Belediye Gelirleri Kanunu ve Kabahatler Kanunu (kamu alanı), Türk Borçlar Kanunu (kira ilişkisi) ve işyeri ruhsatı mevzuatı. İşyerinin önündeki alanın kullanımını bu dört katmanı birlikte okuyarak değerlendirmek gerekir.
Dükkan Önü Kime Aittir? Kat Mülkiyeti Kanunu’na Göre Ortak Yer, Eklenti ve Tahsisli Alan Ayrımı
Kısa cevap: Dükkân önünün kime ait olduğu, alanın parsel içinde mi dışında mı kaldığına, tapuda eklenti olarak yazılı olup olmadığına ve yönetim planında özgüleme bulunup bulunmadığına bağlıdır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında cevap, bu dört sorunun yanıtına bağlıdır.
Aşağıdaki tablo, karar vermeden önce sorulması gereken soruları ve her durumda sonucu özetler. Tablo bir karar ağacıdır ve her somut olayın tapu, proje ve yönetim planı ile teyit edilmesi gerekir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında karar ağacı bu soruların sırasıyla yanıtlanmasını gerektirir.
| Alanın durumu | Kime ait / kim karar verir | Sabit tesis için gerekli olan |
|---|---|---|
| Parsel dışındaki kaldırım veya yol | Kamu alanıdır; yetki belediyededir | Geçici işgal için belediyeden yazılı izin; kalıcı tesis genellikle yasak (belediye ve imar mevzuatı) |
| Parselin içinde, tapuda dükkânın eklentisi olarak yazılı alan | Bağımsız bölümün eklentisi; malikin ve kiracının kullanımı | Eklenti niteliği değişecekse proje ve imar izni; ortak yeri etkileyecekse 4/5 rıza |
| Parselin içinde, yönetim planıyla dükkâna özgülenmiş bahçe veya teras | Ortak yer kalır; kullanım hakkı dükkânındır | Yapı için 4/5 yazılı rıza (özgüleme değişiklik hakkı vermez) |
| Parselin içinde, tahsisi olmayan bahçe, avlu, teras, otopark | Ortak yerdir; kat malikleri kurulu karar verir | 4/5 yazılı rıza (m.19/2); kullanım şekli için kat malikleri kurulu kararı |
| Sığınak, genel kömürlük, ortak garaj | Kanunen her halde ortak yer (m.4/a) | Amaç dışı kullanım için kat malikleri kurulu kararı; kat malikleri kurulu kararı olmadan ek depo olarak kullanılamaz |
Bu ayrımın pratik sonucu şudur: dükkânı satın alan veya kiralayan kişi, ön bahçeyi “dükkânın parçası” saymadan önce tapu kaydını, mimari projeyi ve yönetim planını kontrol etmelidir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesinin iş yeri önündeki alanı kat maliklerinin ortak yeri saydığı bir dosyada müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme hükmünü onamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımı bakımından satın alma veya kiralama öncesi inceleme bu nedenle kritik önem taşır.
İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımı İçin “Kullanım İzni” ve “Kullanım Hakkı”: Belediye mi, Kat Malikleri mi Verir?
Kısa cevap: İkisi birbirinden bağımsızdır: “kullanım hakkı” ortak yer üzerinde kat malikleri kurulu veya yönetim planı tarafından, “kullanım izni” ise kamu alanında belediye tarafından verilir. Biri diğerinin yerine geçmez. İşyerinin önündeki alanın kullanımında iki kavramın farkı bu nedenle bilinmelidir.
Arama motorlarında sık geçen “kullanım hakkı kanunu” ifadesi için bu konuda ayrı bir kanun tespit edemedik; ortak yerde kullanma hakkı Kat Mülkiyeti Kanunu m.16/2’de, kullanımın yönetim planıyla düzenlenmesi m.28’de yer alır. Kat malikleri kurulu, ortak yerin kullanımını bir veya birden fazla kat malikine bırakabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, ortak yerlerin kullanım hakkının “kat maliklerince, bir veya birden fazla kat malikine verilmesi ve buraların kullanım şeklinin düzenlenmesi mümkündür” derken bu hakkın mimari projede değişiklik yapma hakkı vermediğini de vurgulamıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımını kanun adıyla arayanlar bu nedenle doğrudan Kat Mülkiyeti Kanunu’na bakmalıdır.
Belediye “kullanım izni” ise kamu alanı için geçerlidir ve işgal harcıyla birlikte düşünülür (2464 sayılı Kanun m.52). Ortak yerdeki dükkân önü için belediyeden alınan izin, kat maliklerinin rızasının yerine geçmez; Yargıtay bu sonucu doğrudan ve ayrıntılı gerekçeyle bir karara bağlamasa da ruhsat veya işgaliye savunmasına rağmen müdahalenin önlenmesi hükümlerinin onandığı dosyalar bulunmaktadır. Karar özeti Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında belediye izni ile kat malikleri rızası ayrı değerlendirilir.
| Konu | Kullanım hakkı (özel hukuk) | Kullanım izni / işgaliye (kamu hukuku) |
|---|---|---|
| Verildiği alan | Apartman veya sitenin ortak yeri (bahçe, teras, otopark) | Kaldırım, yol, meydan gibi umuma ait yer |
| Veren | Kat malikleri kurulu veya yönetim planı | Belediye (işgal izni ve harç) |
| Bağlayıcı olduğu kişiler | Bütün kat malikleri ve haleflerini bağlar | Yalnızca izin verilen kişi ve süre için geçerlidir |
| Sabit yapıya izin verir mi | Hayır; ayrıca 4/5 yazılı rıza gerekir | Genellikle hayır; geçici işgal ile sınırlıdır |
| İhlalin sonucu | Müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme davası | İdari para cezası, işgal harcı, faaliyetten men |
Dükkan Önü Kaç Metre Kullanılabilir? Ulusal Bir Ölçü Var mı, İmar Yönetmeliği Ne Der?
Kısa cevap: Dükkân önü için tek bir ulusal “kaç metre” ölçüsü tespit edemedik. Kamu alanında ölçü belediyenin işgal izni ve yönetmeliğiyle, ortak alanda yönetim planı ve projedeki tahsisle belirlenir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ölçü, alanın hukuki niteliğine göre belirlenir.
Uygulama notu: Dükkân önünün genişliğine ilişkin kanun düzeyinde sabit bir metre sınırı bulamadık. Kaldırımda bırakılması gereken yaya geçiş genişliği, kaldırım genişliğine göre belediyelerin işgal ve zabıta yönetmeliklerinde veya izin belgelerinde belirlenir; ilgili teknik standartlar (TSE) ve belediye uygulamaları bu konuda asgari bir yaya geçiş genişliği öngörmektedir ve rakam belediyeden belediyeye değişir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde dükkân önü kullanımını doğrudan düzenleyen bir hüküm tespit edemedik; çekme mesafeleri ve yapılaşma koşulları ise imar planı notlarına bağlıdır. Güncel ölçü için ilgili belediyenin imar ve zabıta müdürlüğüne yazılı başvuru yapılması, bu nedenle en güvenilir yoldur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında genişlik sorusu yerel mevzuata ve izin belgesine bağlıdır.
Ortak alanda ölçü, tahsisin kapsamıdır. Yönetim planı yalnızca “zemin kat bahçesi 1 nolu bölümün kullanımına özgülenmiştir” diyorsa, alanın sınırları projedeki bahçe sınırıyla belirlenir. Bilirkişi, uyuşmazlıkta müdahale edilen alanı metrekare olarak krokide gösterir; örneğin Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin onadığı dosyalarda ilk derece mahkemeleri 35 m²’lik ve 18,37 m²’lik ortak alanlara yönelik müdahalelerin önlenmesine karar vermiştir. Karar özeti Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahsis alanı, planın dilinden daha geniş yorumlanamaz.
Apartman Altı Dükkan Önü Kullanımı Hangi Mevzuata Tabidir? Mevzuat Tablosu
“Apartman altı dükkan yönetmeliği” ifadesiyle aranan tek bir yönetmelik tespit edemedik; apartman altı dükkânlar için temel kaynak Kat Mülkiyeti Kanunu ve apartmanın yönetim planıdır. Aşağıdaki tablo, işyerinin önündeki alanın kullanımında başvurulacak mevzuatı ve her birinin konusunu gösterir.
| Mevzuat | Madde | Konusu |
|---|---|---|
| 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu | m.4/a, m.16/2 | Ortak yerlerin sayımı; arsa payı oranında kullanma hakkı |
| 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu | m.18/2, m.19 | Kiracının sorumluluğu; mimari durum, 4/5 yazılı rıza, kusurlu zarar |
| 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu | m.24, m.28 | Mesken olarak kayıtlı yerde işyeri (oybirliği); yönetim planı ve 4/5 değişiklik |
| 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu | m.33, Ek-1 | Hâkimin müdahalesi, uygun süre, idari para cezası; sulh hukuk görevi |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | m.316 | Kiracının özenle kullanma borcu, ihtar ve fesih |
| 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu | m.52-57 | İşgal harcı: konu, mükellef, matrah, tarife, ödeme |
| 5326 sayılı Kabahatler Kanunu | m.17, m.27, m.38 | İdari para cezası, itiraz yolu, işgal kabahati |
| 1608 sayılı Kanun | m.1 | Belediye encümeninin idari para cezası ve faaliyetin men’i yetkisi |
| 3572 sayılı Kanun ve ruhsat yönetmeliği | m.4, m.5 | İşyeri açma ve çalışma ruhsatı; kat mülkiyeti uyum kriteri |
| Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği | (doğrudan hüküm tespit edilemedi) | Çekme mesafesi ve yapılaşma koşulları; dükkân önü ölçüsü için doğrudan düzenleme bulunmadı |
Dükkânın “mesken” olarak kayıtlı olması durumunda ayrıca m.24/2 gündeme gelir: tapuda mesken olarak gösterilen bağımsız bölümde dükkân, lokanta, imalathane gibi yerlerin açılması ancak kat malikleri kurulunun oybirliği kararıyla mümkündür. Bu konudaki ayrıntılar için tapuda mesken olan yerin işyeri olarak kullanılması yazımıza bakabilirsiniz. Kat mülkiyeti hukukunda danışmanlık için kat mülkiyeti avukatı sayfamız da yol gösterebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımı açısından tapu niteliği bu nedenle önce kontrol edilmelidir.
Dükkan Önü İşgaliye Bedeli Ne Kadar? İşgal Harcının Hesaplanması
Kafe, restoran, manav veya market sahipleri işyerinin önündeki alanın kullanımını kamu alanına taşırdığında karşılaşılan ilk maliyet, belediyeye ödenen işgaliyedir. Günlük dilde işgaliye bedeli denen bu ödeme, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda “işgal harcı” olarak düzenlenmiştir. Aşağıdaki başlıklar konuyu, kanundan çıkan hesaplama mantığı ile belediyeden öğrenilmesi gereken kısmı ayırarak ele alır.
İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımında İşgaliye Bedeli (İşgal Harcı) Nedir? 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.52-57 Çerçevesi
Kısa cevap: İşgaliye bedeli, belediye sınırları içindeki yol, meydan, pazar gibi umuma ait yerlerin izinle ve geçici olarak işgali karşılığında işgal edenden alınan harçtır; izinsiz işgal bu yükümlülüğü kaldırmaz. İşyerinin önündeki alanın kullanımında işgaliye bedeli bu çerçevede belirlenir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.52 (kısmen): “Belediye sınırları içinde bulunan aşağıdaki yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, İşgal Harcına tabidir: … Yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz.” (2464 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kanun üç işgal türü sayar: pazar veya panayır gibi yerlerin satıcılar tarafından işgali, yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerin bir kısmının herhangi bir maksatla işgali ve belediyelerce işletilen otopark yerlerinin taşıtlarca işgali (m.52). Dükkân önünde masa, sandalye, tezgâh veya reyon konulan kaldırım, ikinci tür işgale girer. Harcı, işgali yapan öder (m.53). İşyerinin önündeki alanın kullanımında işgal türü bu nedenle tarife bendini belirler.
Harç, belediyenin yetkili kıldığı memur veya kişilerce makbuz karşılığında tahsil edilir (m.57). Bu nedenle ödemenin makbuzunu veya dekontunu saklamak, hem işgalin izinli olduğunu göstermek hem de ödemenin ispatı bakımından önemlidir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında makbuz, ödeme ve izin belgesi birlikte saklanmalıdır.
Dikkat: İşgal harcını ödemek, işgalin hukuka uygun olduğunu ya da alanın kullanımının kat maliklerince kabul edildiğini göstermez. Alan parsel içindeki ortak yer ise harç ödemek tek başına kat maliklerinin müdahalenin önlenmesi davasını engellemez. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında harç ödemesi hukuka uygunluğun kanıtı sayılmamalıdır.
İşgaliye Bedeli Nasıl Hesaplanır? Metrekare, Gün ve Tarife Formülü ile Örnek Hesap
Kısa cevap: Kaldırım veya yol işgalinde işgal harcı, işgal edilen alanın metrekaresi, işgal süresinin gün sayısı ve belediyenin tarifesindeki günlük birim tutarın çarpımıyla bulunur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında hesap bu üç değişkene dayanır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.55: “İşgal Harcının matrahı 52 nci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı işgallerde işgal edilen yerlerin metrekare olarak alanı veya hayvan adedi, 3 üncü bendinde yazılı işgallerde taşıt adedidir.” (2464 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kanun, hesaplamaya ilişkin iki kural içerir. Birincisi, harcın “aşağıda gösterilen hadler içinde düzenlenecek tarifeye göre” alınmasıdır (m.56/1). İkincisi, tarifenin (1) numaralı bendindeki harçların hesabında “metrekare kesirleri tam sayılır ve tam günü aşan işgallerde altı saatten az süreler atılır, fazlası tam gün sayılır” (m.56/2). Yani 11,3 m² işgal 12 m² sayılır; 3 gün 5 saatlik işgal 3 gün, 3 gün 7 saatlik işgal ise 4 gün sayılır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında hesaplama bu iki kurala göre yapılır.
