Cezaevi görüş hakları; ziyaret, telefon, görüntülü görüşme, mektup, avukat görüşmesi, eş görüşmesi ve izinden oluşan bir bütündür ve kapalı ya da açık kurumda bulunmaya, çocuk veya ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü olmaya göre değişir. Güncel kural şudur: hükümlü, kanunda sayılan yakınları ve bildirdiği en fazla üç kişi tarafından haftada bir kez ziyaret edilebilir; her görüş yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olamaz. Bu rehber, kimlerin görüşe gidebileceğini, kuzen, yeğen ve arkadaş görüşünü, görüş saatlerini, kapalı ve açık görüş kurallarını 5275 sayılı Kanun ve Ziyaret Yönetmeliği ışığında yanıtlar.
Okuma notu: Cezaevi görüş haklarına ilişkin kanun maddeleri güncel metinlerinden, kararlar Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi karar metinlerinden aktarılmıştır. Ziyaret Yönetmeliği 2017, 2018 ve 2021’de değiştiği için eski kararlardaki ayda dört görüş ve 60 gün gibi ifadeler bugünkü hukuku yansıtmaz; bu fark ilgili yerlerde belirtilmiştir. Giriş belgeleri, kıyafet ve görüş saatleri gibi konularda yerleşik bir yüksek mahkeme kararı bulunmadığından, o başlıklar “Uygulama notu” ile işaretlenmiş ve kurum duyurusuyla teyit edilmesi gereken bilgi olarak sunulmuştur.
Kapalı ve Açık Cezaevi Arasındaki Görüş ve İletişim Uçurumu
Kapalı kurumda ziyaret kural olarak cam bölme ardından yapılır, telefon idarenin kontrolündeki cihazlardan kullanılır ve görüşme dinlenip kaydedilir. Açık kurumda görüşler her zaman açık görüş biçimindedir ve telefon serbesttir. Bu fark, cezaevi görüş haklarının kapalı ve açık kurumda ayrı ayrı okunmasını gerektirir.
Hak sınırlamasının dayanağı kanun olmak zorundadır. Anayasa Mahkemesi, idarenin kanuni dayanak olmadan cezaevi görüş haklarını daraltamayacağını yinelemektedir; bu ilke aşağıdaki başlıkların ortak çerçevesidir.
Kapalı Cezaevlerinde “Kapalı Görüş” (Cam Arkası) ve “Açık Görüş” (Temaslı) Süreleri, Günleri ve Şartları Nelerdir?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının temel kuralı şudur: kanun, hükümlünün haftada bir kez ziyaret edilmesini öngörür; her görüş yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olamaz (5275 m.83/1). Kapalı görüşte cam bölme ve ahize vardır; açık görüşte temas mümkündür ancak görevli konuşmayı işitebilir ve izleyebilir. Güncel yönetmeliğe göre kurum idaresi ayın bir haftasını açık görüşe ayırır, diğer haftalar kapalı görüştür.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.83/1: “Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kapalı görüşü Ziyaret Yönetmeliği m.7 tanımlar: görüş, “her türlü maddi temasının önlendiği, konuşulanların hazır bulunan görevli tarafından işitilebilecek şekilde izlenebildiği ve ceza infaz kurumu idaresinin bu iş için tahsis ettiği özel bölümde yapılan görüşmelerdir”. Açık görüş ise maddi temasa imkân veren, ancak görevlinin işitip izleyebildiği görüştür (m.13).
Görüş sıklığı konusunda eski kaynaklarda ayda dört görüş, üçü kapalı, biri açık ifadesi dolaşmaktadır; bu ifade güncel değildir. Yönetmelik m.5/1-(d), 13.09.2017 tarihli değişiklikten itibaren şöyle düzenlenmiştir: “Kurum idaresinin uygun göreceği bir hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş olmak üzere, hükümlü ve tutuklular bu Yönetmelikte belirtilen yakınları ile haftada bir kez olacak şekilde görüşme yapabilir.” Anayasa Mahkemesi bu metni sonraki kararlarında bu haliyle aktarmıştır. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında sıklık hesabı bu nedenle yeniden yapılmalıdır.
Açık görüşün kimlerle yapılabileceği m.14’te düzenlenir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2024 tarihli kararında m.14, açık görüşün yönetmelik m.9’un birinci ve ikinci fıkralarında sayılan kişilerle yapılabileceği, gün, saat ve ziyaretçi sayısının kurumca belirleneceği biçiminde aktarılmıştır; 2021 tarihli Yargıtay kararlarında aktarılan “anne, baba, eş, çocuk ve torunlarıyla ayda bir gün” ifadesi ise karar tarihindeki eski metindir. Karar özeti Karar özeti Cezaevi görüş haklarında açık görüşün kapsamı bu metne göre belirlenir.
Terör ve örgüt suçlarından hükümlüler için açık görüş, idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabilir; Anayasa Mahkemesi bu sınırlamanın kanuni dayanağı bulunduğu sonucuna varmıştır (B. 2017/8758, T. 21.03.2018). Karar özeti Kanuni dayanaksız genel yasaklar ise kabul görmemiştir: Covid-19 gerekçesiyle ziyaretlerin tümüyle durdurulması, idareye bu yönde açık yetki veren bir düzenleme bulunmadığından kanunilik şartını karşılamamıştır. Karar özeti
Görüşlerin dinlenmesi ve kaydedilmesi bakımından 5275 m.83/4 (2021 değişikliği), yalnızca kapalı kurumlardaki terör ve örgüt suçlarından hükümlüler ile tehlikeli hâlde bulunan veya iletişimi kurum güvenliği açısından tehlikeli olabileceği değerlendirilen hükümlüler için bu imkânı tanır; kayıtlar soruşturmaya konu edilmemişse en geç bir yıl sonunda silinir. Genel Kurul, telefon konuşmalarının dinlenip kaydedilmesinde Anayasa m.20 ve m.22 bakımından ihlal bulmuştur. Karar özeti
Uygulama notu: Hangi haftanın açık görüş olduğu, görüş günleri ve saatleri kurumdan kuruma değişir; çünkü yönetmelik bunları kurumun takdirine bırakır. Cezaevi görüş haklarında gitmeden önce kurumun duyurusuna veya telefonla ziyaret birimine başvurun.
Açık Cezaevi Avantajı: Açık Kurumlarda Görüşme Süreleri, Hafta Sonu Ev İzni ve Serbest Telefon Kullanımı Hakkı
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında açık kurum avantajı şudur: görüşler her zaman açık görüş biçiminde yapılır; telefon “serbestçe” kullanılabilir (5275 m.66/2); hükümlüye üç ayda bir yol hariç yedi güne kadar özel izin verilebilir (m.95). “Hafta sonu ev izni” adıyla ayrı bir hak yoktur; uygulama özel izin ve çocuk eğitimevlerine özgü ödül hükümlerine dayanır.
Ziyaret Yönetmeliği m.18/5 uyarınca açık kurumlar ve çocuk eğitimevlerindeki hükümlüler görüşlerini her zaman açık görüşle yapar. Kapalı kurumdaki telefon görüşmesinin dinlenip kayıt altına alınması hükmü (m.66/1) açık kurumlar için öngörülmemiştir. Bu nedenle açık kurumda cezaevi görüş hakları daha geniştir.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.66/2: “Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde hükümlüler, ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilirler.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Özel izin açık kurumdakilere veya açık kuruma ayrılmaya hak kazananlara aile bağlarını güçlendirmek amacıyla verilebilir; süreyi iki günden fazla aşan veya firar eden hükümlüye m.97 uyarınca yaptırım uygulanır ve bir daha özel izin verilmez. Bu, cezaevi görüş haklarının açık kurumdaki en önemli üstünlüğüdür; ancak izinden yararlanma kanunda öngörülen şartlara bağlıdır. Kurum türlerinin ayrıntısı için cezaevi tipleri ve infaz koşulları rehberimize bakabilirsiniz.
Ziyaretçi Listesi (Üç Kişi Kuralı): Akraba Olmayan (Arkadaş, Nişanlı, Sevgili) Kişilerin Ziyaretçi Listesine Eklenmesi ve Değiştirilmesi Şartları
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında eş ve üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları listeye gerek olmadan ziyaret eder. Arkadaş, nişanlı veya sevgili gibi diğer kişiler, hükümlünün kuruma kabulde bildirdiği en fazla üç kişilik listeyle ziyaret edebilir; liste zorunlu hâller dışında değiştirilemez (5275 m.83/1).
Ziyaret Yönetmeliği m.9/2’ye göre ölüm, ağır hastalık, doğal afet, nakil veya ziyaretçinin ikametgâh değişikliği zorunlu hâldir. Eski metinde yer alan 60 günlük bildirim süresi, 14.09.2021 tarihli değişiklikle kaldırılmıştır; güncel metin şöyledir: “Hükümlü ve tutuklular, birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan üç ziyaretçisinin adı ve soyadı ile bilmesi hâlinde adresini bildirir.” Anayasa Mahkemesi üç kişilik liste kuralını Anayasa’ya uygun bulmuştur (E. 2012/7, K. 2012/102). Cezaevi görüş haklarında liste, zorunlu hâller dışında sabit kalır.
Eski düzenlemede bile süre katı yorumlanmamıştır: Anayasa Mahkemesi, kuruma kabulden itibaren geçen sürenin hak düşürücü değil düzenleyici süre olarak yorumlanabileceğini belirterek listeye kişi eklenmesinin reddini özel hayata saygı hakkının ihlali saymıştır. Karar özeti Danıştay da süre kuralı kaldırıldığı için iptal istemini konusuz bulmuştur. Karar özeti
Ret soyut gerekçeye dayanıyorsa itiraz edilebilir. Nişanlının listeye eklenmesi talebinde kolluk araştırmasına dayanan ret, ilgili ve yeterli gerekçe içermediği için ihlal bulunmuştur. Karar özeti Üvey anne de üç kişilik listeye yazılabilir. Karar özeti Ret, öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilmelidir. Cezaevi görüş haklarına ilişkin her ret yazılı ve gerekçeli olmalıdır.
Çocuk Hükümlülerin (18 Yaş Altı) Görüş Hakları: Aileleriyle Daha Sık ve Esnek Görüşme İmkânları Nelerdir?
Kısa cevap: Çocuklar için cezaevi görüş hakları şöyle düzenlenmiştir: ziyaret süresi bir saatten az, üç saatten fazla olamaz (5275 m.83/1); çocuk eğitimevlerinde telefon serbesttir (m.66/2); ödül olarak üç ile yirmidört saat arası aile görüşmesi yaptırılabilir (m.51/3-b). “Daha sık” görüş hakkı kanunda ayrıca düzenlenmemiştir.
Ziyaret Yönetmeliği m.5/1-(b) uyarınca “Odaya kapatma disiplin cezası almış olsa dahi çocukların; annesi, babası, kardeşleri, avukatı, resmî ve yetkili merciler ile yasal temsilcisiyle görüşmesi engellenemez.” Çocuk hükümlü ve tutukluların üç kişilik liste kapsamındaki kişilerce ziyaret edilebilmesi için anne babanın veya yasal temsilcinin rızası aranır; ziyaretçi de ergin değilse onun anne babasının rızası gerekir (m.9, ek 5 ve 6 fıkralar). Karar özeti Cezaevi görüş haklarında çocuklar için ayrı bir koruma rejimi vardır.
Çocuk eğitimevinde kalan hükümlünün hafta sonunda bir gün, idarenin uygun gördüğü süre kadar kurum dışına çıkmasına ödül olarak izin verilebilir (m.51/3-n); kendi isteğiyle nakilde nakil gideri peşin aranmaz (m.54/1). Çocuklar için cezaevi görüş hakları, disiplin cezasıyla dahi kaldırılamayan çekirdek bir güvenceye sahiptir.
Öğrenim gören çocukların okul saatleri nedeniyle ziyaret ve telefon günlerinde görüşememesi, Anayasa Mahkemesi önüne gelmiştir; Mahkeme, çocukların hafta içi okula devam ettiği ve ayrılan günlerde başvurucunun çocuklarıyla görüşemediği konusunda tereddüt bulunmadığını belirtmiştir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında okul saatleri de somut gerekçeyle tartışılabilir.
Doktrin notu: Bazı kaynaklar kapalı kurumlardaki çocukların telefon görüşmelerinin suç veya disiplin gerekçesiyle sınırlandırılamayacağını ileri sürer. 5275 m.66’da böyle bir hüküm bulunmadığından bu iddia burada benimsenmemiştir.
Telefon, ACEP (Görüntülü Görüşme) ve Mektup Hakları
Telefon 5275 m.66’ya, mektup m.68’e dayanır; görüntülü görüşme (ACEP) ise kanunda değil, yönetmelik düzeyinde düzenlenmiştir. Üçü de cezaevi görüş haklarının ziyaret dışındaki kanallarıdır.
Kapalı Cezaevlerinde Haftalık Telefonla Görüşme Süresi (10 Dakika Kuralı) ve Aranan Numaraların Savcılıkça Onaylanması Süreci
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında telefon, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Yönetmeliği m.74’e göre kapalı kurumda haftada bir kez, tek numarayla kesintisiz ve en çok on dakikadır. Numaralar belgelendirilir ve kurum tarafından onaylanır; kanunda savcılık onayı şartı yoktur. Yakının ölümü veya ağır hastalığında hükümlü derhâl telefon edebilir (5275 m.66/3).
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.66/1: “Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görüşme yapabilirler. Telefon görüşmesi idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Yönetmelik m.74/1’e göre “Kapalı kurumlarda bulunan hükümlüler, belgelendirmeleri koşuluyla eşi, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi ile telefon görüşmesi yapabilir.” Aynı maddenin ikinci fıkrası haftada bir kez, bir telefon numarasıyla kesintisiz ve görüşme başladığı andan itibaren on dakikayı geçmeyecek biçimde görüşmeyi öngörür; gün ve saatleri idare belirler. Telefon kapsamı ziyaretten bir derece geniştir: ziyarette üçüncü, telefonda dördüncü dereceye kadar hısımlar sayılır.
Kurum duyurularına göre hükümlü “Telefon Görüşme Formu” doldurur; nüfus cüzdanı fotokopisi, vesikalık fotoğraf ve hat sahibine ait abonelik sözleşmesi veya son altı aya ait fatura sunar. Bu kurum uygulamaları kurumdan kuruma değişebilir; cezaevi görüş haklarında güncel uygulamayı kurum duyurusundan teyit edin.
Acil durum güvencesi kanundadır: altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerin ölümü, ağır hastalığı veya doğal afet hâllerinde hükümlü kuruma ait telefon ve faksı derhâl kullanır; görüşme tutanakla belgelenir. Cep telefonu bulundurmak ve kullanmak her iki kurum türünde yasaktır (m.66/4). Aynı şehirde olmayan, farklı kurumlardaki eşler arasındaki telefon görüşmesinde Anayasa Mahkemesi, hükümlünün hakkını kurumca belirlenen gün ve saatlerde kullanabileceğini, önce kuruma başvurmak gerektiğini belirtmiştir. Karar özeti
ACEP (Akıllı Teknolojilerin Ceza İnfaz Kurumlarına Entegrasyonu) Projesi ile Koğuşlarda Kiosk Üzerinden Görüntülü (E-Görüş) Görüşme Şartları
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının yeni kanalı olan ACEP, mahpusun tanımlı yakınlarıyla görüntülü görüşmesini sağlayan sistemdir. Kurum duyuruları dayanak olarak Yönetmelik m.74’ü gösterir; süre ve sıklık ayrıntıları kurumdan teyit edilmelidir. Kanunda değil, yönetmelik düzeyinde düzenlenmiştir.
Sistem; oda veya koğuşa ya da idarece uygun görülen yere kurulan cihaz ve e-Görüş mobil uygulaması üzerinden işler. Terör örgütü üyeleri, tehlikeli hükümlüler ve ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri için cezaevi görüş hakları kısıtlıdır.
- Hükümlü, yakınlık derecesi, hat sahibi bilgileri ve fotoğrafla kuruma başvurur
- Kurum yetkilisi görüşmeyi onaylamadan görüşme yapılmaz
- Görüşme cihaz veya e-Görüş uygulaması üzerinden, kurumun belirlediği gün ve sürede yapılır
Uygulama notu: Haftalık süre (kaynaklarda otuz dakika ve üç görüşe bölünebilme olarak aktarılmaktadır) ve onaylayan makam kurum duyurularında farklı anlatılabilir. Bu bilgiler bir yüksek mahkeme kararına değil, kurum uygulamasına ve doktrin kaynaklarına dayanır; başvurmadan önce kurumdan teyit edin. Cezaevi görüş haklarında ACEP ayrıntıları bu nedenle kurumdan teyit edilmelidir.
Doktrinde görüntülü görüşmenin kanunda değil yönetmelik ve genelgelerle düzenlenmesinin Anayasa m.13’teki kanunilik ilkesi bakımından tartışmalı olduğu ileri sürülmektedir. Bu bir doktrin görüşüdür; yüksek mahkeme kararıyla kesinleşmiş bir sonuç değildir. Görüntülü görüşmenin reddi hâlinde genel şikâyet yolu (4675 m.5) açıktır.
Ağırlaştırılmış Müebbet Hükümlülerinin Görüş ve Telefon Haklarındaki Olağanüstü Kısıtlamalar (15 Günde 1 Kez Kuralı)
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının en dar rejiminde ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü, eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi tarafından onbeş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edilir; telefon ise kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde onbeş günde bir kez ve en çok on dakikadır (5275 m.25/1-e, f).
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.25/1 (e) ve (f): “e) Hükümlü, kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere (f) bendinde gösterilen kişilere, süresi on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir. f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilirler.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Cezaevi görüş haklarında üç kişilik liste ve başsavcılığın makul sebeple verdiği istisnai izin bu hükümlülere uygulanmaz; yönetmeliğin ilgili fıkrası “Bu hüküm, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlüler hakkında uygulanmaz” der. Yargıtay 1. Ceza Dairesi bu hükmü uygulamıştır. Karar özeti Üvey anne gibi fiilî aile bağında ise ret kararının somut gerekçeye dayanması aranır. Karar özeti
En tartışmalı konu açık görüşte “teker teker” kuralıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin içtihadı zamanla değişmiştir; iki yaklaşım aşağıdaki emsal kararlar bölümünde ayrı ayrı gösterilmiştir. Önceki kararlarda daire, açık görüşte teker teker görüşme kuralının bulunmadığı sonucuna varmıştır. Karar özeti 2024 tarihli kararda ise kurum güvenliği, suç türü ve tehlikelilik gibi hususlar gözetilerek görüşlerin idare ve gözlem kurulu kararıyla birden fazla ziyaretçiyle de yaptırılabileceği hatırlatılmıştır. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında bu fark ağırlaştırılmış müebbet dosyalarında belirleyicidir.
İçtihat farkı: Önceki kararlarla 2024 tarihli karar arasında ayrışma vardır. Güncel yaklaşım idarenin güvenlik gerekçesiyle sınırlama getirebileceği yönündedir; somut olayda kararın tarihi ve idarenin gerekçesi birlikte değerlendirilmelidir.
İletişim Hakkının İhlali: Kurum Tarafından Mektupların Okunması, Sansürlenmesi veya Geciktirilmesi Durumunda İnfaz Hakimliğine Şikayet
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında haberleşme bakımından mektuplar mektup okuma komisyonunca veya kurum amirince denetlenir; yalnızca kanunda sayılan hâllerde (güvenliği tehlikeye düşüren, örgüt haberleşmesi, tehdit ve hakaret gibi) verilmez (5275 m.68/2-3). Avukata ve resmî makamlara giden mektup denetlenemez (m.68/4). İhlalde, öğrenmeden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir.
Kanun, “Hükümlü tarafından resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderilen mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir” der; örgüt hükümlüleri için mektupların dijital kaydına imkân veren beşinci fıkra bu ayrıcalığa uygulanmaz. Kitap isteyen mektubun, sakıncalı kısımların çizilerek gönderilmesi değerlendirilmeden alıkonulması Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal sayılmıştır. Karar özeti
- Alıkoyma veya gecikme kararının yazılı ve gerekçeli suretini isteyin
- İşlemi öğrendiğiniz günden itibaren 15 gün (her hâlde işlemden itibaren 30 gün) içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin; hâkim dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir
- Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edin
- Kesin ret sonrası 30 gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapın
Şikâyet, işlemin yerine getirilmesini durdurmaz (4675 m.5). Anayasa Mahkemesi, idareye hiç başvurulmayan hâllerde başvuru yollarını tüketilmemiş saymaktadır; bu nedenle önce kuruma yazılı başvurup cevabı belgelemek gerekir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarının hukuka aykırı engellenmesi, yani haberleşme, ziyaret veya avukat görüşmesinin engellenmesi ayrıca TCK m.298 kapsamında suç oluşturabilir.
Avukat Görüşü ve Savunma Hakkının İhlali Krizleri
Avukat görüşmesi savunma hakkıyla doğrudan ilgilidir; bu nedenle kanun, diğer ziyaretlerden ayrı ve daha korunaklı bir rejim kurmuştur.
Avukat ile Mahpus Arasındaki Görüşmelerde Süre Sınırı Var mıdır? Gardiyan (İnfaz Koruma Memuru) Görüşmeyi Dinleyebilir mi?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının avukat boyutunda 5275 m.59’da avukat görüşmesi için süre sınırı yoktur; görüşme çalışma saatlerinde, tatil günleri dışında yapılır. İnfaz koruma memuru görüşmeyi güvenlik nedeniyle görebilir, duyamaz. Görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz (m.59/2, 59/4).
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.59/4: “Görüşme sırasında; hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmaya ilişkin olarak kendilerinin tuttukları kayıtlar incelenemez; hükümlünün avukatı ile yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Avukatlar vekâletnameleri olsa da aynı anda birden fazla hükümlü ile görüşemez (m.59/3). Tek istisna, sonraki başlıkta anlatılan hâkim kararlı m.59/5 rejimidir; cezaevi görüş haklarında avukat görüşmesinin gizliliği böyle korunur. Avukatla telefon görüşmesinin engellenmesi, bunu açıkça düzenleyen kanun bulunmadığı için kanunilik ilkesine aykırı bulunmuş ve haberleşme hürriyetinin ihlali sayılmıştır. Karar özeti
Örgütlü Suçlarda (TCK 220/314) Avukat Görüşmelerinin Sesli/Görüntülü Kayda Alınması ve Görüşme Süresinin Sınırlandırılması Kararına İtiraz
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının avukat boyutunda kayıt, görevli bulundurma, belgeye el koyma veya gün-saat sınırlaması ancak sayılan suçlardan mahkûm olanlar bakımından, bilgi veya bulguya dayanan Cumhuriyet başsavcılığı istemi ve infaz hâkimi kararıyla, en çok üç ay süreyle mümkündür (5275 m.59/5). Karara 4675 sayılı Kanun’a göre iki hafta içinde itiraz edilir (m.59/9).
Madde, TCK m.220 ile İkinci Kitap Dördüncü Kısım’ın Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerindeki suçları ve 3713 sayılı Kanun kapsamındaki suçları sayar; TCK m.314’ün kapsamda olup olmadığı hükümdeki suç tipine ve bölüm atfına göre somut olarak denetlenmelidir. İnfaz hâkimi süreyi üç ayı aşmamak üzere uzatabilir, kısaltabilir veya sonlandırabilir (m.59/6). Görüşmenin örgüt amacıyla yapıldığı anlaşılırsa derhâl sonlandırılır ve tutanak tutulur; başsavcılığın istemiyle altı ay avukatla görüşme yasaklanabilir (m.59/7-8). Tutuklularda karar yetkisi soruşturmada sulh ceza hâkiminde, kovuşturmada mahkemededir (m.59/11). Cezaevi görüş haklarında bu sayım dar yorumlanmalıdır.
Avukat görüşmelerinin teknik cihazla kaydı için olay tarihinde kanuni dayanak bulunmadığı, görevli bulundurma ve belge denetiminin süresiz uygulanmasının ölçüsüz olduğu belirtilerek Anayasa m.20’nin ihlal edildiğine hükmedilmiştir. Karar özeti Kısıtlama kararı olmadan idarenin kendiliğinden kayıt yapması, görevli bulundurması veya gün-saat sınırlaması getirmesi hukuka aykırıdır. Kararda süre, gerekçe ve yenilemenin varlığı denetlenmeli; eksik varsa itiraz edilmelidir.
Vekaletname Olmadan Görüş: Avukatın, Vekaletnamesi Olmayan Bir Hükümlü/Tutuklu ile Cezaevinde Hangi Şartlarda Görüşebileceği
Kısa cevap: Evet. Cezaevi görüş haklarında hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde avukatlarıyla vekâletnamesi olmaksızın en çok üç kez görüşebilir (5275 m.59/1). Avukat meslek kimliğini ibraz eder; görüşme tatil günleri dışında ve çalışma saatlerinde yapılır. Üç görüşmeden sonra vekâletname gerekir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, yönetmeliğin “Hükümlü, vekâletnamesi olmayan avukatlarıyla, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde en çok üç kez görüşme hakkına sahiptir.” hükmünü uygulamış; hükümlünün daha önce vekâletnamesiz olarak toplam altı kez görüştüğünün tespit edilmesi hâlinde itirazın kabulünü isabetsiz bulmuştur. Karar özeti Yabancı ülkelerdeki soruşturma veya kovuşturmalar bakımından m.59/12’de özel şartlar vardır. Cezaevi görüş haklarında avukat görüşü böylece vekâletname olmadan da mümkündür.
Hükmün kesinleşmesiyle vekâletin sona erdiği gerekçesiyle vekâletsiz üç görüşün verilmemesi, kanunda sayılan şartlar araştırılmadan ve yeterli gerekçe gösterilmeden yapıldığı için Anayasa Mahkemesi tarafından kanunilik ilkesini karşılamayan bir müdahale sayılmıştır. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında ret kararı bu nedenle gerekçe yönünden denetlenir.
Avukatın Cezaevine Bilgisayar (Laptop), Ses Kayıt Cihazı veya Kabarık Dava Dosyası Sokmak İstemesi Halinde Yaşanan Kısıtlamalar
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında avukat için kanun “her türlü iletişim araçları”nın kuruma sokulmasını yasaklar (5275 m.86/2); ses kayıt cihazı ayrıca TCK m.297 kapsamında risk taşır. Savunmaya ilişkin olduğu yazılı beyan edilen belge ve dosyalar incelemeye tâbi tutulmaz (m.86/4). Dizüstü bilgisayar için bağlayıcı yüksek mahkeme kararı doğrulanamamıştır; kurumdan önceden teyit alın.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.86/4: “Ceza infaz kurumlarına giren avukatlarca savunmaya ilişkin olduğu yazılı olarak beyan edilen belge ve dosyalar incelemeye tâbi tutulmaz.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
“İnceleme” ile fiziki arama farklı işlemlerdir; avukatlar ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli dışında elle aranamaz (m.86/3), ancak duyarlı kapı uyarısı sürerse kuruma yalnızca elle aramayı kabul ederek girilebilir. TCK m.297/2-(g) “Yetkili makamlarca izin verilenler hariç, ses ve görüntü almaya yarayan araçları” kapsama alır.
Uygulama notu: Laptop, ses kayıt cihazı ve dosya hacmi konusunda yerleşik bir yüksek mahkeme kararı yoktur. Cezaevi görüş haklarında pratikte kurumun yazılı izin ve cihaz kuralını önceden öğrenmek en güvenli yoldur.
Eş Görüşmesi (Pembe Oda), Özel İzinler ve Nakil (Sevk) Davaları
Eşle mahrem görüşme, mazeret izni ve nakil, cezaevi görüş haklarının aile hayatını en çok etkileyen tamamlayıcı alanlarıdır. Çoğu “hak” değil “ödül” ya da “izin” olarak düzenlendiğinden, hangi merciye hangi sırayla başvurulacağı sonucu belirler.
“Pembe Oda” (Özel Eş Görüşmesi) Ödülü Nedir? Hangi Şartları Taşıyan Hükümlülere, Ne Kadar Süreyle Verilir?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında “pembe oda” kanundaki adıyla eşle mahrem görüşme ödülüdür: kapalı kurumdaki evli hükümlüye, en geç üç ayda bir kez, üç ile yirmidört saat arası verilebilir (5275 m.51/3-a). Hak değil ödüldür; talep reddedilirse önce İdare ve Gözlem Kurulu’na başvurulur.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.51/3-a: “Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan evli hükümlüler, en geç üç ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar eşleri ile kurum veya eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın mahrem şekilde görüştürülebilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Hükümlünün evli olması yetmez; m.51/1’deki genel ölçütler de aranır: kurum içindeki genel durum, eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine katılım ve kurum düzenine karşı tutum. Usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir (m.51/4). Cezaevi görüş haklarında pembe oda, bu nedenle genel ödül sisteminin parçasıdır.
Anayasa Mahkemesi, mahrem görüşmenin ödül niteliğinde ve belirli koşullara bağlı olması nedeniyle Anayasa m.20’nin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır; bu karar, kaynaklarda aktarıldığı şekliyle her koşulda tanınması gereken zorunlu bir hakkın bulunmadığını gösterir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında pembe oda bu nedenle ödül sisteminin içinde değerlendirilir.
Başvuru yolunda sıra önemlidir: ödüllendirme hususunda öncelikle idare ve gözlem kuruluna başvurulmadan infaz hâkimliğine şikâyet imkânı bulunmamaktadır. Karar özeti
Eşler aynı kurumda ya da aynı yerleşkede tutuluyorsa görüşme için Cumhuriyet başsavcılığından izin istenmesi uygulaması yönetmeliğin 9. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanıyordu. Danıştay 10. Daire, bu fıkradaki “Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emri ile” ibaresini iptal etmiştir; buna karşılık Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2025 ve 2026 tarihli kararlarında görüşün başsavcılık iznine bağlı olduğu sonucuna varmaya devam etmiştir. Karar özeti Karar özeti
İçtihat farkı: Danıştay iptal kararı karşısında Yargıtay’ın farklı sonucu, uygulamada iki ayrı yaklaşım doğurmaktadır. Danıştay kararının temyiz yolunun açık olduğu karar metninde belirtilmiştir; iptal kararının kesinleşip kesinleşmediği bu yazıda araçla doğrulanamamıştır. Aynı kurumdaki eşler görüşmek istiyorsa önce kuruma ve Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurulmalı, ret hâlinde güncel kararlar gösterilerek infaz hâkimliğine şikâyet edilmelidir.
Yalnızca mektupla yetinilemez: aynı yerleşkedeki yakın aile bağlı mahpusların “uygun vasıtalar aracılığıyla” görüştürülmesi gerekir. Karar özeti Öte yandan asgari iletişim sağlanıyorsa her durumda yüz yüze görüşme şart değildir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında yakın aile iletişimi bu nedenle başka araçlarla da sağlanabilir.
Doktrin notu: Bazı kaynaklarda resmî evlilik şartının imam nikâhı veya nişanlılık gibi fiilî birlikteliği dışladığı, bunun eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı eleştirisi aktarılmaktadır. Bu bir doktrin görüşüdür; mevcut hukuku kanun metni belirler.
Birinci Derece Yakının Vefatı (Cenaze İzni) veya Ağır Hastalığı Halinde Mahkuma Verilecek Özel (Mazeret) Yol İzni Şartları Nelerdir?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının izin boyutunda mazeret izni 5275 m.94’tedir ve iki ayrı rejimi vardır. M.94/1’de cezanın onda birini iyi hâlle geçirenlere yol dışında on güne kadar izin verilir. M.94/2’de tehlikeli olmayan hükümlüye dış güvenlik refakatiyle cenaze için iki güne, hasta ziyareti için bir güne kadar izin verilir. Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü m.94/2’den yararlanamaz.
Başlıktaki “birinci derece” ifadesi kesin değildir: kanun ana, baba, eş, kardeş ve çocuğu sayar; kardeş ikinci derece hısımdır. M.94/1’de ölümde başsavcılık, ağır hastalık veya afette Adalet Bakanlığı onayı gerekir; cezanın onda birinin ne zaman dolacağını infaz hesaplama araçlarımızla kontrol edebilirsiniz. M.94/2’de cenaze için ikinci dereceye kadar kan veya kayın hısımları ve eş kapsanır; hasta ziyareti için Sağlık Kurulu raporu aranır ve her yakın için toplam iki defa verilebilir. Cezaevi görüş haklarında izin başvurusunda sayılan yakınlar kanundan teyit edilmelidir.
M.25 kapsamındaki hükümlüler m.94/2 dışında kalır; m.25/1-g hükümlüye hiçbir suretle kurum dışında izin verilmeyeceğini düzenler. Bu grupta cenaze veya hasta ziyareti izni kanunen mümkün değildir; cezaevi görüş haklarının izin boyutunda en geniş sınırlama budur.
Anayasa Mahkemesi, m.94/2’de iyi hâl şartı aranmadığını belirtmiş; güvenlik risklerinin somut olaya özgü olgu ve bilgilerle gerekçelendirilmesi gerektiğini, soyut gerekçeli retle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini kabul etmiştir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında izin reddi bu nedenle soyut gerekçeyle yapılamaz.
- Ölüm belgesi veya Sağlık Kurulu raporunu hazırlayın
- Talebi kuruma yazılı yapın, hangi fıkraya dayandığınızı belirtin
- Reddedilirse gerekçeli suretini isteyin ve güvenlik riskinin somut gösterilip gösterilmediğine bakın
- Öğrenmeden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin
Ailesinden Çok Uzak Bir Şehirdeki Cezaevine Sürgün Edilen Hükümlünün “Görüş Hakkının İhlali ve Maddi Külfet” Gerekçesiyle Nakil (Sevk) Davası Açması
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarının nakil boyutunda “nakil davası” bir dava değil, 4675 sayılı Kanun m.4/2 uyarınca infaz hâkimliğine yapılan şikâyettir. Hükümlünün kendi isteğiyle nakli için 5275 m.54/1’deki şartlar aranır: en az üç kurumu belirten dilekçe, kalan sürenin üç aydan fazla olması, iyi hâl ve istenen kurumda yer bulunması. Nakil gideri peşin ödenir; çocuklar ve maddi durumunun yetersizliğini belgeleyenler bu şarttan muaftır.
Kanun, ailenin ziyaret masrafını ayrı bir nakil sebebi saymaz. Nakledilen hükümlü, eğitim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, yeni kurumda bir yıl (çocuklar altı ay) kalmak zorundadır (m.54/2). Cezaevi görüş haklarının uzaklık nedeniyle fiilen kullanılamaması ise Anayasa Mahkemesi tarafından aile hayatına saygı hakkı yönünden denetlenmektedir. Mahkeme, ziyaret hakkının kullanımının çok zor veya imkânsız hâle geldiği anlaşılabilen durumda nakil talebinin reddinin müdahale oluşturabileceğini kabul etmiştir. Karar özeti
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında bu karar tek yönlü bir içtihat gibi sunulamaz; her nakil talebinde mesafe, ulaşım ve ailenin ekonomik durumu somut belgelerle ortaya konmalıdır. Karardaki oy çokluğu, karşı oy ve tazminat ayrıntıları bu yazıda araçla doğrulanmadığı için aktarılmamıştır.
- Üç kurumu belirten nakil dilekçesi verin ve ziyaretin neden kullanılamadığını belgeleyin
- Ret kararının gerekçeli suretini isteyin
- Öğrenmeden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin
- Karara karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edin
Kapalı Cezaevindeki Kapasite Doluluğu (Yatak Olmaması) Sebebiyle Yerde Yatan Mahkumların Tazminat ve Nakil Hakları
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kapasite doluluğu hak kısıtlamasını yalnızca geçici ve makul ölçüde haklı kılar; asgari iletişim hakkını ortadan kaldıramaz. Yerde yatma ve dar yaşam alanı için bireysel başvuru yoluyla manevi tazminat istenebilir; CMK m.141 yolu bu talep için açık değildir.
Anayasa Mahkemesi, teknik veya fiziki imkânların bulunmamasının mahpusun ailesiyle asgari iletişim kuramamasına gerekçe gösterilemeyeceğini teyit etmiştir. Karar özeti Yaşam alanı bakımından ölçüt kişi başına düşen alandır; ayrıntılı rakamlar için güncel Anayasa Mahkemesi kararlarına bakılmalıdır.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, infaz aşamasındaki hak mahrumiyetlerine ilişkin tazminat isteminin CMK m.141 ve devamındaki koruma tedbirlerinden olmadığı gerekçesiyle tazminat koşullarının oluşmadığına hükmetmiştir. Karar özeti Bu nedenle cezaevi görüş haklarının ihlalinde CMK 141 yolu değil, bireysel başvuru veya idari yargı yolu değerlendirilmelidir.
Pratik sonuç: Durumu kuruma yazılı bildirin ve nakil talep edin; ret hâlinde 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin. Cezaevi görüş haklarının ihlalinde tüm yazışmaların tarihli suretini saklayın.
Aşağıdaki tablo, cezaevi görüş haklarının üç rejimde nasıl farklılaştığını özetler. Sıklık ve süre ayrıntılarını kurum duyurusundan teyit edin.
| Hak / Konu | Kapalı Kurum | Açık Kurum / Çocuk Eğitimevi | Ağırlaştırılmış Müebbet |
|---|---|---|---|
| Ziyaret | Haftada bir; yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olmamak üzere (m.83/1); bir hafta açık, diğer haftalar kapalı görüş (Yön. m.5/1-d) | Her zaman açık görüş (Yön. m.18/5); çocuklar için bir ile üç saat | Onbeş günlük aralıklarla, günde bir saati geçmemek üzere; eş, altsoy, üstsoy, kardeş ve vasi (m.25/1-f) |
| Telefon | İdarenin kontrolündeki telefon; dinlenir ve kaydedilir (m.66/1); haftada bir, en çok on dakika (CK Yön. m.74) | Ücretli telefonla serbestçe (m.66/2) | İdare kurulunun uygun gördüğü hâllerde onbeş günde bir, en çok on dakika (m.25/1-e) |
| Mektup | Komisyon veya kurum amiri denetler; avukat ve resmî makam mektupları denetlenmez (m.68) | Aynı çerçeve | Aynı çerçeve |
| Avukat | Vekâletnamesiz en çok üç kez; dinlenemez, kaydedilemez (m.59/1, 59/4) | Aynı çerçeve | Aynı çerçeve; m.59/5 yalnızca sayılan suçlarda |
| Pembe oda | Evli hükümlüye en geç üç ayda bir, ödül olarak (m.51/3-a) | Maddede kapalı kurumlar belirtilmiştir | Ayrı hüküm doğrulanamadı |
| Mazeret izni | m.94/1 ve 94/2 | Özel izin: üç ayda bir yol hariç yedi güne kadar (m.95) | İzin verilmez (m.25/1-g) |
| Şikâyet | İnfaz hâkimliği: 15 gün öğrenmeden, 30 gün işlemden; itiraz 2 hafta (4675 m.5-6) | Aynı yol | Aynı yol |
Cezaevi Görüş Hakları: Ziyarete Kimler Gidebilir? Kapalı Görüşte Ziyaretçi Çevresi, Kuzen, Yeğen ve Arkadaş Görüşü
Ziyaretçi çevresi iki katmanda belirlenir: kanunun saydığı yakınlar listeye gerek olmadan gelebilir, diğer kişiler ise hükümlünün bildirdiği üç kişilik liste veya başsavcılığın izniyle gelebilir. Bu bölüm, en çok aranan “kimler gidebilir” sorularını bu çerçevede yanıtlar.
Kapalı Görüşe Kimler Gidebilir? 5275 m.83 ve Ziyaret Yönetmeliği m.9 Çerçevesinde Cezaevi Görüş Hakları
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kapalı görüşe gidebilecekler üç gruptur: kanunda sayılan yakınlar (eş, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, vasi veya kayyım), hükümlünün kuruma kabulde bildirdiği en fazla üç kişi ve başsavcılığın yazılı izin verdiği kişiler (5275 m.83/1-2). Belge ile yakınlığın ispatı şarttır.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.83/2: “Birinci fıkrada belirtilenler dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Ziyaret Yönetmeliği m.9/1 kanunun sayımını somutlaştırır: eş, anne, baba, büyükanne ve büyükbaba, çocuk, torun, kardeş, gelin, damat, kayınbirader, baldız, yenge, enişte, görümce, kayınvalide, kayınpeder, eşin başkasından olma çocuğu, torun çocuğu, kardeş çocuğu, amca, hala, dayı, teyze ve bunların eşleri ile vasi ve kayyım yönetmelikte yer alır. Liste kanundaki “üçüncü dereceye kadar” sınırının uygulama örneğidir; kanundan geniş olamaz.
Danıştay 10. Daire, yönetmeliğin bu sayımının kayınbirader, baldız ve görümce çocukları gibi üçüncü dereceden kayın hısımlarını kapsamamasını kanunun belirlediği sınırları daraltan eksik düzenleme saymıştır. Karar özeti Yargıtay 1. Ceza Dairesi de hükümlü ve tutukluların üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımlarıyla görüşme hakkı bulunduğunu kabul etmiş, baldız ve eşin dayısını da bu kapsamda saymıştır. Karar özeti
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında kurumlar ziyaretçi sayımında çoğunlukla yönetmelik listesini esas alır. Yakınınız listede yoksa ama üçüncü dereceden hısımsa, kanun m.83/1 ve yukarıdaki kararlar gösterilerek yazılı başvuru yapılabilir. Ret hâlinde 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir.
Cezaevi Görüş Haklarında Kuzen, Yeğen, Amca, Dayı, Hala ve Teyze Görüşe Girebilir mi?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında yeğen (kardeşin çocuğu), amca, dayı, hala ve teyze üçüncü derece hısım olduğundan listeye gerek olmadan ziyaret edebilir. Kuzen dördüncü derece kan hısmıdır; yönetmelikteki sayımda yer almaz ve kanundaki üçüncü derece sınırının dışındadır. Kuzen, hükümlünün üç kişilik listesine yazılırsa ya da başsavcılık izin verirse görüşe girebilir.
Derece, Türk Medeni Kanunu m.17 ve m.18’e göre hesaplanır: üst veya alt soydan her doğum bir derece sayılır, yan soyda ortak atadan inilerek sayılır. Kardeş ikinci derecedir; kardeşin çocuğu (yeğen) üçüncü derecedir. Amca, dayı, hala ve teyze de üçüncü derecedir. Bunların çocukları olan kuzenler ise dördüncü derecededir. Kayın hısımlığında eşin hısımları, eşle aynı derecede sayılır. Cezaevi görüş haklarında derece hesabı bu nedenle belirleyicidir.
| Ziyaretçi | Hısımlık derecesi | Listeye gerek var mı? | Nasıl görüşülür? |
|---|---|---|---|
| Anne, baba, çocuk, kardeş, torun, büyükanne ve büyükbaba | Birinci ve ikinci derece kan hısmı | Hayır | Yönetmelik m.9/1 ve kanun m.83/1 kapsamında doğrudan |
| Yeğen (kardeşin çocuğu) | Üçüncü derece kan hısmı | Hayır | Yönetmelikte “kardeş çocuğu” olarak sayılıdır |
| Amca, dayı, hala, teyze ve eşleri | Üçüncü derece kan hısmı | Hayır | Yönetmelik m.9/1’de sayılıdır |
| Kuzen (amca, dayı, hala, teyze çocuğu) | Dördüncü derece kan hısmı | Evet | Üç kişilik listeye yazılarak veya başsavcılığın yazılı izniyle (m.83/2) |
| Kayınbirader, baldız, yenge, enişte, görümce | İkinci derece kayın hısmı | Hayır | Yönetmelik m.9/1 sayımında yer alır |
| Kayınbirader ve baldızın çocukları, eşin amca ve dayısı | Üçüncü derece kayın hısmı | Hayır (kanun gereği) | Kanun m.83/1 kapsamındadır; yönetmelik sayımında yer almaması hâlinde Danıştay kararına dayanılır |
| Arkadaş, nişanlı, sevgili | Hısım değil | Evet | Üç kişilik liste veya başsavcılık izni |
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında kuzenin ziyaret edip edemeyeceğini doğrudan konu alan bir yüksek mahkeme kararı araçla bulunamamıştır. Yukarıdaki sonuç, kanun m.83/1’deki “üçüncü dereceye kadar” ifadesinden ve yönetmelik sayımından çıkarılmıştır. Yeğenin ziyareti ise doğrudan yönetmelik m.9/1’de “kardeş çocuğu” olarak yer alır.
Arkadaş Görüşü Nasıl Yapılır? Cezaevi Görüş Haklarında Gerekli Belgeler ve Adım Adım Başvuru
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında arkadaş görüşü için iki yol vardır: arkadaşınız hükümlünün kuruma kabulde bildirdiği üç kişilik listede yer alıyorsa kimlikle gelir; listede yoksa makul sebep bulunması hâlinde Cumhuriyet başsavcılığından yazılı izin istenir (5275 m.83/2; Yön. m.9/4). Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri için bu izin yolu uygulanmaz.
Üç kişilik listede ad ve soyad yeterlidir; adres, ziyaretçinin adı ve soyadı ile bilinmesi hâlinde bildirilir (Yön. m.9/2). Liste, ölüm, ağır hastalık, doğal afet, nakil veya ikametgâh değişikliği gibi zorunlu hâller dışında değiştirilemez. Yönetmelik m.9/4’e göre zorunlu ziyaret günleri dışındaki ziyaretler ve yakın dışındaki kişilerin ziyareti için makul sebep varsa başsavcılığın yazılı izni gerekir.
- Hükümlü, kuruma kabulde veya zorunlu hâlde ziyaretçi listesini yazılı olarak kuruma bildirir
- Ziyaretçi, geçerli kimlik belgesiyle birlikte kurumun belirlediği gün ve saatte gelir
- Listede yoksa, hükümlü veya ziyaretçi makul sebebi belirten dilekçeyle Cumhuriyet başsavcılığına başvurur
- Reşit olmayan ziyaretçi için anne babanın veya yasal temsilcinin rızası, çocuk hükümlü için ise çocuğun ebeveyninin rızası aranır
- Ret hâlinde gerekçeli ret yazısını isteyin ve 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin
Çocuk hükümlünün üç kişilik liste kapsamındaki kişilerce ziyaret edilebilmesi için anne babanın veya yasal temsilcinin rızası, ziyaretçi ergin değilse onun ebeveynin rızası aranır; bu kural Yargıtay kararlarında yönetmelik metni olarak aktarılmıştır. Karar özeti
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında kimlik ve belge uygulaması kurum duyurularına göre şekillenir. Çevrim içi özetlerde yönetmeliğin m.34 ve m.37’sine dayanılarak ziyaretçinin akrabalık durumunu ve T.C. kimlik numarasını beyan etmesi, elektronik doğrulama yapılamazsa resmî belge (nüfus kayıt örneği gibi) sunması ve kimliğin ziyaret süresince teslim edilmesi anlatılmaktadır. Bu bilgiler yönetmeliğin birincil metninden bu yazıda tekrar okunmamıştır; gitmeden önce kurumun ziyaret birimine sorun.
Cezaevi Görüş Hakları: Günler, Saatler, Süre ve Kaç Kişinin Girebileceği
Görüşün ne zaman, ne kadar ve kaç kişiyle yapılacağı kanun ve yönetmelik arasında paylaşılmıştır: süre sınırını kanun koyar, gün, saat ve kişi sayısını kurum belirler. Aşağıdaki başlıklar bu ayrımı pratik sorulara çevirir.
Kapalı Görüş Nasıl Yapılır? Cezaevi Görüş Haklarında Başvurudan Görüşme Odasına Akış
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kapalı görüş şu akışla yapılır: ziyaretçi yakınlığını belgeler, kurumun belirlediği gün ve saatte gelir, aramadan geçer ve cam bölmeli özel bölümde ahize ile görüşür. Süre, görüşmenin fiilen başladığı andan itibaren sayılır. Aynı görüş için ikinci defa izin verilmez (Yön. m.18/2).
- Hükümlünün kurumdaki ziyaret gününü ve saatini öğrenin; bunlar kurumca belirlenir ve duyuru olarak asılır
- Kimlik belgenizi ve gerekiyorsa yakınlık belgenizi hazırlayın
- Kurumun ziyaret kayıt biriminde kayıt yaptırın
- Duyarlı kapıdan geçin, üstünüz metal dedektörle aranır, eşyalarınız x-ray cihazından geçer, şüphede elle arama yapılabilir
- Kurumun ayırdığı özel bölümde cam bölme arkasından ve ahizeyle görüşün; görevli konuşmaları işitebilir ve izleyebilir
- Süre dolunca görüşme sona erer; belirlenen saatler dışında görüş yaptırılmaz
Arama kuralları kanundadır: ziyaretçiler duyarlı kapıdan geçer, üstleri metal dedektörle aranır, eşyaları x-ray cihazından geçirilir, şüphe hâlinde elle arama yapılabilir ve “Aramalarda insan onuruna saygı esastır” (5275 m.86/7). Ziyaret ve görüşlerde hükümlülere para, kıymetli evrak ve eşya verilemez (m.86/3).
Cezaevi Görüş Hakları: Görüş Saatleri ve Süresi Ne Kadar, Haftada Kaç Görüş Yapılır?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kanuna göre görüş haftada bir kezdir ve yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olamaz; çocuk hükümlüler için süre bir saatten az, üç saatten fazla olamaz (5275 m.83/1). Günler ve saatler kurumca belirlenir; açık görüş ise 09.00-17.00 saatleri arasında yaptırılır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görüş sıklığı | Haftada bir kez; bir hafta açık, diğer haftalar kapalı görüş (kurum belirler) | 5275 m.83/1; Yön. m.5/1-(d) |
| Görüş süresi | Yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olamaz | 5275 m.83/1; Yön. m.10 |
| Çocuk hükümlü | Bir saatten az, üç saatten fazla olamaz | 5275 m.83/1 |
| Gün ve saatler | Kurumun fiziki yapısı ve kapasitesi dikkate alınarak kurumca belirlenir | Yön. m.10/1 |
| Açık görüş saati | 09.00-17.00 arası (süre sınırı için kurumdan teyit edin) | Yön. m.17 (Uygulama notu) |
| Üç kişilik liste | Kabulde bildirilen en fazla üç kişi; zorunlu hâller dışında değiştirilemez | 5275 m.83/1; Yön. m.9/2 |
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2024 tarihli kararında yönetmelikteki görüş süresini şöyle aktarmıştır: “Görüş süresi, yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olacak şekilde belirlenemez.” Eski kararlarda geçen “bir saatten fazla olmamak” ifadesi ise karar tarihindeki eski metindir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında süre sınırı bu nedenle karar tarihine göre okunmalıdır.
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında açık görüşün 09.00-17.00 saatleri arasında yapılacağı farklı kaynaklarda tutarlıdır. Süre sınırının “bir saat” mi “bir buçuk saat” mi olduğu ise kararlarda metin tarihine göre değişmektedir; güncel yönetmelik metni için Resmî Gazete’deki son hâli veya kurum duyurusunu esas alın.
Cezaevi Görüş Hakları Kapsamında Görüşe Aynı Anda Kaç Kişi Girebilir?
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında yönetmeliğe göre bir hükümlünün görüşebileceği ziyaretçi sayısı, kurumun fiziki yapısı ve kapasitesi dikkate alınarak kurumca belirlenir (Yön. m.10/1). Bu nedenle tek bir ülke geneli rakam yoktur. Üç kişi, hükümlünün listeye yazabileceği en fazla kişi sayısıdır; aynı anda girebilecek kişi sayısı değildir.
Yönetmelik m.10/1 metni şöyledir: “Ziyaret günleri ve saatleri ile bir hükümlü ve tutuklunun görüşebileceği ziyaretçi sayısı, kurumun fiziki yapısı ve kapasitesi dikkate alınarak, kurumca belirlenir.” Aynı kural açık görüş için m.14’te yinelenir. Cezaevi görüş haklarında kişi sayısı bu nedenle kuruma göre değişir.
Ağırlaştırılmış müebbet hükümlülerinde ise ziyaretçiler kural olarak teker teker görüştürülür; Yargıtay 2024 tarihli kararda kurum güvenliği, suç türü ve tehlikelilik gibi hususlar gözetilerek idare ve gözlem kurulu kararıyla aynı anda birden fazla ziyaretçiyle görüşme yaptırılabileceği belirtilmiştir. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında teker teker kuralının kapsamı bu şekilde tartışılmıştır.
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında çocuk ziyaretçilerin görüşe alınıp alınmayacağı ve birlikte kaç kişinin girebileceği kurum uygulamasına göre değişir. Kalabalık gelmeden önce kurumdan sayı ve çocuk kuralını öğrenin.
Açık Görüş Kuralları ve Bayram Görüşleri: Cezaevi Görüş Haklarında Temaslı Görüş
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında açık görüşte hükümlü ile ziyaretçi arasında cam bölme yoktur; maddi temas mümkündür ancak görevli konuşmaları işitip izleyebilir. Açık görüş yönetmelik m.9’un birinci ve ikinci fıkralarındaki kişilerle yapılır. Bayram ve özel günlerde ayrıca açık görüş yaptırılabilir (Yön. m.15).
Bayram ve özel günlerde açık görüşün kapsamı m.15’te sayılmıştır: anne, baba, eş, çocuk, torun, büyükanne, büyükbaba ve kardeş; yakını olmayanlar için üçüncü dereceye kadar akrabalarından en çok üç kişi. Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri bu düzenlemenin dışındadır.
Yanında çocuğu bulunan kadın hükümlü ve tutukluların talebiyle eş, altsoy ve üstsoyla yapılan kapalı ziyaret, kurul kararıyla açık görüşe çevrilebilir (Yön. m.18/6). Çocuk hükümlüler kapalı kurumda bile görüşlerini her zaman açık görüş şeklinde yapar (m.18/5). 5275 m.51/3-d uyarınca kapalı ziyaret yerine açık ziyaret ödül olarak da yaptırılabilir.
Cezaevi Görüş Haklarında Kıyafet, Eşya ve Giriş Kuralları
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kanun, kurumun düzen ve güvenliğini bozabilecek eşya ve her türlü iletişim aracının kuruma sokulmasını yasaklar (5275 m.86/2). Kıyafete ilişkin ayrıntılı kural yönetmelikte tek madde olarak bulunamamıştır; ayrıntılar kurum duyurusuna göre değişir. Telefon sokmak ayrıca suç oluşturabilir.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.86/7: “Aramalarda insan onuruna saygı esastır.” (5275 sayılı Kanun’u görüntüle)
Kanunun çizdiği çerçeve şudur: ziyaretçiler duyarlı kapıdan geçer; üstler metal dedektörle aranır; eşyalar x-ray cihazından geçirilir; şüphe hâlinde elle arama yapılır. Görüşme kurallarına uymayanın görüşmesine derhâl son verilir (m.86/8). Cep telefonu, kamera, ses kayıt cihazı gibi iletişim araçları kuruma sokulamaz; bu yasağı ihlal TCK m.297 kapsamında cezai sorumluluk doğurabilir.
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarında kıyafet konusunda yönetmelikte ziyaretçiye özgü bir hüküm bulunamamıştır. Kurumlar uygulamada metal aksam taşıyan, kesici veya delici sayılabilen eşyalar ile aramayı güçleştiren kıyafetleri sınırlayabilmekte; ayrıntı kurumun asılı duyurusundadır. Gitmeden önce kurumu arayın, para ve değerli eşya taşımayın, yanınızda yalnızca kimlik bulundurun.
5275 Sayılı Kanun ve Ziyaret Yönetmeliği Cezaevi Görüş Haklarında Birlikte Nasıl Okunur?
Cezaevi görüş haklarında kanun üst, yönetmelik alt normdur. Yönetmeliğin sık değişmesi nedeniyle eski bir kaynaktaki bilgi bugünkü hukuka uymayabilir. Bu bölüm, iki metnin ilişkisini ve değişiklik tarihlerini gösterir; infaz ve af düzenlemelerindeki genel değişiklikler için 12. Yargı Paketi yazımıza da bakabilirsiniz. Cezaevi görüş haklarında bu iki metnin ilişkisi sık yanlış anlaşılır.
Norm Hiyerarşisi: Yönetmelik Kanunun Çizdiği Sınırı Daraltabilir mi?
Kısa cevap: Hayır. Yönetmelik, kanunun belirlediği çerçeveyi daraltamaz ve kanunda olmayan şart getiremez. Danıştay 10. Daire, ziyaretçi sayımının kanundaki üçüncü derece sınırından dar kalmasını ve eşler arası görüşmeyi başsavcılık emrine bağlayan ibareyi bu gerekçeyle denetlemiştir. Cezaevi görüş haklarında hiyerarşi bu nedenle başvurularda hatırlatılmalıdır.
İlk örnek, yönetmelik m.9/1’in üçüncü derece kayın hısımlarını eksik saymasıdır; Danıştay bu düzenlemeyi kanunun sınırlarını daraltan eksik düzenleme olarak değerlendirmiştir. Karar özeti İkinci örnek, aynı kurumdaki eşlerin görüşmesini Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emrine bağlayan ibarenin iptalidir. Karar özeti Üçüncü örnek, 60 günlük sürenin kaldırılmasıdır. Karar özeti Cezaevi görüş haklarında yönetmelik denetimi böylece mümkün olmaktadır.
Pratik sonuç şudur: kurum, yönetmelikteki bir hükme dayanarak ret verse bile, hükmün kanunun sınırlarını aşıp aşmadığı denetlenebilir. Ret yazısında yalnızca “yönetmelik m.9” gibi atıf varsa, hakkın kanundaki karşılığı gösterilerek şikâyet edilmelidir. Cezaevi görüş haklarına ilişkin ret yazıları bu açıdan okunmalıdır.
Ziyaret Yönetmeliği Değişikliklerinin Zaman Çizelgesi: Cezaevi Görüş Haklarında Hangi Kural Ne Zaman Değişti?
Kısa cevap: Ziyaret Yönetmeliği 17.06.2005 tarihli (RG 25848) metnin ardından 2017, 2018 ve 2021’de önemli biçimde değişmiştir. En kritik üç değişiklik: görüşün haftada bire dönüştürülmesi (2017), çocuk ziyaretçi ve çocuk hükümlü rızası (2018) ve 60 günlük bildirim süresinin kaldırılması (2021). Cezaevi görüş haklarında eski kaynaklardaki bilgilerin tarihi bu yüzden önemlidir.
| Tarih (Resmî Gazete) | Değişiklik | Etkisi |
|---|---|---|
| 17.06.2005 (25848) | Yönetmeliğin ilk metni | Ziyaretin temel çerçevesi |
| 13.09.2017 (30179) | m.5/1-(d) yeniden yazıldı | Bir hafta açık, diğer haftalar kapalı görüş olmak üzere haftada bir görüş |
| 13.01.2018 (30300) | m.9 ek 5. ve 6. fıkralar | Çocuk hükümlü ve ergin olmayan ziyaretçi için ebeveyn rızası |
| 05.12.2018 (30616) | m.9/3 (aynı kurumdaki eşler) | Başsavcılık yazılı emri şartı (sonradan Danıştay iptal etti) |
| 29.03.2020 (31083) | Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Yönetmeliği | Telefon: kapalı kurumda haftada bir, en çok on dakika (m.74) |
| 14.09.2021 (31598) | m.9/2 ve m.18/5-6 | 60 günlük süre kaldırıldı; çocuk açık görüşü ve kadın hükümlü açık görüşü |
Uygulama notu: Cezaevi görüş haklarına ilişkin tablo, kararlarda aktarılan yönetmelik metinlerinden derlenmiştir ve tam bir değişiklik listesi değildir. Resmî Gazete numaraları karar gerekçelerindeki atıflara dayanır; işlem yapmadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden güncel metni kontrol edin.
Cezaevi Görüş Haklarının Kısıtlanması: Disiplin Cezası, Kurum Güvenliği ve İtiraz Yolu
Kısa cevap: Cezaevi görüş haklarında kurum güvenliğine aykırı davrananların görüşme hakları kurumun en üst amirince bir aydan bir yıla kadar kısıtlanabilir (5275 m.86/8). Çocuk hükümlüler ise odaya kapatma cezası almış olsa dahi anne, baba, kardeş, avukat ve yasal temsilcisiyle görüşmekten alıkonamaz (Yön. m.5/1-b). Kısıtlamaya 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir.
Görüş yasağı iki ayrı hukuki kaynaktan gelir: kanunda sayılan güvenlik kısıtlaması (m.86/8) ve disiplin cezasının sonucu. Her ikisinde de kısıtlama süreli, gerekçeli ve ölçülü olmalıdır. Anayasa Mahkemesi, ziyaret hakkına getirilen sınırlamaların ilgili ve yeterli gerekçeye dayanmasını aramaktadır. Karar özeti Karar özeti Cezaevi görüş haklarının kısıtlanması bu nedenle her olayda ayrıca denetlenir.
- Kısıtlama kararının yazılı ve gerekçeli suretini isteyin
- Karardaki gerekçenin somut olay ve tarih içerip içermediğine bakın
- Öğrenmeden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin
- Kesin ret hâlinde 30 gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapın
Özet: Cezaevi Görüşüne Gidecekseniz veya Görüş Hakkınız Engellendiyse Neler Yapmalısınız?
Aşağıdaki iki kısa liste, makalenin pratik sonucunu özetler. Kurum uygulamaları farklılaşabildiğinden ilk adım her iki durumda da kurumun güncel duyurusunu öğrenmek, hak ihlali varsa gecikmeden bir ceza avukatına danışmaktır. Cezaevi görüş haklarında kısa süreler nedeniyle gecikmeden hareket edilmelidir.
Ziyaretçi Olarak Cezaevi Görüş Haklarını Kullanacaksanız Neler Yapmalısınız?
- Yakınlığınızı netleştirin: Eş ve üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları listeye gerek olmadan gelebilir; kuzen, arkadaş, nişanlı veya sevgili için hükümlünün üç kişilik listesi ya da başsavcılık izni gerekir
- Kurumdan gün ve saati öğrenin: Ziyaret günleri, saatleri ve kaç kişinin girebileceği kurumca belirlenir; açık görüş haftasını da ziyaret biriminden sorun
- Belgelerinizi hazırlayın: Geçerli kimlik, gerekiyorsa nüfus kayıt örneği ve reşit değilseniz ebeveyn rızası yanınızda olsun
- Eşyanızı sadeleştirin: Cep telefonu ve her türlü iletişim aracı kuruma sokulamaz; para, kıymetli evrak ve eşya hükümlüye verilemez
- Aramaya hazırlıklı olun: Duyarlı kapı, metal dedektör ve x-ray uygulanır; aramalarda insan onuruna saygı esastır, itirazınızı tutanağa geçirtin
- Gün ve saatin dışına çıkmayın: Belirtilen gün ve saatler dışında görüş yaptırılmaz; zorunlu ziyaret günü dışındaki ziyaret için başsavcılık izni gerekir
Cezaevi Görüş Haklarınız Engellendiyse Hükümlü, Tutuklu veya Yakını Olarak Neler Yapmalısınız?
- Önce kuruma yazılı başvurun: Ziyaretçi listesi, telefon, görüş günü veya nakil talebinizi dilekçeyle yapın; cevabı ve tarihini belgeleyin, çünkü kuruma hiç başvurulmayan hâllerde başvuru yolları tüketilmemiş sayılabilir
- Gerekçeli ret isteyin: Ret yazısının somut olay, tarih ve hukuki dayanak içerip içermediğine bakın; soyut güvenlik veya kapasite gerekçesine itiraz edin
- Süreyi kaçırmayın: İşlemi öğrendiğiniz günden itibaren 15 gün, her hâlde işlemden itibaren 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edin; kişinin kendisi, eşi, ana, baba, çocuk, kardeş, müdafi veya kanuni temsilcisi başvurabilir
- Şikâyetin işlemi durdurmadığını bilin: Şikâyet işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; acil durumlarda (ölüm, ağır hastalık) kanundaki doğrudan telefon ve izin haklarını ayrıca kullanın
- İtiraz yoluna gidin: Hâkimin kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edin
- Son çare bireysel başvuru: Kesin karardan sonra 30 gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapın; hak ihlalinin süreklilik arz ettiği dosyalarda avukat desteği alın
Cezaevi görüş haklarınızın engellendiği bir dosyada dilekçe, itiraz ve bireysel başvuru süreleri kısadır. Dosyanıza özel destek için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilir, infaz hukuku ve cezaevi rejimleri rehberimize göz atabilir veya doğrudan iletişime geçebilirsiniz.
Emsal Kararlar: Cezaevi Görüş Haklarında Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi Kararları
Bu bölüm, makale boyunca anılan kararların tam özetlerini konuya göre toplar. Anlatımda her karar için kısa bir atıf ve bu bölümdeki özetine bağlantı bulunur. Eski tarihli kararlar karar tarihindeki mevzuat metnini yansıtır; bu fark ilgili kartlarda belirtilmiştir. Bazı kararların yalnızca doğrulanan kısımları aktarılmıştır.
| Karar | Konu | Not |
|---|---|---|
| AYM 2017/6432 ve 2017/16500 | Yönetmelik m.5/1-(d): haftada bir görüş | 2017 değişikliğinin metni aktarılmıştır |
| Yargıtay 1. CD 2024/173 | Açık görüş m.14 ve görüş süresi; birden fazla ziyaretçi | Güncel yönetmelik metni |
| AYM 2019/40543 | Üç kişilik listeye ekleme talebinin reddi | 60 günlük süre düzenleyici süre olarak yorumlanmıştır |
| Danıştay 10. D. 2020/2338 | 60 günlük süre | Süre kaldırıldığı için konusuz kalma |
| Danıştay 10. D. 2019/12736 | Yönetmelik m.9/1 ziyaretçi sayımı | Kanunun sınırını daraltan eksik düzenleme |
| Yargıtay 1. CD 2023/5425 | Üçüncü derece kan ve kayın hısımları | Kanun yararına bozma talepleri |
| Danıştay 10. D. 2019/9349 | Eşlerin görüşmesi ve başsavcılık emri | İbare iptali; Yargıtay farklı yaklaşıyor |
| AYM 2020/24122 | Covid-19 ziyaret yasağı | Kanuni dayanak sorunu |
| AYM 2021/54500 | Telefon dinleme ve kayıt | Genel Kurul kararı |
| AYM 2019/12366 | Asgari aile iletişimi ve fiziki imkânsızlık | Yüz yüze görüş her durumda şart değil |
| Yargıtay 1. CD 2023/4660 | Vekâletnamesiz avukat görüşü (üç kez) | Yönetmelik hükmü uygulanmıştır |
| AYM 2016/371 | Avukat görüşmesinin kaydı | Kanuni dayanak ve süre denetimi |
| AYM 2020/7697 | m.94/2 mazeret izni reddi | Somut gerekçe aranır |
| AYM 2021/36035 | Uzak kuruma nakil talebi | Ziyaretin imkânsızlaşması |
| Yargıtay 12. CD 2022/4282 | CMK 141 tazminatı | İnfaz aşaması CMK 141 kapsamında değil |
Cezaevi Görüş Haklarında Ziyaret, Açık Görüş ve Ziyaretçi Listesi Kararları
Bu bireysel başvuru kararları, Ziyaret Yönetmeliği m.5/1-(d)’nin 13.09.2017 tarihli değişiklikle gelen metnini aktarır: “Kurum idaresinin uygun göreceği bir hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş olmak üzere, hükümlü ve tutuklular bu Yönetmelikte belirtilen yakınları ile haftada bir kez olacak şekilde görüşme yapabilir.” Bu nedenle “ayda dört görüş” ifadesi güncel değildir. İlk karar ayrıca açık görüşün tanımını da içerir.
Karar tarihindeki yönetmelik metnine göre daire, açık görüşün “anne, baba, eş, çocuk ve torunlarıyla ayda bir gün” yapılabileceğini ve süresinin “bir saatten fazla olmamak kaydıyla 09.00 – 17.00 saatleri arasında” uygulanacağını belirtmiştir. Bu ifadeler sonraki yönetmelik değişiklikleriyle değişmiştir; güncel metin için Yargıtay 2024 tarihli kararına bakılmalıdır.
Daire, yönetmelik m.14’ü şöyle aktarır: “Hükümlü ve tutuklular; 9 uncu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen kişiler ile açık görüş yapabilir. Ziyaret günleri ve saatleri ile bir hükümlü ve tutuklunun görüşebileceği ziyaretçi sayısı… ceza infaz kurumu tarafından belirlenir.” Görüş süresi için m.10: “Görüş süresi, yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olacak şekilde belirlenemez… Çocuk hükümlü ve tutuklular için ziyaret süresi bir saatten az, üç saatten fazla olmamak üzere belirlenir.” Daire ayrıca kurum güvenliği ve tehlikelilik gibi hususlar gözetilerek görüşlerin kurul kararıyla birden fazla ziyaretçiyle de yaptırılabileceğini hatırlatmış, teker teker sınırlamasını mutlak biçimde hukuka aykırı bulan infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozmuştur. Cezaevi görüş haklarında bu karar güncel yönetmelik metni bakımından önemlidir.
Daire, “açık görüşte, kapalı görüşte olduğu gibi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların ziyaretçileri ile teker teker görüşme yapabileceklerine ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı” sonucuna varmıştır. Cezaevi görüş haklarında bu, 2024 tarihli karardan önceki yaklaşımdır; güncel kararla birlikte okunmalıdır.
Terör ve örgüt suçlarından hükümlüler için açık görüşlerin idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabilmesi düzenlemesi incelenmiş; Mahkeme, sınırlamanın kanunla sınırlama koşulunu karşıladığı sonucuna varmıştır. Karar, bu düzenlemenin yönetmelikte yer almasına rağmen kanuni dayanaktan yoksun sayılamayacağını gösterir.
Covid-19 gerekçesiyle ziyaretlerin tümüyle durdurulması, idareye bu yönde açık yetki veren bir düzenleme bulunmadığından kanunilik şartını karşılamamıştır. Kısıtlama kanuni dayanağa sahip olmadan idari işlemle getirilemez.
Genel Kurul, telefon konuşmalarının dinlenip kaydedilmesi bakımından Anayasa m.20 ve m.22 çerçevesinde oybirliğiyle ihlal sonucuna varmıştır. Karar, sınırlamaların açık bir yasal dayanağa ve yeterli güvencelere dayanması gerektiği yönündeki yerleşik ilkelere dayanır. Kararın tam gerekçesi bu yazıda ayrıca alıntılanmamıştır. Cezaevi görüş haklarında telefon kaydı bu nedenle yasal güvenceye bağlıdır.
Çorum L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, başvurucunun üç kişilik ziyaretçi listesi talebini altmış günlük süreyi geçirdiği gerekçesiyle reddetmiştir. Mahkeme, üç kişilik ziyaretçi listesi oluşturma talebinin reddinin özel hayata saygı hakkına müdahale oluşturduğunu, bu müdahalenin ilgili ve yeterli gerekçelere dayandırılmadığını ve demokratik toplum düzeninde gerekli olmadığını kabul ederek ihlal kararı vermiştir. Karar, önceki kararlarda “Ziyaret Yönetmeliği’nde belirtilen sürenin hak düşürücü değil düzenleyici süre olarak yorumlanabileceği” yaklaşımına atıf yapar.
Dava, ziyaretçi listesine ilişkin 60 günlük süre nedeniyle yapılan işleme yöneliktir. İnfaz hâkimliği karar gerekçesinde “Ziyaret Yönetmeliği’nde belirtilen 60 günlük sürenin hak düşürücü değil düzenleyici süre olarak yorumlanabileceği” yönündeki yaklaşım aktarılmıştır. Yönetmeliğin 14.09.2021 tarihli değişikliğiyle bu süre kaldırıldığından iptal istemi konusuz kalmış, tazminat istemi ise reddedilmiştir.
Nişanlının ziyaretçi listesine eklenmesi talebinin kolluk araştırmasına dayanılarak reddedilmesi ele alınmış; Mahkeme, “ziyaretçi listesi oluşturma talebinin reddedilmesi suretiyle özel hayata saygı hakkına yapılan müdahalenin ilgili ve yeterli gerekçelere dayandırılmadığı” sonucuna varmıştır.
Mahkeme, hükümlünün “üç kişilik ziyaretçi listesinde üvey annesinin ismini Ceza İnfaz Kurumu idaresine bildirmesinde hiçbir engel bulunmamaktadır” sonucuna varmıştır. Karar, fiilî aile bağının üç kişilik liste yoluyla korunabileceğini gösterir.
Daire, yönetmeliğin ek 5. ve 6. fıkralarını aktarmıştır: “Çocuk hükümlü ve tutukluların üç kişilik liste kapsamındaki kişiler tarafından ziyaret edilebilmeleri için çocuğun anne ve babasının veya yasal temsilcisinin rızası aranır.” “Ziyaretçinin ergin olmaması halinde ziyaretçi çocuğun da anne ve babasının veya yasal temsilcisinin rızası aranır.”
Her iki başvuruda tutuklu veya hükümlü babalar, çocuklarının okul nedeniyle ziyaret ve telefon günlerinde görüşemediğini ileri sürmüştür. Mahkeme, çocukların hafta içi okula devam ettiği ve bu günlerde başvurucunun çocuklarıyla görüşemediği konusunda tereddüt bulunmadığını belirtmiştir. İkinci dosyada İdare ve Gözlem Kurulu kurumun kapasitesi, personel sayısı ve ziyaretçi sayısını gerekçe göstermiştir. Kararların sonuç kısımları bu yazıda ayrıca incelenmemiştir; sonuç için tam metne bakılmalıdır.
Cezaevi Görüş Haklarında Ziyaretçi Çevresi ve Norm Hiyerarşisi Kararları
Daire, Ziyaret Yönetmeliği m.9/1’in kayınbirader, baldız ve görümce çocukları gibi kişileri kapsamamasına yönelik zımni ret işleminin iptaline oybirliğiyle karar vermiştir. Gerekçeye göre yönetmelik, Kanun’un belirlediği sınırları daraltacak şekilde eksik düzenleme içermektedir. Kararın temyiz yolu açıktır.
Kanun yararına bozma talepleri incelenmiştir. Birinci talep, hükümlünün idareye başvurmadan “hükümlünün doğrudan İnfaz hakimliğine verdiği… dilekçesi” nedeniyle kabul edilmiştir. İkinci talepte daire, “hükümlü ve tutukluların üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımları ile görüşme hakkı bulunduğunun kabulü gerektiği” sonucuna varmış, baldız ve eşin dayısının kapsamda olduğunu belirtmiş ve ikinci talebi oybirliğiyle reddetmiştir.
Daire, yönetmelik m.9/3’te aynı kurumdaki hükümlü ve tutukluların görüşmesini “Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emri ile” yapılabilecek şeye bağlayan ibareyi iptal etmiştir. Karar temyiz edilebilir niteliktedir; iptalin kesinleşme durumu araçla doğrulanamamıştır.
Daire bu kararlarda, eşlerin veya aynı kurumdaki yakınların görüşmesinin Cumhuriyet başsavcılığının yazılı iznine bağlı olduğu sonucuna varmıştır. Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüleri bakımından yönetmeliğin “Bu hüküm, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlüler hakkında uygulanmaz” hükmü uygulanmıştır. Danıştay’ın aynı ibareyi iptal etmesi nedeniyle bu kararlar içtihat farkı içinde okunmalıdır.
Cezaevi Görüş Haklarında Telefon, Mektup ve Başvuru Yolu Kararları
Farklı ildeki kurumda tutuklu eşiyle telefon görüşmesi talebi ele alınmıştır. Mahkeme, mahpusun kuruma bildirdiği kişilerle görüşme talebinde bulunduğunda “Kurum tarafından belirlenen gün ve saatlerde hakkını kullanabileceği açıktır” demiş; başvurucunun kuruma başvurmadığı ve idari ile yargısal yolları tüketmediği için başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Cezaevi görüş haklarında kurum başvurusu bu nedenle belgelenmelidir.
Kitap isteyen mektubun, sakıncalı kısımların çizilerek gönderilmesi değerlendirilmeden alıkonulması, haberleşme hürriyetinin ihlali sayılmıştır.
Ödüllendirme başvurusunda sıra konusu ele alınmış; “ödüllendirme hususunda öncelikle idare ve gözlem kuruluna başvurulmadan infaz hâkimliğine şikâyet imkânı bulunmamaktadır” denilmiştir. Bu karar yalnızca başvuru sırası bakımından anılmıştır.
Cezaevi Görüş Haklarında Avukat Görüşmesi Kararları
Avukatla telefon görüşmesinin engellenmesi, bunu açıkça düzenleyen kanun bulunmadığı için kanunilik ilkesine aykırı bulunmuş ve haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine hükmedilmiştir. Cezaevi görüş haklarında avukatla telefon da bu karara göre korunur.
Avukat görüşmelerinin teknik cihazla kaydı için olay tarihinde kanuni dayanak bulunmadığı; görevli bulundurma ve belge denetiminin süresiz ve yeniden değerlendirilmeksizin uygulanmasının ölçüsüz olduğu belirtilerek Anayasa m.20’nin ihlal edildiğine hükmedilmiştir. Kararda manevi tazminat da verilmiştir.
Hükmün kesinleşmesiyle vekâletin sona erdiği gerekçesiyle vekâletsiz üç görüşün verilmemesi, kanunda sayılan şartlar araştırılmadan ve yeterli gerekçe gösterilmeden yapıldığı için kanunilik ilkesini karşılamayan bir müdahale sayılmış ve Anayasa m.20’nin ihlali kabul edilmiştir. Cezaevi görüş haklarında kanunda sayılan şartlar bu nedenle araştırılmalıdır.
Daire, yönetmeliğin “Hükümlü, vekâletnamesi olmayan avukatlarıyla, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde en çok üç kez görüşme hakkına sahiptir.” hükmünü uygulamıştır. Hükümlünün daha önce vekâletnamesiz olarak toplamda altı kez avukatlarıyla görüştüğü kurum kararıyla tespit edildiğinden, itirazın reddi yerine kabulüne karar verilmesini isabetsiz bulmuştur.
Cezaevi Görüş Haklarında Eş Görüşmesi, İzin, Nakil ve Tazminat Kararları
Eş ile mahrem görüşme talebi ele alınmış; kaynaklarda aktarıldığı şekliyle Mahkeme, mahrem görüşmeyi ödül niteliğinde ve belirli koşullara bağlı sayarak Anayasa m.20’nin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Karar metninin gerekçesi bu yazıda ayrıca incelenmemiştir.
Mahkeme, “Sadece mektup yoluyla haberleşme ise, istisnai durumlar hariç olmak üzere, aile bireylerinin birbirleriyle olan ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında korunan temasın sürdürülmesini sağlamaya uygun bir vasıta olarak kabul edilmemelidir” demiştir. Farklı kurumlardaki yakın aile bağlı mahpusların “uygun vasıtalar aracılığıyla” görüştürülmesi gerekir; aynı yerleşkedekiler mümkün olduğunca belirli dönemlerde yüz yüze görüştürülmelidir.
Mahkeme, “birtakım teknik ya da fiziki imkânların bulunmaması, mahpusun ailesiyle asgari şekilde iletişim ve temas kuramamasına gerekçe olarak gösterilemez” ilkesini ortaya koymuş; “mahpusun ailesiyle iletişim kurması her durumda mutlaka yüz yüze görüştürülmesi anlamına gelmemektedir” diyerek asgari iletişimin başka araçlarla da sağlanabileceğini belirtmiştir. Cezaevi görüş haklarında asgari iletişim bu karara göre korunur.
Mahkeme, m.94/2’de iyi hâl şartı aranmadığını belirtmiş; güvenlik risklerine ilişkin değerlendirmelerin “tüm şartlar çerçevesinde somut olaya özgü olgu ve bilgilerle gerekçelendirilmesi gerekmektedir” diyerek soyut gerekçeli ret nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine hükmetmiştir. Cezaevi görüş haklarında izin ret kararı bu nedenle somut olmalıdır.
Mahkeme, “ziyaret hakkının kullanımının çok zor veya imkânsız hâle geldiğinin anlaşılabildiği durumda” nakil talebinin reddinin aile hayatına saygı hakkına müdahale oluşturabileceğini belirtmiş ve ihlal sonucuna varmıştır. Karardaki oy çokluğu ve tazminat ayrıntıları bu yazıda doğrulanmadığı için aktarılmamıştır.
Daire, infaz aşamasındaki hak mahrumiyetlerine ilişkin tazminat isteminin CMK m.141 ve devamındaki “tahdidi olarak sayılmış bulunan koruma tedbirlerinden olmadığı” gerekçesiyle tazminat koşullarının oluşmadığına hükmetmiştir. Cezaevi görüş haklarının ihlalinde tazminat yolu bu kararla birlikte değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Cezaevi görüş hakkınız engellendi mi, ziyaretçi listeniz veya nakil talebiniz mi reddedildi? Başvuru ve şikâyet sürelerinin kısa olduğu bu dosyalarda ret kararınızı ve izleyeceğiniz yolu birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Ceza ve infaz hukuku süreçleri için ceza hukuku ve İstanbul ceza avukatı sayfalarımızı da inceleyebilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makale, cezaevi görüş hakları, ziyaret ve infaz hukuku konusunda genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayın özelliklerine göre hukuki sonuçlar değişebilir. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatları ile mevzuat hükümleri zaman içinde değişikliğe uğrayabileceğinden, güncel ve kişiye özel hukuki danışmanlık için bir avukata başvurulması tavsiye edilir. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. — Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr