Kamu İhalelerinden Yasaklama Kararı Nedir? İptal Davası Nasıl Açılır?

Bu kararda, ihaleye teklif veren ortak girişim firmalarından birinin sunduğu iş deneyim belgesinin sahte olması nedeniyle söz konusu şirketle birlikte davacı şirketler hakkında da 2 yıl süreyle kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verildiği belirtilerek işlemin ciddiyeti vurgulanmıştır. Karar, bir ortak girişimde ortaklardan yalnızca birinin sunduğu sahte belgenin, girişimin diğer ortaklarını da yasaklama kararının kapsamına sokabileceğini göstermesi bakımından önemlidir; bu nedenle ortak girişimlerde her bir ortağın sunduğu belgenin doğruluğunu ayrıca kontrol etmesi büyük önem taşımaktadır.

Bu kararda, üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep hâlleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2. ve 3. maddeler ile istisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verileceği hükme bağlanmıştır. Karar, sözleşme imzalamama hâlinde yasaklama kararının neredeyse otomatik bir sonuç olduğunu; mücbir sebep iddiasının somut ve belgelendirilebilir olması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, davacı şirketin mücbir sebep dışında sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediği gerekçesiyle yasaklandığı belirtilmiştir. Karar, sözleşme sürecinde yaşanan gecikme veya eksik ifanın, mücbir bir sebeple açıklanamadığı sürece doğrudan yasaklama kararına konu olabileceğini göstermektedir.

Bu kararda, yapının temel detaylarına aykırı olarak hazırlanan tadilat projelerinin idare tarafından hazırlatılarak ihaleye çıkıldığı ve ihale aşamasında davacı şirkete atfedilebilecek bir kusurun bulunmadığı tespit edilmiş ve bu gerekçeyle yasaklama kararı iptal edilmiştir. Karar, taahhüdün kusurlu ifası iddiasına karşı en güçlü savunma noktalarından birinin, gecikme veya eksikliğin aslında idarenin kendi hazırlık hatasından (örneğin hatalı proje veya şartname) kaynaklandığını ispatlamak olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, ihaleye katılan firmaların aralarında anlaşmak suretiyle ihalelere teklif sundukları veya diğer firmalar lehine ihalelerden çekildikleri, bu şekilde belirli firmaların belirli ihaleleri aldıkları sonucuna varıldığı durumlarda yasaklama kararının hukuka uygun olduğu teyit edilmiştir. Delil olarak, Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlar ve Suç Gelirleriyle Mücadele Şube Müdürlüğü tarafından düzenlenen ses kayıt çözüm tutanaklarında, diğer firma yetkililerinin aralarında yaptıkları telefon konuşmalarının incelenmesi sonucunda ihaleye ilişkin bir anlaşma içinde oldukları hususu dikkate alınmıştır. Karar, ihaleye fesat karıştırma iddialarında dolaylı delillerin (telefon kayıtları, kamera görüntüleri gibi) doğrudan bir itiraf kadar belirleyici olabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, davacı şirketin yarıdan fazla hissesine sahip ortağı ve yetkilisinin başka bir ihale nedeniyle yasaklı olması durumunda, davacı şirketin bahsi geçen ortağı hakkındaki yasaklama kararından dolayı ihaleye katılamayacağının açık olduğu vurgulanmıştır. Karar, bir kişinin kendi adına yasaklı olmasının, o kişinin yarıdan fazla hisseye sahip olduğu her şirketin de fiilen ihalelere kapanması anlamına geldiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, sermaye şirketinde ortak olmaları hâlinde, sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmaları kaydıyla bu sermaye şirketi hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verileceği belirtilmiştir. Karar, yasaklı bir gerçek veya tüzel kişinin, yarıdan fazla hisseyle ortak olduğu her sermaye şirketinin otomatik olarak yasaklama kapsamına gireceğini teyit etmesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında yasaklama kararı verileceği belirtilmiş, ancak yasaklı ortağın ortağı olduğu üçüncü bir şirkete sirayetin her durumda mümkün olmayacağı ifade edilmiştir. Karar, “B planı” olarak birden fazla şirket katmanı üzerinden devam etme stratejisinin, zincirin belirli bir noktada sona ermesi nedeniyle her zaman işe yaramayacağını göstermektedir.

Bu kararda Danıştay, yasaklanan bir sigorta şirketinin %50’den fazla hissesine sahip ortağının, kendisinin de ortak olduğu bir holding ve bu holdingin ortağı olduğu başka bir sigorta şirketi hakkında verilen yasaklama kararını inceleyerek, 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca yasaklanacak şirket yönünden esas alınacak şirketin, yasak fiil ve davranışlarda bulunarak yasaklanan şirketin kendisi olduğunu, yasaklama zincirinin bunun ötesine, yani yasaklı kişinin ortağı olduğu diğer bir tüzel kişinin ortağı olduğu üçüncü bir şirkete kadar genişletilemeyeceğini hükme bağlamıştır. Karar, bulaşıcılık etkisinin kanunda öngörülenin dışında idare tarafından genişletilmesinin işlemin konu unsuru bakımından hukuka aykırı olacağını somut ve çok katmanlı bir şirketler zinciri örneği üzerinden göstermesi bakımından son derece önemlidir.

Bu kararda, sermaye şirketlerinde, hakkında yasaklama kararı bulunan ortağın sermaye şirketinin yarıdan fazla hissesine sahip olması veya haklarında yasaklama kararı bulunan sermaye şirketi ortaklarının hisseleri toplamının şirketin sermayesinin yarısından fazlasını teşkil etmesi hâlinde, ihaleye katılan sermaye şirketi hakkında 4734 sayılı Kanun’un 11. ve 17. maddeleri uyarınca işlemde bulunulacağı açıklanmıştır. Karar, eşiğin tek bir yasaklı ortağın hissesiyle aşılabileceği gibi, birden fazla yasaklı ortağın hisselerinin toplamıyla da aşılabileceğini göstermesi bakımından önemlidir; yani şirket paylarını birden fazla yasaklı kişi arasında bölüştürerek eşiği aşmaktan kaçınma stratejisi de bu kararla kapsam altına alınmıştır.

Bu kararda, Kamu İhale Kurumu kayıtlarına yasaklama kararının sonradan girilmesinin, davacının kanuna dayalı olarak Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren karar uyarınca ihale tarihinde yasaklı olduğu gerçeğini değiştirmediği açıkça belirtilmiştir. Karar, “sicile henüz işlenmemişti” savunmasının, yasaklama kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı andan itibaren zaten yürürlükte olduğu gerçeği karşısında bir savunma oluşturmayacağını göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, yürütmeyi durdurma kararı alındığında ihaleden yasaklama kararından önceki hukukî durumun geri geldiği vurgulanmıştır. Karar, YD kararının şirketi yalnızca gelecekteki ihalelere katılabilir hâle getirmediğini; şirketi hukuken sanki hiç yasaklanmamış gibi eski konumuna döndürdüğünü göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, yürütmenin durdurulması kararına yönelik itirazın Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi tarafından kabul edilerek yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verilmesi üzerine yasaklılık hâlinin tekrar başlayabileceği görülmüştür. Karar, bir YD kararının kesin ve değişmez olmadığını; idarenin itirazı üzerine bu kararın kaldırılabileceğini ve yasaklılık hâlinin herhangi bir anda yeniden başlayabileceğini göstermesi bakımından önemlidir, bu da sürecin sürekli takip edilmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu kararda, yasaklama kararının yürürlüğe girebilmesi için ilgililere ayrıca tebliğ edilmesi gerektiğine dair bir kurala yer verilmediği açıkça belirtilmiştir. Karar, “bana resmi bir tebligat gelmedi, dolayısıyla süre işlemeye başlamadı” savunmasının kamu ihale hukukunda geçerli olmadığını; Resmî Gazete’de yayım tarihinin tek başına hem yürürlük hem de dava açma süresinin başlangıcı için yeterli olduğunu göstermesi bakımından kritik önem taşımaktadır.

Bu kararda, dava konusu işleme dayanak teşkil eden ihalelere katılmaktan yasaklama kararının iptal edilmiş olması nedeniyle, iptal kararının hukuki niteliği gereği iptal edilen işlemin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kalkarak hukuk âleminde hiç doğmamış hâle geldiği belirtilmiştir. Karar, bir idari işlemin iptalinin yalnızca “bundan sonrası için” değil, işlemin tesis edildiği tarihten itibaren geriye dönük olarak da sonuç doğurduğunu; bu nedenle EKAP ve KİK sicilindeki yasaklılık kaydının da tamamen silinmesi gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, davacının, davaya konu ihale kapsamında teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına dayanak teşkil eden yasaklama kararının mahkeme kararıyla iptal edilmiş olduğu anlaşıldığından, bu sebeple değerlendirme dışı bırakılan işlemin de hukuka aykırı hâle geldiği kabul edilmiştir. Karar, bir yasaklama kararının iptalinin etkisinin yalnızca sicil kaydının silinmesiyle sınırlı kalmadığını; bu yasaklama kararına dayanılarak önceden verilmiş başka idari kararların (örneğin bir ihaleden elenme kararının) da geriye dönük olarak hukuka aykırı hâle gelebileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Bu kararda, idarenin hizmet kusuru nedeniyle sorumlu tutulabilmesi için tek başına hizmet kusurunun varlığının yeterli olmadığı; bunun yanında idari işlem veya eylemden bir zarar doğmuş olması ve idari eylem veya işlemle zarar arasında bir illiyet bağının kurulabilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Mahkeme, henüz sözleşmesi imzalanmamış ihalelerden kaynaklanan kâr mahrumiyeti taleplerini “farazi nitelikte olduğu” gerekçesiyle reddetme eğilimindedir; zira henüz sözleşme imzalanmadığı gibi bir hizmetin de görülmediği açık olduğundan davacının oluştuğunu belirttiği bu zararın karşılanmasının mümkün olmadığı kabul edilmektedir. Karar, “o ihaleyi kesin kazanacaktım” şeklindeki bir iddianın tazminata hak kazandırmayacağını; tazminat talebinin ancak somut, kesinleşmiş ve ispatlanabilir bir zarara dayanması gerektiğini göstermesi bakımından son derece önemlidir.