Formül şöyle özetlenir: işgal harcı = işgal edilen alan (m², kesirler tam sayı) × işgal edilen gün sayısı × belediye tarifesindeki günlük birim tutar (TL/m²/gün). Aşağıdaki örnek yalnızca hesaplama mantığını göstermek içindir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında formül bu şekilde uygulanır.
| Girdi | Örnek değer | Açıklama |
|---|---|---|
| İşgal edilen alan | 11,3 m² (12 m² sayılır) | Metrekare kesirleri tam sayılır (m.56/2) |
| İşgal süresi | 120 gün | Tam günü aşan sürede altı saatten az olan kısım atılır |
| Günlük birim tutar (varsayımsal) | 10 TL/m²/gün | Gerçek tutar değildir; belediye tarifesinden alınmalıdır |
| Sonuç (varsayımsal) | 12 × 120 × 10 = 14.400 TL | Örnek hesaptır, bağlayıcı bir tutar değildir |
Uygulama notu: Bazı belediyeler masa-sandalye işgalini “işgal harcı” yerine “ücret” veya “kira” kalemi altında tahsil edebilir; 2464 sayılı Kanun’un m.97’si belediyelerin meclis tarifelerine göre ücret almasına imkân tanır. Faturada veya tahsilat makbuzunda yazan kalem ve tarife ibaresi, işgaliyenin dayanağını gösterir. Belediyenin tarifesini ve itiraz yolunu belediyeden öğrenmeniz gerekir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ödemenin hangi kalem altında yapıldığı makbuzdan kontrol edilmelidir.
2026 İşgaliye Bedeli Ne Kadar? Kaldırım, Yol ve Otopark İşgaliyesi İçin Tutar Nereden Öğrenilir?
Kısa cevap: 2026 işgaliye bedelini kanun metninden okumak mümkün değildir; birim tutar her belediyenin ve bölgenin tarifesinde yer alır. Güncel tutar için ilgili belediyenin “gelir tarifesi” veya işgaliye başvuru sayfası esas alınmalıdır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında 2026 tutarı belediye tarifesinden öğrenilir.
Kanun metnindeki tarife, 2004 tarihli bir değişiklikten kalan “YTL” büyüklüklerini gösterir ve sonraki yıllarda belediyeler uygulamalarını farklı oranlarda güncellemiştir. Bu nedenle kanun metnindeki rakamlar bugünkü bedeli göstermez; harcın güncel tutarını belediyenin ilan ettiği tarife belirler. İşyerinin önündeki alanın kullanımında “kaldırım işgaliyesi”, “yol işgaliyesi” ve “otopark işgaliyesi” ayrı kalemler olabilir: kaldırım ve yol işgalinde matrah metrekaredir, belediyece işletilen otopark yerlerinde ise matrah taşıt adedi ve süredir (m.52/3, m.55, m.56).
Uygulama notu: İşgaliye bedeli büyükşehir, ilçe ve cadde bazında değişebilir; turizm ve ticaret merkezlerinde birim tutar daha yüksek olabilir. İzin başvurusunda yalnızca harç değil, başvuru ücreti ve zabıta denetim şartları da bulunabilir. Bu nedenle bütçe yaparken tarifenin yanında belediyenin yönetmeliğindeki koşulları da inceleyin. İşgalin izinsiz yapılması hâlinde işgal harcı yükümlülüğü devam ettiği gibi ayrıca idari para cezası da uygulanabilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında birim tutarın bölgeye göre değiştiği unutulmamalıdır.
Kabahatler Kanunu m.38/1’deki idari para cezası metinde “elli Türk Lirası” olarak yazar; ancak idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (m.17/7). Kamuoyundaki kaynaklarda 2026 yılı için bu kabahatin tutarı 1.764 TL olarak aktarılmaktadır; ancak kesin tutar için Resmî Gazete’de ilan edilen yeniden değerleme oranı ve belediyenin güncel ceza tarifesi esas alınmalıdır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ceza tutarı bu nedenle yıl bazında yeniden hesaplanır.
Dükkan Önü Kapatma Cezası, Kaldırım İşgali ve İtiraz Yolu
İşyerinin önündeki alanın kullanımının hukuka aykırı olduğu iddia edilen durumlarda en sık karşılaşılan yaptırım, belediye zabıtasının tuttuğu tutanakla verilen idari para cezası ve gerekirse işyerinin geçici kapatılmasıdır. Aşağıdaki başlıklar bu yaptırımın dayanağını, itiraz yolunu ve ceza dışında kat malikleri tarafından istenebilecek bedelleri açıklar.
Dükkan Önü Kapatma Cezası: Kabahatler Kanunu m.38, 1608 Sayılı Kanun ve İşyerinin Geçici Kapatılması
Kısa cevap: Dükkân önü kaldırım işgali için zabıta tutanağıyla Kabahatler Kanunu m.38 uyarınca idari para cezası verilebilir; belediye encümeni ise 1608 sayılı Kanun m.1 uyarınca ceza ve faaliyetin men’i kararı verebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kapatma yaptırımı bu iki kanunun birleşiminden doğar.
Kabahatler Kanunu m.38/1, yetkili makamların açık ve yazılı izni olmaksızın kaldırımları işgal eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye zabıta görevlilerince idari para cezası verilmesini öngörür. Bunun yanında 1608 sayılı Kanun m.1, “belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir” demektedir; Uyuşmazlık Mahkemesi kararında bu madde bu şekilde aktarılmıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında iki ayrı yaptırım katmanı bulunur.
Uygulamada “dükkân önü kapatma cezası” denen yaptırım, bu iki mevzuatın birleşiminden doğar. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin incelediği dosyada işgal sınırına uyulmaması üçüncü kez tekrarlanmış, encümen 2.052 TL idari para cezası vermiş ve işyerini bir gün süreyle faaliyetten men etmiştir. Karar özeti Danıştay 10. Daire’nin incelediği dosyada ise tente ile yaklaşık 80 m²’lik alanın kapatılması nedeniyle verilen 2.000 TL ceza ve faaliyetten men kararı, idare mahkemesinin iptal kararının onanmasıyla ortadan kalkmıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında tekrar eden ihlaller kapatma yaptırımını gündeme getirir.
Bu örnekler iki noktayı gösterir: ilki, kapatma yaptırımı tekrarlanan veya ısrarla sürdürülen ihlallerde gündeme gelir; ikincisi, yaptırımın hukuka uygunluğu mevzuatın doğru seçilmesine bağlıdır. Bir imalatın inşai faaliyet niteliği taşıması hâlinde işgal mevzuatı yerine imar mevzuatının uygulanması gerekebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yaptırımın dayanağı bu nedenle önce incelenmelidir.
Uygulama notu: Dükkân önünün kapatılması hâlinde ilk tutanakla birlikte verilen süre, kaldırma talimatı ve tekrar hâlinde artan yaptırımlar yerel yönetmeliklere göre değişir. Zabıtanın tuttuğu tutanağın tarihini, madde numarasını ve verilen süreyi kayda geçirmek, itiraz sürecinde belirleyicidir. Tekrar eden işgallerde işyerinin bir gün veya birkaç gün kapatılması gündeme gelebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında zabıta tutanağı bu nedenle özenle saklanmalıdır.
İdari Para Cezasına İtiraz: Sulh Ceza Hâkimliği mi, İdare Mahkemesi mi?
Kısa cevap: Kaldırım işgali nedeniyle verilen idari para cezasına karşı tebliğden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; ceza ile birlikte idari yargının görev alanına giren bir işlem de varsa yargı yolu değişebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında cezaya itiraz süresi kısadır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27/1: “İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.” (5326 sayılı Kanun’u görüntüle)
Yargı yolu, yaptırımın niteliğine göre değişir. Uyuşmazlık Mahkemesi, 1608 sayılı Kanun’a dayalı idari para cezası ile işyerinin bir gün süreyle faaliyetten men edilmesine karşı açılan davada, 1608 sayılı Kanun’da görevli mahkeme gösterilmediği, Kabahatler Kanunu m.3 uyarınca bu kanunun kanun yoluna ilişkin hükümlerinin uygulanacağı gerekçesiyle “adli yargı yerinin görevli olduğu” sonucuna varmıştır. Karar, işgal sınırının aşılması nedeniyle verilen ceza ve kapatma dosyasında adli yargı yolunun açık olduğunu gösterir; her yaptırımın yargı yolu, dayanak mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında yargı yolunun seçimi bu nedenle işlemin dayanağına bağlıdır.
Kabahatler Kanunu m.27/8 ise farklı bir kural koyar: idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür. Bu nedenle işyerinin süresiz faaliyetten men edildiği veya ruhsatın iptal edildiği durumlarda idari yargı yolu da gündeme gelebilir. Danıştay 10. Daire’nin tente dosyasında dava idari yargıda görülmüş ve sonuçlanmıştır. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında idari yargı yolunun açılması bu hükme dayanır.
Süre kısadır ve kesinleşme kolaydır. Kanun, idari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde cezadan yüzde yirmi beş indirim yapılacağını, ancak “Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez” hükmünü de koyar (5326 sayılı Kanun m.17/6). Yargıtay 7. Ceza Dairesi ise bir dosyada, sulh ceza hâkimliğinin eylemin işgal olarak nitelendirilemeyeceğine ilişkin kararına yönelik kanun yararına bozma istemini reddetmiştir; bu sonuç, işgalin fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği sorusunun delillerle ve fotoğraflarla ispatının önemini gösterir. Karar özeti İşyerinin önündeki alanın kullanımında süre kaçırıldığında karar kesinleşir.
Ecrimisil ve Eski Hale Getirme: Ortak Alanı İşgal Edenden Kat Malikleri Ne İsteyebilir?
Kısa cevap: Kat malikleri ortak alanın eski hale getirilmesini ve müdahalenin önlenmesini sulh hukuk mahkemesinden, haksız kullanım bedeli olan ecrimisili ise asliye hukuk mahkemesinden isteyebilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımı konusunda hukuki yollar bu şekilde ayrışır.
Cezanın dışında, işyerinin önündeki alanın kullanımında ortak alanı izinsiz kullanan kişi bu alan karşılığında ecrimisil ödemeye de mahkûm edilebilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, ortak yerin kiralanmasından doğan kira gelirinden pay istemini malvarlığı hakkına ilişkin saymış ve Kat Mülkiyeti Kanunu Ek-1. maddesinin bu istem için uygulanamayacağını, görevin asliye hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir; bu karar ecrimisil kararı değildir, yalnızca benzer bir görev ayrımını gösterir. Karar özeti Ecrimisil yönünden Yargıtay 20. Hukuk Dairesi işyeri önü bahçe dosyasında ecrimisil talebi yönünden dosyanın tefrik edilip görevsizlik kararıyla asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiğini belirtmiş; aynı kararda eski hale getirme için uygun süre verilmemesini de bozma nedeni saymıştır. Karar özeti
Ecrimisil miktarı, işgal edilen alanın rayiç kullanım bedeli, süresi ve davacıların payı gibi hususlara göre bilirkişi marifetiyle belirlenir. Tutarın hesaplanmasında yerleşik tek bir formül yoktur; kararlar ilk derece mahkemelerinin takdirine göre farklı sonuçlar vermiştir. Ecrimisil ve eski hale getirme istekleri farklı mahkemelerin görevine girdiğinden, dava dilekçelerinin buna göre ayrı ayrı hazırlanması gerekir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ecrimisil ve eski hale getirme istemleri ayrı hazırlanmalıdır.
Özet: İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımında Neler Yapmalısınız?
Aşağıdaki özet, yazının hukuki sonuçlarını iki gruba göre uygulanabilir adımlara çevirir. Her adım somut olaya göre değişebilir; belgelerinizi toplamadan işlem yapmamanız önerilir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında adımlar bu iki gruba göre uygulanır.
İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımı İçin Kiracı veya Malik Olarak Neler Yapmalısınız?
- Alanın hukuki durumunu belirleyin: tapu kaydı, onaylı mimari proje, yönetim planı ve imar durumunu inceleyin; alanın parsel içinde mi dışında mı olduğunu öğrenin.
- Alan kaldırım veya yol ise belediyeden yazılı işgal izni alın; izin belgesindeki alanı, süreyi, masa sayısını ve işgal harcı kalemini kaydedin.
- Alan apartman veya sitenin ortak yeri ise yöneticiye yazılı başvurun ve kat malikleri kurulundan kullanım hakkı veya kullanım şekli kararı isteyin.
- Bahçe veya terasa kış bahçesi, tente, pergola, sundurma ya da zemin kaplaması gibi sabit tesis yapacaksanız bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasını alın.
- Kiracıysanız dükkân önünün kiralanan olarak sözleşmede yazılı olup olmadığını kontrol edin; ev sahibinden yönetim planı ve kurul kararı belgelerini isteyin.
- İzin ve ödeme belgelerini saklayın; izin sınırını (metrekare, saat, masa sayısı) aşmayın ve izin süresi bitmeden yenileme başvurusu yapın. İşyerinin önündeki alanın kullanımında belge düzeni bu adımların sonucunu belirler.
İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımına İtiraz Eden Kat Maliki, Yönetici veya Ceza Alan İşletme Olarak Neler Yapmalısınız?
- Kat maliki veya yöneticiyseniz alanın ortak yer olduğunu tapu, proje ve yönetim planıyla belgeleyin; işgali fotoğraf, video ve tutanakla tespit edin.
- Noter kanalıyla yazılı ihtar gönderin ve makul süre verin; yöneticinin dava açma yetkisinin kat malikleri kurulu kararına dayandığından emin olun.
- Gerekirse sulh hukuk mahkemesinde müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme davası açın; kiracı ve malik birlikte davalı gösterilebilir, ecrimisil istemi ise asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Ev sahibiyseniz kiracıya karşı TBK m.316 uyarınca en az 30 gün süreli yazılı ihtar çekerek tahliye yolunu değerlendirin, ancak kiralananın dışındaki alanın işgalinde tahliyenin sınırlı olduğunu unutmayın.
- Belediyeden idari para cezası aldıysanız tebliğden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edin; ödeme yapmanın itiraz hakkını etkilemediğini ve kanunda ayrı süre yoksa süresinde ödemede indirim bulunduğunu hatırlayın.
- Ceza ile birlikte faaliyetten men veya ruhsat yaptırımı uygulanmışsa yargı yolunun (adli veya idari) kararın dayanağına göre belirlendiğini göz önünde bulundurun ve bir avukattan destek alın. İşyerinin önündeki alanın kullanımına itiraz ederken süre ve delil düzenini koruyun.
Emsal Kararlar: İşyerinin Önündeki Alanın Kullanımında Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi Kararları
Bu bölüm, makale boyunca anılan kararların künyelerini ve ayrıntılı özetlerini konuya göre toplar. Anlatımda her karar için kısa bir atıf ve bu bölümdeki kartına bağlantı bulunur. Her kartta kararın sonucu (onama, düzelterek onama, bozma, red) ile ilk derece mahkemesinin, bölge adliye mahkemesinin veya tarafların ileri sürdüğü gerekçeler ayrı ayrı belirtilmiştir. Yargıtay’ın kendi gerekçesi kısa olan kararlarda mahkeme gerekçesi Yargıtay’a atfedilmemiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında hangi kararın hangi sonuca bağlandığı bu nedenle ayrı ayrı gösterilmiştir.
| Karar | Konu | Sonuç ve not |
|---|---|---|
| Yargıtay 5. HD 2021/568 | Yönetim planıyla tahsis: yalnızca olduğu gibi kullanım | Bozma; kira geliri payı talebinde görev asliye hukuk |
| Yargıtay 5. HD 2021/12277 | Otopark kullanım hakkı ölçüsü ve devir | Bozma |
| Yargıtay 5. HD 2022/12368 | Dükkân cephe bahçesinin yönetim planıyla tahsisi, pergola | Onama; tahsis “projesine uygun kullanım hakkı” |
| Yargıtay 5. HD 2024/10316 | Kapalı otoparkın özgülenmesi, depoya çevirme | Onama |
| Yargıtay 5. HD 2024/1308 | Bahçenin bağımsız bölüme özgülenmesi, açılır-kapanır pergole | Bozma; mimari proje incelenmeli |
| Yargıtay 5. HD 2023/4555 | Bahçeye müdahale, muvafakat belgesi | Onama |
| Yargıtay 5. HD 2023/10727 | Kafeterya: masa, sandalye, cam ve çatı | Onama |
| Yargıtay 5. HD 2024/10622 | Kafeterya, yönetim kurulu kararı ve 4/5 nisabı | Onama |
| Yargıtay 20. HD 2017/4613 | Seramik kaplama, branda, tente, masa ve sandalye | Onama |
| Yargıtay 20. HD 2017/3951 | Kış bahçesi ve ilave bölümler | Onama |
| Yargıtay 20. HD 2017/1216 | Araç satış dükkânı önü 35 m² ortak bahçe | Onama |
| Yargıtay 5. HD 2024/8221 | Belediyeye işgaliye ödenmesi savunması | Onama |
| Yargıtay 20. HD 2017/3059 | Tente ve masa, uygun süre, ecrimisil tefriki | Bozma |
| Danıştay 4. D. 2024/1461 | İşyeri ruhsatı, ortak otopark alanı | Bozma; kira konusu alan depo değil |
| Yargıtay 5. HD 2025/3284 | Restoran, işyeri ruhsatı ve KMK aykırılığı | Düzelterek onama |
| Yargıtay 5. HD 2024/9889 | Ortak otoparkta vale hizmeti | Düzelterek onama |
| Yargıtay 5. HD 2025/9751 | Dükkân önü yürüyüş alanı ve otopark, malikin davaya dahil edilmesi | Bozma; usul |
| Yargıtay 5. HD 2024/14191 | Bilirkişi raporu, uygun süre, garaj bağımsız bölümleri | Bozma; usul |
| Yargıtay 5. HD 2024/13990 | Sığınağın bölünerek kullanılması | Onama |
| Yargıtay 12. CD 2017/10289 | Dükkân önünde zincirle park engeli, taksirle yaralama | Onama |
| Yargıtay 7. CD 2022/7604 | Yola araç park etmek ve 5326 m.38/1 | Kanun yararına bozma; park ≠ işgal |
| Yargıtay 6. HD 2015/10608 | Kiralanan dışındaki alanın işgali ve tahliye | Bozma; kiralananın bizzat kullanımı |
| Yargıtay 3. HD 2018/1149 | Akde aykırılık tahliyesi, bizzat kullanım ölçütü | Bozma |
| Uyuşmazlık Mahkemesi 2026/25 | İşgal sınırı cezası ve bir gün kapatma, yargı yolu | Adli yargı görevli |
| Danıştay 10. D. 2016/5096 | Tente ile 80 m² işgal, ceza ve faaliyetten men | İdare mahkemesi iptali onandı |
| Yargıtay 7. CD 2021/29215 | Kaldırıma eşya bırakma cezası, delil takdiri | Kanun yararına bozma istemi reddedildi |
İşyerinin önündeki alanın kullanımında Yönetim Planı, Tahsis ve Özgüleme Kararları
Daire, bir ortak yerin kullanımının yönetim planı veya kat malikleri kurulu kararıyla bazı kat maliklerine bırakılabileceğini kabul etmiş, ancak “bu kullanım olduğu şekli ile kullanımı içermekte olup bu alanda herhangi bir işlem yapılamaz, başka amaçla kullanılamaz” demiştir. Aynı kararda “Verilen kullanım tahsisi, ortak yerin niteliği değiştirilmeden ve olduğu gibi kullanımı içermektedir” ifadesi de yer alır. Dosyada dış cephenin reklam amaçlı kiralanmasından elde edilen kira gelirinden kat maliklerinin payına düşen kısmın istenmesi söz konusudur; Daire, bu istemin malvarlığı haklarına ilişkin olduğunu ve Kat Mülkiyeti Kanunu Ek-1. maddesinin uygulanamayacağını, görevin asliye hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtir. Karar ecrimisil kararı değildir. Sonuç bozmadır. Karar, tahsisin yeni yapı yapma yetkisi vermediğini göstermesi bakımından önemlidir.
Daire, ortak otoparkın kullanım hakkına ilişkin dosyada, “Otoparkların kullanım hakkı ölçüsü, aksine bir sözleşme olmadıkça her kat malikine ait arsa payı oranındadır” ilkesini belirtmiş; ortak yerlerin kullanım hakkının “kat maliklerince, bir veya birden fazla kat malikine verilmesi ve buraların kullanım şeklinin düzenlenmesi mümkündür” diyerek devrin mümkün olduğunu vurgulamıştır. Kullanım hakkının mimari projede değişiklik yapma hakkı vermediği de kararın dayandığı çerçeve arasındadır. Karar bozma ile sonuçlanmıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında otopark hakkının ölçüsü bakımından bu karar yol göstericidir.
Davacı, dükkâna ait ortak alanın mimari projeye aykırı olarak dükkâna eklendiğini ileri sürmüştür. Davalı ise yönetim planının genel hükümler 3. maddesinde 11 ve 12 numaralı dükkânların ön giriş cephesi ile yan cephe bahçesinin bu dükkânların kullanımına ait olduğunu, pergolenin yapı kayıt belgesine bağlandığını ve davanın dürüstlük kuralına aykırı olduğunu savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiştir. Yargıtay, yönetim planında bir kısım alanların bağımsız bölümlere tahsisi öngörülmüş olsa da bunun “projesine uygun kullanım hakkı” sağladığını, davalının tadilat projesi veya kat maliklerinin muvafakatini gösteren belge sunamadığını belirterek kararı onamıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahsis hükmünün sınırı bu karardan okunabilir.
Sitenin onaylı projesinde kapalı otopark olarak gösterilen yaklaşık 1.490 m²’lik ortak alan, davalı tarafından ikiye bölünerek depoya çevrilmiş ve kat maliklerinin kullanımına sunulmamıştır. Davalı, yönetim planının 3. maddesinin alanı bazı bağımsız bölümlere özgülediğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi özgüleme hükmünün geçerli olduğunu, ancak kullanım hakkının mimari projede değişiklik yapma hakkı vermediğini belirterek istinafı reddetmiştir. Yargıtay, tadilat projesi veya yeterli nisapta muvafakat belgesi sunulamadığını belirterek eski hale getirme kararını yerinde bulmuş ve onamıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ortak otoparkın depoya çevrilmesi bu kararda örnek bir ihlal olarak görülmüştür.
Yönetim plan ve belgelerine göre bahçe alanı davalının bağımsız bölümüne özgülenmiş ve üst kısmını kapatan açılır-kapanır pergole yapılmıştır. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiştir. Yargıtay, mahkemenin imalatın site genelinde izin verilen imalatlarla uyumlu olduğunu belirtmekle yetindiğini, mimari proje ve eki belgeleri incelemediğini tespit etmiştir. Daire, bahçe katının özgülenmesi hâlinde kullanım hakkının o bağımsız bölüme ait olacağını, ancak bunun projeye aykırı tesis ve değişiklik yapma hakkı vermediğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını bozmuştur. İşyerinin önündeki alanın kullanımında mimari projenin incelenmesi bu nedenle gereklidir.
İşyerinin önündeki alanın kullanımında Ön Bahçe, Kış Bahçesi, Tente ve Masa-Sandalye Kararları
Davacı yönetici, ocakbaşı restoran olarak işletilen bağımsız bölümlerin malikinin ve kiracısının taşınmazın ön bahçe alanını kat malikleri kurulunun onayı olmaksızın kullandığını ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi, bahçe niteliğindeki ortak alana müdahale bulunduğunu ve KMK m.19 uyarınca kat maliklerinin 4/5’inin yazılı rızasının ispat edilemediğini belirtmiştir. Yargıtay, davalıların mimari projeye aykırı imalatlarla ortak alana müdahale ettiğini, müdahaleye ilişkin tadilat projesi veya kat maliklerinin muvafakat verdiğine ilişkin belgenin dosyaya sunulamadığını belirterek kararı onamıştır. Karar, dükkân önü bahçedeki yapılaşmada proje ve muvafakat belgesinin belirleyici olduğunu gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında muvafakat belgesi bu nedenle önem taşır.
Davacı, ortak bahçenin masa, sandalye, cam ve çatıyla kapatılarak kafeterya olarak kullanıldığını ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi kararı Yargıtay tarafından onanmıştır. Kararın gerekçesinde, müdahaleye ilişkin yeterli nisapta muvafakat belgesinin sunulamadığı belirtilmiştir. Karar, kafe ve restoran işletmecisinin ortak bahçede masa düzenini kalıcı hale getirmeden önce kat maliklerinin yazılı rızasını alması gerektiğini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kafe düzenlemelerinde nisap sorunu bu kararla öne çıkar.
Kafeterya işlettiği ileri sürülen davalı, apartmanın yönetim kurulu kararına dayanmıştır. Bölge adliye mahkemesi, 18.02.2015 tarihli bu kararın 4/5 çoğunlukla alınmadığı için geçerli olmadığı sonucuna varmış ve Yargıtay kararı onamıştır. Karar, yönetim kurulu kararının veya yalnızca yöneticinin izninin sabit tesis için yeterli olmadığını gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında 4/5 nisabı bu karardaki sonucu belirlemiştir.
İlk derece mahkemesinin tespitine göre dükkân önündeki bahçe seramikle kaplanmış, branda ve tenteyle çevrilmiş, masa ve sandalye konulmuştur. Mahkeme müdahalenin önlenmesine ve eski hale getirmeye karar vermiş, Yargıtay bu hükmü onamıştır. Karar, kafe ve restoranların ön bahçesini kalıcı hale getiren zemin kaplama ve örtülerin ortak alana müdahale sayıldığı bir örnektir. İşyerinin önündeki alanın kullanımını zemin kaplama ve örtüyle genişleten işletmeler bu tür kararlarla karşılaşmaktadır.
Davacı kat maliki, lokanta ve büfe olarak işletilen bağımsız bölümlerin ortak bahçeleri işgal ettiğini; zemine sabit konstrüksiyonlar, doğramalar ve tenteler yapıldığını, masa ve sandalye konulduğunu ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, kış bahçesi olarak bilinen sistemin, camlı tek katlı sabit tesisin ve yan cephedeki ilave bölümün kaldırılmasına ve projesine uygun eski hale getirilmesine, bunun için 30 gün süre verilmesine hükmetmiştir. Yargıtay, projeye aykırılıklar tespit edilerek eski hale getirmeye karar verildiğini belirtip hükmü onamıştır; gerekçesi kısadır. Karar, ortak bahçedeki sabit ve kapalı yapıların eski hale getirme davasına konu olabildiğini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kapalı ilaveler bu kararda eski hale getirme konusu olmuştur.
Davacı, araç satış yeri olarak kullanılan iş yerinin kiracısının ön bahçedeki ortak alanı projeye aykırı işgal ettiğini ileri sürerek müdahalenin önlenmesini, eski hale getirmeyi ve ecrimisil istemiştir. İlk derece mahkemesi alanın tapuda ve yönetim planında ortak alan olduğunu, davalıların kullanımına bırakılmadığını belirtmiş; kiralayan yönünden davayı reddetmiş, kiracı yönünden 35 m²’lik kısım için müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirmeyi kabul etmiştir. Yargıtay, projeye aykırı hususlar belirlenip eski hale getirmeye karar verildiği için temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü onamıştır; gerekçesi kısadır. Karar, dükkân önündeki ortak bahçenin tahsis edilmediği ve proje dışı kullanımın eski hale getirme sonucu doğurduğu bir örnektir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında kiracıya bırakılmayan ortak alan bu karara konu olmuştur.
Davalılardan biri, kiracıların site yönetiminin muvafakatiyle belediyeye işgaliye ödediğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş, Yargıtay da temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek kararı onamıştır. Yargıtay’ın gerekçesi kısadır; belediyeye işgaliye ödenmesinin ortak alandaki müdahaleyi hukuka uygun hale getirmediği yönünde ayrıntılı bir ilke ortaya konmamıştır. Karar, yalnızca bu savunmanın dosyada sonuç vermediğini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında işgaliye ödemesi bu dosyada sonuç doğurmamıştır.
İşyeri önündeki bahçeye tente ve masa konulan dosyada Daire, davalıya 634 sayılı Kanun m.33 uyarınca eski hale getirme için uygun süre verilmemesini ve tadilat projesi ile muvafakat durumunun araştırılmamasını bozma sebebi saymıştır. Aynı karar, ecrimisil talebinin tefrik edilip görevsizlik kararıyla asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiğini de belirtir. Karar, hükmün infazı bakımından süre ve görev usulünün önemini gösterir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında süre ve görev usulü bu kararda belirleyici olmuştur.
İşyerinin önündeki alanın kullanımında Belediye Ruhsatı, Otopark, Vale, Sığınak ve Duba Kararları
Davacı şirket, site yönetiminden kiraladığı ikinci bodrum kattaki alanı araç bekletmek için kullandığından ruhsatsız faaliyet gerekçesiyle faaliyetten men edilmiş ve 1.295 TL idari para cezası almıştır. İdare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmiştir. Dosyada, aynı alan için yapılan işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusunun “ortak kullanım alanına işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinin mümkün olmadığı” gerekçesiyle reddedildiği belirtilir. Danıştay, alanın otopark olarak kullanıldığını, depo olarak kullanılmadığını belirterek bozmuştur. Karar 3572 sayılı Kanun m.4 ve m.5 hükümlerini de aktarır; “Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz” ifadesi bunlardandır. Kararda ruhsatın kat malikleri karşısındaki etkisi incelenmemiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ruhsat ile kat mülkiyeti ilişkisi bakımından bu karar sınırlı bir ışık tutar.
Davacı, davalı malik ve kiracının ortak alanlara müdahalesinin önlenmesini ve eski hale getirmeyi istemiştir. Davalılardan biri, belediyenin işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı düzenlediğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi, mimari projeye aykırı imalatlar yapılıp ortak alana müdahale edilerek taşınmazın işyeri olarak kullanılmasına ilişkin ruhsat düzenlenmesinin 634 sayılı Kanun’a aykırılığı ortadan kaldırmayacağı sonucuna varmıştır. Yargıtay temyiz itirazlarını yerinde görmemiş; ancak ilk derece mahkemesinin süre içinde gereğini yerine getirmemesi hâlinde idari para cezası ihtarının hatalı olduğunu, eski hale getirme ve uygun süre ile yetinilmesi gerektiğini belirterek bu cümleyi hükümden çıkarıp kararı düzelterek onamıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında ruhsat savunması bu kararda sonuç vermemiştir.
Dükkân nitelikli bağımsız bölümün kiracısı ve malikinin, 16 bağımsız bölümlü ve 13 araçlık otoparkı bulunan apartmanın ortak otoparkını müşterilere vale hizmeti vererek kullandığı ileri sürülmüştür. Yargıtay, davalıların ortak alana müdahalede bulunduğunu ve yapılan müdahaleye ilişkin kat maliklerinin muvafakatini gösteren belgenin sunulamadığını belirterek davanın kabulünü yerinde bulmuş, hüküm fıkrasını düzelterek onamıştır. Düzeltilen fıkra, müdahalenin önlenmesini “dükkan nitelikli bağımsız bölümün kiracısı ve malikleri olan davalılar bakımından” hükme bağlamaktadır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında vale hizmeti bu karara göre kat maliklerinin muvafakatine bağlıdır.
Site yönetimi, bir marketin dükkân önü yürüyüş alanına ve otoparka mal yığdığını ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi, bilirkişi raporlarına dayanarak dükkân önü alanların yürüyüş alanı olduğunu ve dükkânlara tahsis edilmediğini kabul etmiştir. Yargıtay, davalının bağımsız bölümde kiracı olduğunu ve malikin davaya dahil edilmediğini belirterek usul yönünden hükmü bozmuştur. Bozma, alanın nitelendirilmesindeki esasa ilişkin bir hükme değil, taraf teşkiline ilişkindir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında taraf teşkilinin önemi bu karardan görülür.
Garaj nitelikli bağımsız bölümlerin dükkân ve eczane olarak kullanıldığı, bahçe duvarlarının yıkıldığı iddiasıyla açılan dosyada Yargıtay, bilirkişi raporunun mimari proje üzerinden ölçüm yapmadığını, hangi imalatların projeye aykırı olduğunun ve nasıl eski hale getirileceğinin belirtilmediğini, bunun infazda tereddüt yaratacağını, talep aşımı bulunduğunu ve 634 sayılı Kanun m.33 uyarınca uygun süre verilmediğini belirterek bozmuştur. Karar, ev sahibi ile kiracı arasında zararın paylaşımı konusunda bir ilke koymamaktadır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında hükmün infaza elverişli olması bu kararın ana konusudur.
Davalı, ortak alan niteliğindeki sığınağı alçıpan duvarla bölmelere ayırmış; çamaşırhane, banyo, wc, depo, kömürlük ve personel dinlenme alanı olarak kullanarak bağımsız bölümünün eklentisi hâline getirmiştir. Mahkeme eski hale getirme ve müdahalenin önlenmesine karar vermiş, Yargıtay hükmü 634 sayılı Kanun m.19/2 uyarınca yerinde bularak onamıştır. Karar ayrıca bağımsız bölüm maliki olan davacı yöneticinin aktif husumet ehliyetinin bulunduğunu kabul eder. İşyerinin önündeki alanın kullanımında sığınağın depo yapılması bu kararda eski hale getirme sebebi sayılmıştır.
Kozmetik dükkânı işleten sanık, apartman sakinlerinin dükkân önüne araç park etmesini engellemek için zincir takmış; zincire takılarak düşen çocuk yaralanmıştır. Yargıtay, taksirle yaralama mahkûmiyetini onamıştır. Kararın gerekçesinde “kat maliklerinin onayı olmadan işyeri sahiplerinin bu alanlarda araç park etmeyi önlemek için zincir veya duba ile sınırlama yapamayacağı” belirtilmiştir. Karar ceza dosyasına ilişkin olup duba ve zincirin kat mülkiyeti hukuku bakımından meşruiyetine dair ayrıntılı bir hukuk kararı değildir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında zincir ve duba bu kararda ceza sonucu doğurmuştur.
Kanun yararına bozma dosyasında Daire, aracını yol üzerine park eden kişinin eyleminin 5326 sayılı Kanun m.38/1 anlamında işgal sayılamayacağını, ancak Karayolları Trafik Kanunu m.61’deki yasak yere park etme kabahatini oluşturabileceğini belirterek sulh ceza hâkimliği kararını bozmuştur. Karar yalnızca park etmenin işgal sayılıp sayılmayacağı sorusuna ilişkindir; kaldırım veya yol kenarındaki eşya ve tezgâh yerleştirmeleri hakkında bir ilke koymamaktadır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yol üzerine park etmek bu kararda işgal sayılmamıştır.
İşyerinin önündeki alanın kullanımında Tahliye, İşgal Cezası ve İdari Yaptırım Kararları
Kira sözleşmesi dışında kalan büfe önü alanın masa ve sandalye konularak işgal edildiği dosyada ev sahibi tahliye istemiştir. Yargıtay, bu işgalin “doğrudan doğruya kiralananın bizzat kullanımıyla ilgili değildir” gerekçesiyle tahliye sebebi olamayacağını belirterek tahliye hükmünü bozmuştur; kiralananın dışında kalan yerin haksız işgali el atmanın önlenmesi davasına konu olabilir. Aynı kararda 30 gün yerine 10 gün süre verilen ihtarın da usulüne uygun olmadığı belirtilmiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında tahliye yolunun sınırı bu kararla çizilmiştir.
Kiraya veren, kiracının komşuluk hukukundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmediğini ileri sürerek akde aykırılık nedeniyle tahliye istemiştir; kiracı dava sırasında taşınmazı tahliye etmiş, mahkeme de konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Daire, akde aykırılığa dayanan davada tahliye için aykırı davranışın “önemli ve doğrudan doğruya kiralananın bizzat kullanılması ile ilgili olması” gerektiğini belirtmiş; dosyada ihtarnamenin tebliğ şerhine rastlanmadığını ve ihtarname tebliğ edilmişse isnat edilen davranışların TBK m.316 kapsamında akde aykırılık oluşturup oluşturmadığının ve davacının dava açmaktaki haklılığının değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Karar, dükkân önü kullanımına ilişkin değildir; tahliye davasındaki ölçütü göstermesi bakımından anılmıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında bizzat kullanım ölçütü bu kararda da aranmıştır.
Fatih Belediye Encümeni, işyerini işleten davacı hakkında “işgal sınırına uymamak” fiilinin üçüncü kez tekrarlandığı gerekçesiyle 1608 sayılı Kanun uyarınca 2.052 TL idari para cezası vermiş ve işyerini 07.11.2024’te bir gün faaliyetten men etmiştir. İdare mahkemesi adli yargının, sulh ceza hâkimliği idari yargının görevli olduğunu belirtince olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi, kararın 5326 sayılı Kanun m.16’daki idari yaptırım türlerinden olduğunu, 1608 sayılı Kanun’da itiraz mercii gösterilmediğini ve Kabahatler Kanunu m.3 uyarınca bu kanunun kanun yoluna ilişkin hükümlerinin uygulanacağını belirterek m.27/1 gereği davada adli yargı yerinin görevli olduğuna karar vermiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında yargı yolu bu kararla netleşmiştir.
Dosyada işyerinde yaklaşık 80 m²’lik alanın tenteyle kapatılarak fazladan yer işgal edilmesi nedeniyle 2.000 TL idari para cezası verilmiş ve işyeri faaliyetten men edilmiştir. İdare mahkemesi, imalatın inşai faaliyet kapsamında olması nedeniyle İmar Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği gerekçesiyle işlemi iptal etmiş; Danıştay 10. Daire bu iptal kararını onamıştır. Bu gerekçe idare mahkemesine aittir; Danıştay’ın kendi gerekçesi bu yazıda ayrıca aktarılmamıştır. İşyerinin önündeki alanın kullanımında tente imalatına verilen yaptırım bu dosyada iptal edilmiştir.
Mobilya işletmesi hakkında kaldırıma eşya bırakmak suretiyle işgal nedeniyle 187 TL idari para cezası verilmiş; sulh ceza hâkimliği eylemin işgal olarak nitelendirilemeyeceği gerekçesiyle başvuruyu kabul edip yaptırımı kaldırmıştır. Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma istemiştir. Yargıtay, sulh ceza hâkimliğinin dosya kapsamındaki delilleri tartışıp takdir ederek karar verdiğini, delil takdirine dayanan kararlara karşı kanun yararına bozma yoluna gidilemeyeceğini belirterek istemin reddine karar vermiştir. İşyerinin önündeki alanın kullanımında işgalin ispatı bu dosyada belirleyici olmuştur.

Sık Sorulan Sorular
Dükkân önü kullanımı, kat mülkiyeti uyuşmazlığı veya işgaliye cezası mı yaşıyorsunuz? Tapu, proje ve yönetim planı incelemesiyle izin, itiraz ve dava yolunu birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Konuyla ilgili gayrimenkul hukuku ve kat mülkiyeti avukatı sayfalarımızı da inceleyebilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makale, işyerinin önündeki alanın kullanımı, işgaliye ve kat mülkiyeti konularında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayın özelliklerine göre hukuki sonuçlar değişebilir. Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi içtihatları ile mevzuat hükümleri zaman içinde değişikliğe uğrayabileceğinden, güncel ve kişiye özel hukuki danışmanlık için bir avukata başvurulması tavsiye edilir. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. — Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr