T tipi cezaevi, 5275 sayılı Kanun m.8’deki genel kapalı ceza infaz kurumu tanımına giren, büyük kapasiteli ve kampüs sistemine uygun inşa edilen “T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu”dur. Kanunda “T” harfi geçmez; harf, Adalet Bakanlığının kurumun yapı tipini anlatmak için kullandığı idari addır. T tipi cezaevi yüksek güvenlikli kurum değildir ve çoğunlukla 8-10 kişilik çok kişilik odalardan, daha az sayıda üç kişilik ve tek kişilik odalardan oluşur. Kuruma kimin gideceğini suçun adı değil, ceza miktarı ve kişinin durumu belirler; hırsızlıktan uyuşturucuya, yaralamadan kasten öldürmeye kadar pek çok suçtan hükümlü ve tutuklu burada bulunabilir.
T Tipi Cezaevi Nedir?
T Tipi Cezaevi Ne Demek, Harf Neyi İfade Eder?
Kısa cevap: T tipi cezaevi, Adalet Bakanlığının “T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu” adıyla işlettiği genel kapalı kurum tipidir; “T” kanun kavramı değil, kurumun yapı tipini gösteren idari adlandırmadır.
5275 sayılı Kanun ceza infaz kurumlarını türlerine göre sayar: kapalı, yüksek güvenlikli kapalı, kadın kapalı, çocuk kapalı, gençlik kapalı ve açık kurumlar gibi. T, L, E, F, S ve Y harfleri bu sayımda yer almaz. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik m.5, hapis cezalarının Kanunun 8 ila 15. maddelerinde türleri sayılan kurumlarda infaz edileceğini, kurumların hangi tür olarak kullanılacağının ise ihtiyaca göre Bakanlıkça belirleneceğini söyler. Harfli adlar bu yetki çerçevesinde kullanılır ve kurumun mimarisini, oda düzenini ve kapasitesini anlatır.
T tipi, son yirmi yılda büyük şehirlerde eski ve kalabalık cezaevlerinin yerine kurulan kampüs tipi kurumların başında gelir. Kampüs sisteminde idari bina, görüş alanları, revir, spor ve eğitim salonları ile hükümlü blokları aynı kapalı alanda toplanır. L tipine benzer, ancak daha büyük kapasitelidir. Kurumlar bulundukları yerle birlikte anılır: Denizli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu veya Kocaeli 2 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu gibi.
T Tipi Cezaevinin Oda Düzeni ve Kapasitesi Nasıldır?
Kısa cevap: T tipi cezaevinde odaların çoğu 8 veya 10 kişiliktir ve iki katlı (dubleks) yapıdadır; üç kişilik ve tek kişilik odalar da bulunur, kapasite ise kurumdan kuruma değişerek yüzlerce kişiden bini aşan sayılara ulaşır.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 2023 tarihli ziyaret raporu Denizli T tipi cezaevinin yapısını ayrıntılı gösterir. Kurum 2016’da hizmete girmiştir, olağan kapasitesi 770, artırılmış kapasitesi 1.414 kişidir. Odalar şöyledir: 102 adet 15 m² tek kişilik oda, 8 adet 34 m² üç kişilik oda, 8 adet 56 m² sekiz kişilik oda ve 54 adet 64 m² on kişilik oda. Çok kişilik odalarda yatakhane üst katta, ortak yaşam alanı alt kattadır; on kişilik odaların ayrıca 46 m² büyüklüğünde bir bahçesi bulunur.
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün bilgilendirmesine göre T tipi kapalı kurumlar 72 adet sekiz kişilik, 8 adet üç kişilik ve 16 adet tek kişilik odadan oluşacak biçimde, toplam 616 kişi kapasiteli planlanmıştır. Tek kişilik odalar 12 m² olarak projelendirilmiş, üç ve sekiz kişilik odalar dubleks inşa edilmiştir. Sekiz kişilik odalarda üst kat yatak bölümü net 28 m², alt kat ortak yaşam bölümü 32,5 m²; havalandırma bahçeleri ise sekiz kişilik odalarda 35 m², üç kişilik odalarda 30 m²’dir. Denizli örneğindeki on kişilik odalar bu temel projeden daha kalabalık bir düzeni gösterir.
Kocaeli’ndeki T tipi cezaevinde ise Bakanlığın bildirdiğine göre yaklaşık 10 m² büyüklüğünde, havalandırma penceresi, duşu ve tuvaleti bulunan 20 adet tek kişilik oda vardır; Ankara’daki Sincan T tipi cezaevinde tek kişilik oda yaklaşık 12,3 m², tuvalet ve banyo bölümü yaklaşık 2,8 m² ve ortak havalandırma avlusu yaklaşık 69 m²’dir.
Dikkat: T tipi cezaevleri aynı proje adını taşısa da oda sayıları, kapasiteler ve doluluk oranları kurumdan kuruma değişir. Denizli örneğinde kurum olağan kapasitesinin iki katından fazla kişiyi barındırmaktadır; bu nedenle “T tipi kaç kişilik” sorusunun cevabı projedeki kapasiteyle fiilî mevcut arasında ayrılır.
T Tipi Cezaevi Genel Kapalı Kurum mudur, Yüksek Güvenlikli midir?
Kısa cevap: T tipi cezaevi 5275 sayılı Kanun m.8’deki genel kapalı kurumdur; yüksek güvenlikli kurum rejimi (m.9) yalnızca kurumun yüksek güvenlikli olarak ayrılmış bölümünde veya m.9 kapsamındaki hükümlüler için uygulanır.
5275 sayılı Kanun m.8: “Kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, firara karşı teknik, mekanik, elektronik veya fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasın olanaklı bulunduğu, yeterli düzeyde güvenlik sağlanmış ve hükümlünün gereksinimine göre bireysel, grup hâlinde veya toplu olarak iyileştirme yöntemlerinin uygulanabileceği tesislerdir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Genel kapalı kurumda hükümlüler çok kişilik odalarda birlikte kalır, mevzuatın belirttiği hâllerde oda dışındaki hükümlülerle ve dış çevreyle temas kurabilir, iyileştirme programlarına birey, grup veya topluca katılır. Yüksek güvenlikli kurumlarda ise oda ve koridor kapıları sürekli kapalıdır ve hükümlüler bir veya üç kişilik odalarda tutulur. T tipi cezaevi bu ikinci gruba girmez; F, S ve Y tipleri m.9 kapsamındaki yüksek güvenlikli kurumlardır.
Kanun m.9/4 yüksek güvenlikli kurumların ihtiyacı karşılamaması hâlinde diğer kapalı kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinin kullanılacağını söyler. Bakanlığın bildirdiği bilgilere göre Sincan ve Kocaeli’ndeki T tipi kurumların bir bölümü yüksek güvenlikli kurum statüsündedir. Dolayısıyla aynı T tipi kampüsünde hem genel kapalı rejime tabi hükümlüler hem de m.9 rejimindeki hükümlüler bulunabilir; hangi rejimin uygulandığını kurumun adı değil, hükümlünün bulunduğu bölüm ve hakkındaki karar belirler.
T Tipi Cezaevi Hangi Suçları Kapsar?
T Tipi Cezaevine Kimler Gönderilir?
Kısa cevap: T tipi cezaevi belirli bir suç grubuna ayrılmış değildir; hükümlüler ve tutuklular ceza miktarına, yaşa, suç türüne ve kurumun doluluğuna göre idare ve gözlem kurulu tarafından yerleştirilir.
Kanun hükümlüleri yaşları, hükümlülük süreleri ve suç türleri itibarıyla gruplandırır. İlk defa suç işleyenler ile mükerrirler, özel infaz rejimi gerektirenler, tehlike hâli taşıyanlar, terör suçluları ve suç örgütü mensupları ayrı gruplar olarak ele alınır. T tipi cezaevine gönderilme kararı bu gruplamaya, ceza miktarına ve Bakanlığın kurumlar arası kapasite planlamasına dayanır; “şu suçu işleyen T tipi cezaevine gider” biçiminde bir kural yoktur.
5275 sayılı Kanun m.24: “Hükümlüler; a) İlk defa suç işleyenler, mükerrirler, itiyadî suçlular veya suç işlemeyi meslek edinenler, b) Aklî ve bedensel durumları nedeniyle veya yaşları itibarıyla özel bir infaz rejimine tâbi tutulması gerekenler, c) Tehlike hâli taşıyanlar, d) Terör suçluları, e) Suç örgütlerine veya çıkar amaçlı suç örgütlerine mensup olan suçlular, gibi gruplara ayrılırlar. Hükümlüler ayrıca yaşları, hükümlülük süreleri ve suç türleri itibarıyla da gruplandırılırlar.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
| Kişi | T tipi cezaevinde bulunur mu? | Dayanak ve açıklama |
|---|---|---|
| Süreli hapis cezası alan hükümlüler | Evet | Cezası kapalı kurumda infaz edilenler genel kapalı kurum olan T tipi cezaevinde bulunabilir |
| Tutuklular | Evet | Tutuklu, hükümlülerle bir araya getirilmeden ayrı odalarda barındırılır (m.63/3) |
| Müebbet hükümlüleri | Evet | Genel kapalı kurumda bulunabilirler; ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü ise m.9/2 gereği yüksek güvenlikli kurumda infaz edilir |
| Tehlikeli bulunan hükümlüler | Yüksek güvenlikli bölümde | m.9/3 ve m.63/1 gereği bir veya üç kişilik odada barındırılır |
| Kadınlar ve çocuklar | Ayrı bölümlerde | Kadınlar erkeklerle, çocuklar yetişkinlerle bir araya getirilmez (m.63/3) |
Pratikte T tipi cezaevlerinde hırsızlık, yaralama, uyuşturucu kullanma ve ticareti, dolandırıcılık, silahla ilgili suçlar, cinsel suçlar ve kasten öldürme gibi çok çeşitli suçlardan hüküm giymiş veya tutuklanmış kişiler bir arada bulunur. Büyük şehir merkezlerinde bu kurumların yoğun kullanılmasının nedeni, kapasitelerinin büyük olmasıdır.
Hırsızlık, Uyuşturucu, Cinayet veya Dolandırıcılık Suçunda T Tipine Gidilir mi?
Kısa cevap: Bu suçların hiçbiri kendiliğinden T tipi cezaevine sevk anlamına gelmez; cezası kapalı kurumda infaz edilen kişi, ceza miktarına ve durumuna göre genel kapalı kurumlardan birine, örneğin T tipi cezaevine yerleştirilebilir.
Cezanın kapalı kurumda mı açık kurumda mı infaz edileceğini 5275 sayılı Kanun m.14 belirler. Terör ve örgüt suçları ile cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar hariç olmak üzere kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezası alanların cezası doğrudan açık kurumda, taksirli suçlardan beş yıl veya daha az hapis cezası alanların cezası da doğrudan açık kurumda infaz edilir. Bu sınırların üzerindeki cezalar kapalı kurumda başlar ve kişi T, L veya E gibi genel kapalı kurumlardan birine yerleştirilir.
Uyuşturucu ticareti (TCK m.188) için ayrıntı Uyuşturucu Ticareti (TCK 188/3) yazımızdadır; tek başına işlenen uyuşturucu ticaretinden hüküm giyen kişi, başka bir şart yoksa genel kapalı kurumda cezasını çeker. Kasten öldürmede (TCK m.81) müebbet hapis alan kişi de örgüt faaliyeti veya tehlikelilik kararı yoksa genel kapalı kurumda bulunur; ayrıntı için Kasten Öldürme (TCK 81) ve Nitelikli Öldürme (TCK 82) yazımıza bakılabilir. Dolandırıcılık ve hırsızlık hükümlüleri de ceza miktarına göre kapalı veya açık kurumda yer alır.
Dikkat: Örgüt faaliyeti kapsamında kasten öldürme veya uyuşturucu ticareti suçundan ve ağırlaştırılmış müebbet cezasından mahkûm olanlar m.9/2 gereği yüksek güvenlikli kurumda infaz edilir. Örgüte yardım gibi m.9/2 listesinde yer almayan suçlar bu kapsama girmez; bu hükümlüler, tehlikelilik kararı yoksa genel kapalı kurumda, örneğin T tipi cezaevinde cezalarını çeker.
Tutuklu Olan Kişi T Tipi Cezaevine Konulabilir mi?
Kısa cevap: Evet, tutuklular da T tipi cezaevinde barındırılır; ancak hükümlülerle aynı odaya konulmaz ve kurum içinde hükümlülerle bir araya getirilmez.
T tipi cezaevleri hem hükümlü hem tutuklu kabul eder. Denizli T tipi cezaevinin 2023 ziyaret raporuna göre kurumda 1.405 hükümlü, 70 hükümözlü (mahkûmiyeti verilmiş ancak henüz kesinleşmemiş) ve 121 tutuklu bulunmaktadır.
5275 sayılı Kanun m.63/3: “Kadınların erkeklerle, hükümlülerin tutuklularla, çocukların yetişkinlerle, örgüt veya çıkar amaçlı örgüt suçluları ile terör suçlularının Kanunda sayılan hâller dışında bir araya gelmelerine ve bağlantı kurmalarına izin verilmez.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Dolayısıyla tutuklu için T tipi cezaevi, kovuşturma bitene kadar kalacağı yerdir. Mahkûmiyet kesinleştiğinde kişi kural olarak aynı kurumda hükümlü statüsüyle kalabilir ya da gözlem ve sınıflandırma sonucuna göre başka bir kuruma gönderilebilir. Tutuklu için de oda, havalandırma ve sağlık hizmeti gibi barınma koşullarında hükümlüyle aynı insan onuru standartları uygulanır.
Kadınlar ve Çocuklar T Tipi Cezaevinde Kalabilir mi?
Kısa cevap: Evet, T tipi kampüslerde kadın kapalı bölümleri bulunabilir; kadınlar erkeklerle bir araya getirilmez ve altı yaşına kadar çocuklar anneleriyle birlikte kalabilir.
Denizli T tipi cezaevinde 195 kadın bulunmaktadır; kurumda ayrıca bir çocuk ve altı yaşından küçük altı çocuk annesiyle birlikte kalmaktadır. Kreş ve oyun odası bulunmakta, ancak çocuklar için eğitici materyal sınırlı kalmaktadır. Kanun m.10, kadın hükümlülerin cezalarının erkek hükümlülerin kaldığı bölümlerle bağlantısı olmayan bölümlerde infaz edilmesini öngörür.
Çocuk hükümlüler ve tutuklular için Kanun m.11 ayrı çocuk kapalı kurumları ve yetişkinlerden ayrı bölümler öngörür. Kanun m.63/3 çocukların yetişkinlerle bir araya getirilmesine izin vermez.
Türkiye’deki T Tipi Cezaevleri Hangileri?
Kısa cevap: T tipi cezaevleri Ankara (Sincan), Kocaeli, Denizli, Aksaray, Balıkesir (Burhaniye) ve İstanbul (Ümraniye) gibi illerde bulunur; kesin ve güncel liste için Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne başvurulmalıdır.
T tipi kurumlar, Ankara’da Sincan Ceza İnfaz Kurumları Kampüsünde, Kocaeli’nde Kocaeli 2 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda, Denizli’nin Honaz ilçesinde, Aksaray’da, Balıkesir’in Burhaniye ilçesinde ve İstanbul’da Ümraniye’de faaliyet göstermektedir. Aynı ilde birden fazla T tipi cezaevi bulunabilir ve kurumlar numaralanarak anılır.
Yakınınızın hangi kuruma sevk edildiği sevk yazısında ve kurumun bildirdiği bilgide yer alır. Yeni kurumlar açıldıkça ve doluluk değiştikçe liste değişebileceğinden güncel durumu Genel Müdürlükten teyit etmek gerekir.
T Tipi, L Tipi, F Tipi ve Diğer Cezaevi Tipleri Arasındaki Farklar
T Tipi ile L Tipi Cezaevi Farkı Nedir?
Kısa cevap: T tipi ile L tipi cezaevi arasındaki fark mimari ve kapasitededir: ikisi de genel kapalı kurumdur, T tipi daha büyük kapasiteli ve 8-10 kişilik çok kişilik odalara dayanırken L tipinde oda ve ortak yaşam üniteleri genellikle 7 kişiliktir.
Cezaevi tipleri arasındaki ayrım hukuki değil, fiziki bir ayrımdır. T tipi cezaevi, L tipine benzer ancak daha büyük kapasitelidir ve kampüs sisteminde yaygındır; çok kişilik odaları 8 veya 10 kişiliktir. L tipi ise oda sistemli kapalı kurumdur, genellikle 7 kişilik odalardan oluşur ve Sincan ile Silivri kampüslerinin ana modelidir. Her iki tipte de hükümlüler ve tutuklular için aynı Kanun hükümleri geçerlidir.
Bu nedenle bir kişinin T ya da L tipine gönderilmesi, ona uygulanacak infaz rejimini değiştirmez. Koşullu salıverilme, açık kuruma ayrılma, görüş ve havalandırma hakları iki kurumda da aynıdır. Ayrıntılı karşılaştırma için L Tipi Cezaevi Nedir yazımıza bakabilirsiniz.
T Tipi ile F Tipi Cezaevi Farkı Nedir?
Kısa cevap: T tipi genel kapalı kurum, F tipi ise 5275 sayılı Kanun m.9 kapsamındaki yüksek güvenlikli kurumdur; T tipi cezaevinde çok kişilik odalar bulunurken F tipi bir ve üç kişilik odalardan oluşur ve oda kapıları sürekli kapalı tutulur.
F tipi cezaevi, ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri, örgüt faaliyeti kapsamında belirli suçlardan mahkûm olanlar ve tehlikeli bulunanlar için işletilen kurumdur. T tipi cezaevinde ise ceza miktarı ve kişinin durumu belirleyicidir. F tipinde Bakanlığın Sincan’daki kurumlar için bildirdiği ölçülere göre üç kişilik oda dubleks ve toplam yaklaşık 50 m²’dir; T tipi cezaevinde on kişilik odalar yaklaşık 64 m² büyüklüğündedir ve çok daha fazla kişiyi barındırır.
T tipi kampüslerin bir bölümü m.9/4 uyarınca yüksek güvenlikli bölüm olarak kullanılabilir. Bu durumda aynı kurumda genel kapalı bölüm ve yüksek güvenlikli bölüm yan yana bulunur. Hükümlünün hangi bölümde kalacağı, hakkındaki mahkûmiyetin türüne ve tehlikelilik kararına bağlıdır. Ayrıntı için F Tipi Cezaevi Nedir yazımıza bakabilirsiniz.
T Tipi ile E Tipi, S Tipi ve Y Tipi Cezaevi Arasındaki Fark
Kısa cevap: E tipi il merkezlerindeki orta kapasiteli koğuş ve oda sistemli genel kapalı kurumdur; S ve Y tipleri ise F tipine benzer yüksek güvenlikli kurumlardır; T tipi bu üç tipten de çok kişilik odaları ve kampüs ölçeğiyle ayrılır.
E tipi, 1980-90’lı yılların standart modeli olan, il merkezlerindeki orta kapasiteli ve koğuş-oda sistemli kapalı kurumdur. T tipi ise E tipinden sonra gelen yeni nesil, daha büyük kapasiteli kampüs kurumudur. Aynı Kanun hükümlerine tabi oldukları için hükümlünün hakları E ve T tiplerinde değişmez; farklılık yaşam alanının büyüklüğünde, sağlık ve spor tesislerinde ve kapasitede ortaya çıkar.
S ve Y tipleri m.9 kapsamındaki yüksek güvenlikli kurumlardır. S tipi, F tipine benzer şekilde inşa edilen daha yeni kuşak bir tiptir. Bu tiplerin T tipi cezaevinden farkı kimin gönderildiğinde ve oda yapısındadır. Ayrıntı için S Tipi Cezaevi Nedir ve Cezaevi Tipleri ve İnfaz Koşulları yazılarımıza bakabilirsiniz.
T Tipi Cezaevinde Yaşam Koşulları ve Haklar
T Tipi Cezaevinde Bir Odada Kaç Kişi Kalır?
Kısa cevap: T tipi cezaevinde odada kalacak kişi sayısını kurum yönetimi, kurumun fiziki yapısı, kapasite durumu ve güvenlik gereklerine göre belirler; yalnızca tehlikeli hâli bulunan hükümlü bir veya üç kişilik odada barındırılmak zorundadır.
5275 sayılı Kanun m.63/1: “Tehlikeli hâli bulunan hükümlü ancak bir veya üç kişilik odalarda, diğer hükümlüler ise kurumun fizikî yapısı, kapasite durumu ve güvenlik gerekleri göz önüne alınarak cezaevi yönetimi tarafından belirlenecek sayıda mahkûmun kalabileceği odalarda barındırılırlar.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Hükümlüler ve tutuklular gruplandırılarak suç, yaş, cinsiyet, sağlık durumu ve benzeri ölçütlere göre odalara yerleştirilir. Kanun, her odada bulunabilecek kişi sayısı için kesin bir üst sınır koymaz; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Her hükümlüye yatak ve yatak takımı verilir (m.63/2) ve odalarda yeterli yer, ışık, ısınma, havalandırma ve hijyen sağlanır (m.63/4).
Uygulamada en sık şikâyet konusu kalabalıktır. Denizli T tipi cezaevi olağan kapasitesi 770 kişi iken ziyaret günü 1.596 kişiyi barındırmaktadır ve birçok odada yer yatağında yatan kişiler bulunmaktadır. Kapasitenin üzerindeki mevcut kendi başına ihlal ölçütü değildir; ölçüt, kişinin kullanabildiği alandır ve bu alan belirli bir sınırın altına düştüğünde kötü muamele yasağı gündeme gelir.
T Tipi Cezaevinde Kişi Başına Kaç Metrekare Alan Düşmelidir?
Kısa cevap: Çok kişilik koğuşlarda kişi başına 3 m²’den az alan bulunması, her mahpusun ayrı bir yatağının olmaması veya hareket edilememesi kötü muamele yasağının ihlal edildiği yönünde güçlü bir karine oluşturur; 3 ile 4 m² arasında ise diğer olumsuz koşullar da aranır.
Yerleşik uygulamaya göre 3 m² altındaki kişisel alan kendi başına güçlü bir karine oluşturur. Bu karine ancak üç unsurun birlikte bulunmasıyla kalkar: alan azalmasının kısa süreli, küçük çaplı ve ara sıra olması; bu azalmanın yeterli koğuş dışı dolaşım ve etkinliklerle dengelenmesi; kişinin genel olarak uygun nitelikte bir kurumda tutulması. 3 ile 4 m² arasında ise kişisel alan, havalandırma, aydınlatma, hijyen ve etkinlik gibi diğer koşullarla birlikte değerlendirilir.
Alan hesabında kişinin fiilen kullanabildiği yüzey esas alınır; sıhhi tesisler ve merdiven boşluğu gibi alanlar dışarıda bırakılır. Örneğin kullanılabilir alanı yaklaşık 56 m² olan bir odada 19 veya daha fazla kişi tutulursa kişi başına düşen alan 3 m²’nin altına iner. Kalabalık süresi uzadıkça ihlal tespiti kolaylaşır; Bir yıla yakın bir süre (356 gün) 2 ile 3 m² arasında alanda kalmak “kısa süreli” sayılmaz.
Dikkat: Kalabalık odaya itiraz için kurumdan oda ölçüsü, mevcut kişi sayısı ve tarih aralıkları yazılı olarak istenmeli, kendi kaldığınız oda ve gün sayısı not edilmelidir. Süreler ve başvuru sırası aşağıdaki “Yapılması Gerekenler” bölümünde anlatılmıştır.
Havalandırma, Spor ve Eğitim İmkânları Nelerdir?
Kısa cevap: T tipi cezaevinde kapalı kurumdaki hükümlüye hava koşulları elverdiği ölçüde günde en az bir saat açık havada gezinme hakkı tanınır; kampüs tipi kurumlarda ayrıca spor salonları, sınıflar ve kütüphane bulunur.
5275 sayılı Kanun m.87/2: “Açık havada çalışmayan veya kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüye, hava koşulları elverdiği ölçüde, günde en az bir saat açık havada gezinmek olanağı verilir. Bu süre içerisinde bireysel spor da yapılabilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
T tipi cezaevlerinde on kişilik odaların kendi bahçesi olabilir; Denizli kurumunda bu bahçe 46 m²’dir. Aynı kurumda açık ve kapalı spor salonları, altı derslik, bilgisayar odası, kütüphane ve dokuz kurs bulunmaktadır. Spor salonları planlanan çizelgeye göre kullanılır ve hükümlüler salonlardan ortalama ayda bir kez yararlanabilmektedir. Kurslara katılım yaş sınırı ve kontenjana bağlı olarak sınırlıdır.
Havalandırma hakkı mutlak değildir: hava koşulları ve kurumun olanakları ölçüsünde kullandırılır ve bahçede tadilat veya personel yetersizliği gibi somut nedenlerle geçici olarak kısıtlanabilir. Buna karşılık havalandırmanın sürekli veya sistematik biçimde kullandırılmaması infaz hâkimliğine şikâyet konusu yapılabilir.
Görüş Günleri, Telefon ve Mektup Hakkı Nasıl İşler?
Kısa cevap: T tipi cezaevindeki hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi tarafından haftada bir kez, yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere ziyaret edilebilir.
5275 sayılı Kanun m.83/1: “Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Görüşler koşul ve sürelerini Adalet Bakanlığının hazırladığı yönetmeliğe göre kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yapılır (m.83/3). Denizli T tipi cezaevinde altı açık görüş alanı, 36 kapalı görüş kabini, altı aile görüş odası ve 12 avukat görüş odası bulunmaktadır; TİHEK’in ziyaret ettiği bir kurumda hükümlülerin haftada on dakika telefon görüşmesi yapabildiği belirtilmiştir.
Kapalı kurumda bulunan ve terör veya örgüt suçlarından mahkûm olan ya da tehlikeli hâlde bulunan hükümlülerin görüşmeleri önceden bilgilendirilmek suretiyle dinlenebilir ve kaydedilebilir (m.83/4); kayıtlar amacı dışında kullanılamaz ve soruşturma konusu yapılmamışsa en geç bir yıl sonunda silinir. Görüş günleri, telefon ve e-görüş ayrıntıları için Cezaevi Görüş Hakları, Ziyaretçi ve Telefon yazımıza bakabilirsiniz.
T Tipi Cezaevinde Sağlık, Revir ve Günlük Yaşam Nasıl İşler?
Kısa cevap: T tipi cezaevlerinde revir, kantin, çamaşırhane ve terzihane gibi birimler kampüs içinde bulunur; hastane sevkleri ve psikolog görüşmeleri kapasite yoğunluğundan etkilenebilir.
TİHEK’in Denizli T tipi cezaevi raporuna göre revirde bir hekim, bir diş hekimi, bir ebe ve dört sağlık memuru görev yapmaktadır. Son bir yılda 22.430 hekim muayenesi ve 5.078 hastane sevki gerçekleştirilmiştir. Mahpuslar muayene ve hastane sevklerinin gecikebildiğini, psikolog görüşmelerinin yetersiz kaldığını ve yoğunluk nedeniyle grup terapilerinin yapılamadığını bildirmiştir. Kurumda kantin, çamaşırhane, terzihane ve fotokopi gibi iş kolları ve kreş ile oyun odası da bulunur.
Hükümlü, hastalığı nedeniyle muayene ve tedavi hakkına sahiptir; hastane sevkinin geciktirilmesi veya sağlık raporunun uygulanmaması hâlinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Odada sigara dumanından rahatsızlık duyan kişiler bu talebi yazılı olarak kuruma iletebilir; TİHEK de Bakanlığa sigara kullanmayanlar için ayrı oda tahsisinin değerlendirilmesini önermiştir.
T Tipi Cezaevinde Tek Kişilik Oda Ne Zaman Verilir?
Kısa cevap: Tek kişilik oda, tehlikeli hâli bulunan hükümlü için zorunludur; ayrıca idare ve gözlem kurulu güvenlik gerekçesiyle hükümlü veya tutuklunun tek kişilik odaya alınmasına karar verebilir ve bu karar infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir.
T tipi cezaevlerinde sınırlı sayıda tek kişilik oda bulunur: Denizli’de 102, Kocaeli 2 T tipi cezaevinde 20 adet. Tek kişilik odaya alınma, m.63/1 uyarınca tehlikeli hâli bulunan hükümlüler için bir zorunluluktur; bunun dışında kurul, güvenlik nedeniyle, soruşturmaya hile karıştırılmasını veya dışarıyla örgütsel bağlantıyı önlemek amacıyla da tek kişilik odaya alma kararı verebilir.
Tek kişilik odada tutulmak tek başına kötü muamele sayılmaz. Odanın büyüklüğü, penceresi, tuvalet ve duşu, havalandırma bahçesi, günlük açık hava süresi, aile ve avukat görüşleri, telefon ve kitap imkânları ve sürenin uzunluğu birlikte değerlendirilir. Bakanlık yazısına dayanılarak alınmış olsa bile kurul kararı infaz hâkimliğinin denetimindedir; hâkimlik şikâyeti yalnızca kararın Bakanlık yazısına dayandığı gerekçesiyle incelemeden reddedemez.
T Tipi Cezaevinde Nakil ve Açık Cezaevine Geçiş
T Tipi Cezaevinden Açık Cezaevine Ne Zaman Geçilir?
Kısa cevap: T tipi cezaevi genel kapalı kurum olduğundan, hükümlü kapalıda belirli bir süre iyi hâlli geçirip koşullu salıverilmeye kalan süre şartını taşıdığında idare ve gözlem kurulu kararıyla açık kuruma ayrılabilir; ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü ayrılamaz.
Açık kuruma ayrılma, 5275 sayılı Kanun m.14/3’e göre m.89 uyarınca yapılan değerlendirme sonucunda verilen karara bağlıdır. İdare ve gözlem kurulu hükümlüyü en geç altı ayda bir; kurallara uyumu, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, topluma bütünleşmeye hazır olup olmadığı ve tekrar suç işleme riski bakımından değerlendirir. Olumsuz değerlendirilenlerin yeniden değerlendirilme süresi bir yılı geçemez (m.89/6).
| Hükümlü grubu | Açık kuruma ayrılma şartı |
|---|---|
| Toplam cezası on yıldan az olanlar | Kapalıda en az bir ay iyi hâlli bulunmak ve koşullu salıverilmeye yedi yıl veya daha az süre kalmak |
| Toplam cezası on yıl ve üzeri olanlar | Cezanın onda birini kapalıda geçirmek ve koşullu salıverilmeye yedi yıl veya daha az süre kalmak |
| Müebbet hapis cezasına hükümlüler | Koşullu salıverilmeye beş yıl veya daha az süre kalmak |
| Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri | Açık kuruma ayrılamaz |
Bazı suç gruplarında koşullu salıverilmeye kalan süre şartı daha sıkı belirlenmiştir; terör ve örgüt suçlarında ise örgütten ayrıldığının kurulca saptanması aranır. Süreler Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinde düzenlenir ve değişebildiğinden somut dosya için güncel metin kontrol edilmelidir.
Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezası alanlar ile terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar bakımından kurulun açığa ayırma kararı infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır (m.14/4). Bu onay denetimi sınırlıdır: infaz hâkimi idare ve gözlem kurulunun yerine geçerek hükümlünün hâlini yeniden değerlendiremez, yalnızca açığa ayrılma şartlarının ve şekli koşulların bulunup bulunmadığını denetler.
T Tipi Cezaevinden Başka Cezaevine Nakil Nasıl İstenir?
Kısa cevap: Hükümlü, gitmek istediği kurumlardan en az üçünü belirten dilekçeyle, nakil giderini peşin ödemeyi kabul ederek ve iyi hâl şartlarını taşıyarak m.54 uyarınca kendi isteğiyle nakil talep edebilir.
5275 sayılı Kanun m.54/1: “Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Nakledilen hükümlü, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle yapılan nakil hariç, yeni kurumda bir yıl kalmak zorundadır (m.54/2). T tipi cezaevleri büyük şehirlerde bulunduğundan ailenin başka ilde yaşaması, ziyaret imkânının zorlaşması, sağlık veya can güvenliği gibi nedenler nakil talebinde ayrıca ileri sürülebilir.
Yönetim hükümlü ve tutukluların hangi kurumda bulunacağını belirlerken geniş takdir yetkisine sahiptir; ancak bu yetki, mesafe, ulaşım, ailenin durumu ve ziyaret sıklığı gibi objektif ve denetlenebilir ölçütlerle kullanılmalıdır. Talebin yalnızca yakın kurumların dolu olduğu belirtilerek reddedilmesi yeterli gerekçe sayılmaz; ret işlemine karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Ayrıntı için Cezaevi Tipleri ve İnfaz Koşulları yazımıza bakabilirsiniz.
T Tipi Cezaevinde Kalabalık Odaya ve Kötü Koşullara İtiraz
T tipi cezaevindeki kalabalık oda, yetersiz havalandırma, sağlık hizmeti veya nakil kararına karşı yapılacak başvuru kısa sürelere bağlıdır. Aşağıdaki tablo adımları sırasıyla gösterir. Sevk, nakil ve şikâyet süreçlerinde izlenecek yol hakkında genel bilgi için İstanbul ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
| Adım | Ne yapılır | Süre ve merci |
|---|---|---|
| 1. Olguları belgeleyin | Oda ölçüsü, kaldığınız kişi sayısı, tarih aralığı, yer yatağında yatılan günler ve sağlık raporları not edilir; kurumdan oda ölçüsü ve mevcut yazılı istenir | Öğrenme tarihi sürenin başlangıcıdır |
| 2. Dilekçe verin | Somut olgularla (kişi başına metrekare, ayrı yatak bulunmaması, havalandırma ve hijyen sorunu gibi) şikâyet dilekçesi yazılır | İnfaz hâkimliği; öğrenmeden itibaren 15 gün, her hâlde işlemden itibaren 30 gün |
| 3. Başvuru yolunu seçin | Dilekçe doğrudan hâkimliğe verilebilir ya da Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla iletilir | Hâkimlik dışına yapılan başvuru en geç 3 gün içinde hâkimliğe gönderilir |
| 4. Kararı bekleyin | İnfaz hâkimi dosya üzerinden inceleme yapar, kurumdan bilgi ve belge ister | Kural olarak 1 hafta içinde karar |
| 5. İtiraz edin | Karar şikâyetçiye tebliğ edildikten sonra ağır ceza mahkemesine itiraz edilir | Tebliğden itibaren 2 hafta |
| 6. Son çare | Başvuru yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılır | Yolların tüketilmesinden ve kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün |
Dikkat: Şikâyet yoluna başvurulması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İnfaz hâkimi, ancak giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte gerçekleşirse işlemin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Kalabalık oda şikâyetlerinde kurum çoğunlukla “tüm odalarda aynı durum var” yanıtını verir; bu yanıt şikâyetin esasının incelenmesini engellemez.
Kalabalık Odaya Karşı İnfaz Hâkimliğine Şikâyet
Kısa cevap: T tipi cezaevinde oda kalabalığı, barınma ve yerleştirme konusu olduğundan öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir.
4675 sayılı Kanun m.5/1: “Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin ya da Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararların kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.” (4675 sayılı Kanun’u görüntüle)
Şikâyet yoluna hükümlü veya tutuklunun kendisi, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi veya ceza infaz kurumu izleme kurulu başvurabilir. Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır ve bir örneği başvurana verilir. İnfaz hâkimi şikâyeti yerinde görürse işlemin iptaline, faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir.
Kalabalık oda şikâyetinde dilekçenin içeriği belirleyicidir. Odanın kullanılabilir yüzeyi, aynı anda kaç kişiyle kalındığı, her kişi için ayrı yatak bulunup bulunmadığı, havalandırma, tuvalet ve banyo sayısı ve sürenin uzunluğu somut olarak yazılmalıdır. Hâkimliğin “kurumda genel bir yoğunluk var” gerekçesiyle şikâyeti reddetmesi, kişi başına düşen alanın somut olarak incelenmesinin yerini tutmaz. Süre geçirildikten sonra yapılan başvuru esasa girilmeden reddedildiğinden öğrenme tarihi belgelenmelidir.
Nakil ve Açık Kuruma Ayrılma Kararlarına Karşı Başvuru
Kısa cevap: Nakil talebinin reddi veya açık kuruma ayrılma kararlarına karşı da önce infaz hâkimliğine şikâyet edilir; karara karşı ağır ceza mahkemesine itiraz edilir ve yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir.
4675 sayılı Kanun m.4/1: “Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.” (4675 sayılı Kanun’u görüntüle)
Barınma, yerleştirme, dışarıyla ilişkiler ve sağlık konuları infaz hâkimliğinin görev alanındadır. Hâkimlik bu konulardaki şikâyeti, kararın Bakanlık yazısına dayandığı gerekçesiyle “görev dışı” diyerek incelemeden reddedemez; böyle bir ret etkili başvuru hakkını ve mahkemeye erişim hakkını ihlal eder.
Bireysel başvuruda ihlal tespit edilirse yeniden yargılama için dosya ilgili hâkimliğe gönderilebilir ve kötü muamele ihlalinde manevi tazminata hükmedilebilir. Başvuru yolları tüketildikten sonra bireysel başvuru otuz gün içinde yapılır; ayrıntılar için bu yazıdaki Emsal Kararlar bölümüne bakılabilir.
Emsal Kararlar
Aşağıdaki kartlarda T tipi cezaevi ve genel kapalı kurumlarda kalabalık oda, kişisel alan, tek kişilik oda, açık kuruma ayrılma ve nakil konularında Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarının künyeleri, olayın özeti ve sonucu yer almaktadır. Karar adlarına tıklayarak ilgili karta gidebilirsiniz.
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| AYM Genel Kurul, B. 2019/34408 | Kalabalık odada 3 m²’den az kişisel alan | Kısmen ihlal |
| AYM, B. 2019/25763 | Çok kişilik koğuşta güçlü karine ve karinenin kalkma şartları | İhlal |
| AYM, B. 2019/13793 | Kapasite fazlası şikâyetinin metrekare hesabıyla ispatı | İhlal |
| AYM, B. 2021/50620 | 356 gün boyunca 2-3 m² alanda tutulma | İhlal |
| AYM, B. 2020/24929 | Kapasitenin 1.702 kişiye çıktığı kurumda kalabalık oda | İhlal |
| Yargıtay 1. CD, K. 2025/9617 | T tipinde örgüte yardım suçu ve yüksek güvenlikli rejim sınırı | Bozma isteminin reddi |
| AYM, B. 2016/77913 | T tipinde tek kişilik odaya alma ve infaz hâkimliğinin görevi | Kısmen ihlal |
| Yargıtay 1. CD, K. 2022/7298 | T tipinde açık kuruma ayrılma kararında infaz hâkiminin denetimi | Kanun yararına bozma |
| AYM, B. 2018/37854 | Aileye yakın kuruma nakil talebinin reddi | İhlal |
Kapasite, Kalabalık Oda ve Kişisel Alan Kararları
Başvurucu, ceza infaz kurumunda kalabalık odada tutulduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, temizlik, havalandırma ve aydınlatma gibi genel koşulların yeterli olduğunu, başvurucuya yatak ve yatak takımı sağlandığını belirtmiş; 3 m²’den az kişisel alan bulunan dönem bakımından kötü muamele yasağının ihlal edildiğine, 3 m² ile 4 m² arasında alan bulunan dönem bakımından ise ihlal edilmediğine oy birliğiyle karar vermiştir. Başvurucuya net 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedilmiştir.
Karar, çok kişilik koğuşlarda mahpus başına düşen yüzey alanının 3 m²’den az olması, her mahpusun ayrı bir uyku yerinin bulunmaması veya koğuşun serbest harekete izin vermemesi hâlinde kötü muamele yasağının ihlal edildiği yönünde güçlü bir karine oluştuğunu belirtir. Karine ancak alan azalmasının kısa süreli, küçük çaplı ve ara sıra olması, bunun yeterli koğuş dışı dolaşım ve etkinliklerle desteklenmesi ve kişinin genel olarak uygun bir kurumda tutulması şartlarının birlikte bulunmasıyla ortadan kalkar. 3 ile 4 m² arasında ise alan faktörü, uygunsuz koşulların diğer yönleriyle birleşmesi hâlinde ihlal doğurur.
Mahkeme, çok kişilik koğuşlarda kişi başına 3 m²’den az alan bulunması hâlinde ortaya çıkan güçlü karinenin yalnızca üç unsurun birlikte bulunmasıyla ortadan kalkabileceği ilkesini yinelemiş ve kalabalık koğuş koşullarında kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar, kapasite fazlası şikâyetlerinin metrekare hesabıyla ispatlanabileceğini gösterir.
Başvurucu, ceza infaz kurumunda toplam 356 gün boyunca 2 ile 3 m² arasında yüzey alanına sahip olmuştur. Mahkeme, bu sürenin kısa süreli, küçük çaplı ve ara sıra olarak değerlendirilemeyeceğini, bu nedenle güçlü karinenin ortadan kalkması için aranan ilk unsurun gerçekleşmediğini belirtmiş ve diğer iki unsuru incelemeden kötü muamele yasağının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
Başvurucu, Kocaeli İnfaz Hâkimliğine başvurarak yaklaşık 31 aydır 8-10 kişilik olarak anılan odada 24 kişiyle birlikte tutulduğunu ileri sürmüştür. İnfaz kurumu, kapasitesi 1.000 kişi olan kurumda 1.702 kişi barındırıldığını, yoğunluk nedeniyle 12-16 kişilik odalarda 28-30 kişi tutulduğunu ve birçok hükümlünün yerde yatmak zorunda kaldığını bildirmiştir. Mahkeme, başvurucunun toplam 241 gün 3 m²’nin altında kişisel alanla tutulduğunu, bunun farklı zamanlarda 58 ve 76 gün aralıksız sürdüğünü belirterek bunun güçlü karine oluşturduğunu belirtmiş, kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiş ve başvurucu tahliye edildiği için yeniden yargılama yerine net 115.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir. Karar, kalabalık oda şikâyetinin gün ve metrekare hesabıyla ispatlanabileceğini gösterir.
Tek Kişilik Oda, Genel Kapalı Kurum, Açığa Ayrılma ve Nakil Kararları
Suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte yardım suçundan 1 yıl 8 ay hapis cezası alan hükümlü, Aksaray T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda denetimli serbestlik talep etmiş; kurum cezanın üçte birinin kapalıda geçirilmesi şartını arayarak talebi reddetmişti. İnfaz hâkimliği ve itiraz mercii kurum işlemini iptal edince kanun yararına bozma istenmiştir. Daire, örgüte yardım suçu nedeniyle cezanın m.9/2 gereği yüksek güvenlikli kurumda infaz edilemeyeceğini, m.9/3 kapsamında tehlikeli hükümlü kararı da bulunmadığını belirterek bozma istemini oy birliğiyle reddetmiştir. Karar, yüksek güvenlikli rejimin ancak Kanun’daki iki yoldan biriyle uygulanabileceğini gösterir.
Terör örgütü üyeliği suçundan tutuklanan başvurucu, Kocaeli 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda idare ve gözlem kurulu kararıyla tek kişilik odaya alınmıştır. İnfaz hâkimliği, kararın Bakanlık yazısına dayandığı gerekçesiyle şikâyeti idari yargının görev alanında sayarak incelemeksizin reddetmiştir. Mahkeme, yaklaşık 10 m² büyüklüğündeki odada günde ortalama iki saat açık hava, ailesi ve avukatıyla çok sayıda görüş ve telefon imkânı bulunan başvurucunun yaklaşık üç yıl dört ay tek kişilik odada tutulmasının kötü muamele eşiğine ulaşmadığı gerekçesiyle bu şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saymıştır. Buna karşılık infaz hâkimliğinin yorumunun öngörülebilir olmadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmetmiş ve dosyayı yeniden yargılama için Kocaeli İnfaz Hâkimliğine göndermiştir. Karar, kurul kararlarının Bakanlık yazısına dayanmasının infaz hâkimliğinin denetimini ortadan kaldırmadığını gösterir.
Kasten öldürme, kasten yaralama ve 6136 sayılı Kanun’a muhalefet suçlarından T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan hükümlü hakkında idare ve gözlem kurulu açık kuruma ayrılma kararı vermiş; infaz hâkimliği onay talebini hükümlünün disiplin cezaları ve firarı gerekçesiyle reddetmiştir. Daire, infaz hâkiminin idare ve gözlem kurulunun yerine geçerek esastan inceleme yapamayacağını, yalnızca açığa ayrılma şartlarının ve şekli koşulların bulunup bulunmadığını denetleyebileceğini belirterek kararı kanun yararına bozmuştur.
Başvurucu, ailesine daha yakın bir kuruma nakil taleplerinin reddedilmesine karşı dava açmış; nakil talebi yaklaşık iki yıl sonra karşılanmıştır. İdare ve infaz hâkimliği yakın kurumların doluluğunu gerekçe göstermiş, ancak mesafe, ulaşım, ailenin durumu ve ziyaret sıklığı gibi ölçütleri değerlendirmemiştir. Mahkeme, idarenin hükümlü ve tutukluların hangi kurumda bulunacağını belirlemede geniş takdir yetkisi bulunduğunu, ancak bu yetkinin objektif denetlenebilir kriterlerle kullanılması gerektiğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlaline ve net 18.000 TL manevi tazminata karar vermiştir.
Sık Sorulan Sorular
Yakınınız ya da siz T tipi cezaevine mi sevk edildiniz? Sevk kararının hukuka uygunluğunun incelenmesi, infaz hâkimliğine şikâyet süresinin takibi, nakil ve açık kuruma geçiş değerlendirmesi ile kalabalık odaya ve kötü koşullara karşı başvuru yollarının planlanması için Ümraniye ve İstanbul ceza avukatı olarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makale, T tipi cezaevi ve genel kapalı kurum rejimini genel bilgilendirme amacıyla açıklar; somut olayın özelliklerine, delillere ve karar tarihlerine göre hukuki sonuçlar değişebilir. Mevzuat, uygulama ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden güncel ve kişiye özel hukuki danışmanlık için bir avukata başvurulması tavsiye edilir. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. — Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr