Engelli araç başkası kullanırsa, üç ayrı yaptırımla karşılaşılabilir: kimi durumlarda trafik cezası, vergi dairesinden ÖTV’nin vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle geri istenmesi, kazada ise kasko hasarının reddi veya trafik sigortacısının rücuu. Hangisinin devreye gireceğini aracın türü belirler. Engellilik oranı %90 ve üzeri olan kişi adına tertibatsız alınan araçta tescile işlenen en fazla iki kişi aracı kullanabilir; özel tertibatlı, ilave aparatlı veya otomatik vitesli araçlar ise bizzat engelli tarafından kullanılmak zorundadır. Bu yazıda 2026 ceza tutarları, kimlerin kullanabileceği, ÖTV riski ve kaza hâlinde sigorta sonuçları kanun ve karar metinleriyle anlatılıyor.
Engelli Araç Başkası Kullanırsa Ceza Ne Kadar, Hangi Cezalar Uygulanır?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunun tek rakamlık bir cevabı yoktur; çünkü Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik m.16, tescil şerhine aykırı kullanımı doğrudan bir trafik cezasına bağlamaz. Yönetmelik, şerhi taşıyan aracın kayıtlı kişiler dışındakilerce ve engelli araçta olmaksızın kullanıldığı tespit edilirse, tespitin yapıldığı yer defterdarlığına bildirim yapılmasını öngörür. Trafik cezası ise aynı fiil Karayolları Trafik Kanunu’nun başka bir hükmünü de ihlal ediyorsa kesilir. Aracın satışı ve yeniden ÖTV’siz araç alımında uygulanan süre sınırı için engelli araç alımında 10 yıl sınırı yazımıza bakabilirsiniz.
Engelli Aracı Başkası Kullanırsa Hangi Kanun Maddesine Göre Ceza Kesilir?
“Engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında en sık anılan hüküm Karayolları Trafik Kanunu m.36’dır. Madde, sürücü belgesi olmadan motorlu araç kullananlara 40.000 TL, belgesi geçici olarak veya tedbiren geri alınmış ya da iptal edilmiş olanlara 200.000 TL idari para cezası verilmesini düzenler. Aynı fıkra, aracın sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 TL ceza öngörür. Tutarlar 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirilmiş metindedir.
Karayolları Trafik Kanunu m.36/3: “a) Sürücü belgesi sahibi olmadan motorlu araçları kullananlara 40.000 Türk lirası, (…) idari para cezası verilir. Ayrıca, bu fıkra kapsamında motorlu araçların sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 Türk lirası idari para cezası verilir.” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Madde sürücü belgesini ölçüt alır; “engelli araç başkası kullanırsa” durumunda ruhsattaki kişi listesi bu cezanın ölçütü değildir. Bu yüzden tertibatsız bir araçta geçerli sürücü belgesi olan yakının şerhte adı geçmemesi, tek başına m.36 cezasının konusu değildir; o tarafın sonucu vergi incelemesidir. Özel tertibatlı araçlarda ise sürücü belgesindeki tertibat kodları önem taşır: İstanbul BAM 9. Hukuk Dairesi, sürücü belgesindeki engelli kodlarına uygun olmayan standart araçla kaza yapan sigortalının uygun belgeyle araç kullanmadığını kabul etmiştir (İBAM 9. HD 2022/534).
İşletene verilen 40.000 TL ceza için aracın belgesiz kişiye bilerek verilmiş olması gerekir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bir motosiklet olayında araç sahibinin bilgisi ve izni dahilinde belgesiz kullanıma dair delil bulunmadığı için işletene verilen cezayı kaldırmıştır (Yargıtay 7. CD 2022/15829). Aynı ilke, “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında izinsiz kullanım nedeniyle işletenin cezalandırılmaması bakımından da önem taşır.
Trafik Polisi Engelli Aracını Başkası Kullanırken Ceza Yazabilir mi?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda polis ceza yazabilir; ancak yazılacak ceza fiile göre değişir. Trafik görevlisi çevirmede ruhsatı, sürücü belgesini ve ruhsattaki şerhi kontrol eder. Belge yoksa veya geçersizse m.36 tutanağı düzenlenir. Araç yolcu ya da yük taşımacılığında kullanılıyorsa Ek m.2 uygulanır. Belge geçerli olduğu hâlde sürücü şerhte kayıtlı kişilerden biri değilse Yönetmelik, tespitin defterdarlığa bildirilmesini ister; ayrı bir trafik cezası ancak fiil kanunda ayrıca yaptırıma bağlanmışsa kesilebilir.
Dikkat: “Engelli araç başkası kullanırsa” olayında araç ithal edilmişse Yönetmelik m.16/3 başka bir kural getirir: engelliler tarafından ithal edilen araçlar gümrük idaresinin izni olmadan ve gümrük vergileri ödenmeden engelli olmayanlara ödünç verilemez, kiralanamaz, devredilemez veya satılamaz. Bu araçlarda sorun trafik cezasından çok gümrük vergisi olur.
2026 Yılında Engelli Aracı Kullanma Cezaları Kaç TL?
Aşağıdaki tablo, “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında en sık karşılaşılan yaptırımları kanun metinlerine göre özetler. Ek m.2’deki yolcu taşıma cezaları ve sürücü belgesinin geri alınması da 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.
| Fiil | Dayanak | Yaptırım |
|---|---|---|
| Sürücü belgesi olmadan araç kullanma | KTK m.36/3-a | Sürücüye 40.000 TL; izin veren işletene 40.000 TL |
| Belgesi geçici/tedbiren geri alınmış veya iptal edilmiş sürücü | KTK m.36/3-b, c | 200.000 TL |
| Aracı tescil belgesindeki amaç dışında kullanma | KTK Ek m.2/1 | 1.002 TL ve araç 15 gün trafikten men |
| Belediyeden izin almadan yolcu taşıma | KTK Ek m.2/3-a | 100.000 TL; sürücü belgesi 30 gün geri alınır; araç 60 gün men |
| İzindeki faaliyet konusu dışında yolcu taşıma | KTK Ek m.2/3-b | 46.000 TL; araç 30 gün men |
| İzindeki bölge veya güzergâh dışında yolcu taşıma | KTK Ek m.2/3-c | 20.000 TL; araç 15 gün men |
Kabahatler Kanunu m.17/7 idari para cezalarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılacağını söylediğinden, güncel tutarı ceza tutanağından doğrulamak gerekir.
Kesilen Cezaya Kaç Gün İçinde ve Nasıl İtiraz Edilir?
Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca “engelli araç başkası kullanırsa” nedeniyle verilen idari para cezasına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulabilir; bu süre geçirilirse karar kesinleşir. Tutanakta yazan süre içinde ödeme yapılırsa indirim uygulanır (Kabahatler Kanunu m.17/6 genel kural olarak bir ay ve %25 indirim öngörür) ve ödeme yapılması kanun yoluna başvuru hakkını etkilemez.
İtirazda “engelli araç başkası kullanırsa” iddiasına karşı savunma belgeyle kurulur: sürücünün geçerli belgesi, aracın ruhsat şerhi, araç sahibinin izninin bulunmadığı veya acil sağlık gereği. Süreç ayrıntıları için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Engelli Aracını Hangi Kişiler Kullanabilir, Kimler Kullanamaz?
Cevap, aracın hangi ÖTV istisnasıyla alındığına bağlıdır. Satış, Devir ve Tescil Yönetmeliği m.16/4, tescil kayıtlarına işlenecek şerhi üç gruba ayırır. Engelli araç başkası kullanırsa sorusuna bu şerhlerdeki kişi listesine bakarak cevap verilir; ruhsatta yazan ifade hem trafik denetiminde hem de sigorta uyuşmazlıklarında ölçüttür.
| Araç türü | Tescil şerhi | Kullanabilecek kişiler |
|---|---|---|
| %90 ve üzeri engelli, özel tertibatsız | Beş yıl devir yasağı ve “en fazla iki kişi” şerhi (m.16/4-c, ç) | Eş, aynı il sınırlarında oturan birinci derece kan ve kayın hısımları, kardeşler, vasi veya noterde iş akdiyle çalışan şoför; tescile işlenen en fazla iki kişi |
| Özel tertibatlı araç | Bizzat kullanma amacı, beş yıl devir ve tertibat değişikliği yasağı (m.16/4-a) | Engelli kişi |
| İlave aparatlı veya otomatik vitesli araç | “Bizzat engelli tarafından kullanılması” şerhi (m.16/4-b) | Engelli kişi; yetkili kurum belgesi varsa taahhütnamede adı yazılı kişiler |
Engelli Aracını İki Kişiden Fazla Kişi Kullanabilir mi?
4 Aralık 2024 tarihli ve 32742 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle m.16/4’e (ç) bendi eklenmiştir. Bu bende göre engelli araç başkası kullanırsa sorusunda, %90 ve üzeri engelli adına özel tertibatsız alınan araç, “tescil kayıtlarına işlenen en fazla iki kişi” tarafından kullanılabilir. Kullanacak kişilerin kimlik bilgileri vergi dairesi müdürlüklerinin aldığı taahhütnameden alınarak tescil kayıtlarına işlenir. Değişikliğin bu bendi 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir.
Dikkat: “Engelli araç başkası kullanırsa” konusunda kamuoyunda “üçüncü kişiler kullanamayacak” biçiminde duyurulan düzenleme zaman zaman “üç kişi sınırı” diye anlaşılmaktadır. Yönetmelik metni üç değil, en fazla iki kişiyi tescile işleme imkânı tanır. Tescile üçüncü bir kişi işlenemez.
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda sınır, tescile işlenebilecek kişi sayısını belirler. Kayıtlı olmayan kişi araçta engelli olmaksızın aracı kullanırsa Yönetmelik defterdarlığa bildirim yapılmasını ister; metin bildirimi, kayıtlı olmayan kişinin engelli yanında değilken sürmesine bağlar. Aracı kullanan herkesin ayrıca geçerli sürücü belgesi bulunmalıdır.
Kuzen, Yeğen veya Amca Engelli Aracını Kullanabilir mi?
“Engelli araç başkası kullanırsa” bakımından yeni şerhin metni “aracı sahibi engelli kişinin eşi, aynı il sınırlarında ikamet eden birinci derece kan ve kayın hısımları, kardeşleri, vasisi veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü” sayar. Bunlar uygulamada eş, anne, baba, çocuk, kayınvalide, kayınpeder, damat, gelin, kardeş, vasi ve noter sözleşmeli şoförden ibarettir.
Yeğen, amca, dayı, teyze, hala, torun, büyükanne ve büyükbaba ile kuzenler bu listede yer almaz; bu kişilerin aracı sürmesi engelli araç başkası kullanırsa sorusundaki şerhe aykırılığı doğurur. Eski Karayolları Trafik Yönetmeliği formülündeki “üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısım” ifadesi 2015 tarihli uygulamaya aittir; 17. Hukuk Dairesi’nin kasko uyuşmazlıklarında incelediği ifade de budur (Yargıtay 17. HD 2016/2061). Güncel tescillerde ruhsattaki şerhin ifadesi geçerlidir.
Dikkat: Karayolları Trafik Yönetmeliği m.53 bugün engelli park kartını düzenler (Yargıtay 7. CD 2022/9440); güncel dayanak Satış, Devir ve Tescil Yönetmeliği m.16’dır.
Engelli Araçta Değilken Yakını Aracı Kullanabilir mi?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda şerhteki kişiler, engelli araçta olmasa da aracı kullanabilir; Yönetmelik bunu yasaklamaz. Ancak ÖTV istisnasının amacı engellinin ulaşımıdır. ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği, aracın zorunlu sebepler dışında engelli tarafından bizzat kullanılmadığının veya engellinin aracı kullanamaması hâlinde aracın bariz biçimde onun istifadesine sunulmadığının tespit edilmesini istisna şartlarının ihlali sayar. Araç engelliyle bağı olmayan biçimde başka şehirde sürekli kullanılıyorsa vergi riski doğar.
Samsun Bölge İdare Mahkemesi’nin incelediği olayda, İzmir’de oturan 65 yaş üstü engelli adına kayıtlı aracın İstanbul’da bulunduğu ve sürekli istifadesine sunulmadığı tespit edilmiş ve ÖTV tarh edilmiştir (Samsun BİM 2. VDD 2019/90). Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda vergi tarafının ölçütü bu fiili durumdur.
Noterde İş Akdiyle Şoför Tutularak Araç Kullandırılabilir mi?
“Engelli araç başkası kullanırsa” bakımından, engelli ve yakınları aracı kullanamıyorsa noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı bir sürücü tescile işlenebilir. Bu kişi iki kişilik sınırın içindedir. Hatır için sürme, arkadaş yardımı veya sözlü anlaşma noter sözleşmesinin yerini tutmaz. Şerhte yer almayan kişi araçta engelli yokken aracı kullanırsa defterdarlığa bildirim yolu açılır.
Engelli Aracını Kimlerin Kullanabileceği Hangi Resmî Gazete’de Düzenlenir?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunun dayanağı olan Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik 31 Ocak 2018 tarihli ve 30318 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Şerhler, (b) bendinin değiştirilip (ç) bendinin eklendiği 4 Aralık 2024 tarihli ve 32742 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle bugünkü hâline gelmiştir. İstisnanın kendisi 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.7/1-(2)’de düzenlenir.
Engellilik Oranı %90’ın Altındaysa Aracı Başkası Kullanabilir mi?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda engellilik oranı %90’ın altında olan kişi, ÖTV istisnasından ancak aracında engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırarak yararlanabilir. 4760 sayılı Kanun m.7/1-(2)-(c) bendi Anayasa Mahkemesi’nin 22.04.2025 tarihli ve E.2024/240, K.2025/100 sayılı kararıyla iptal edilmiş, bent 02.04.2026 tarihli 7577 sayılı Kanun m.8 ile yeniden düzenlenmiştir. Yeni metinde hesaplanan vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’yi aşan otomobiller kapsam dışındadır. Kullanım kuralları bu grupta daha katıdır; çünkü istisna “bizzat kullanma amacıyla” verilir.
Özel Tertibatlı Engelli Aracını Başkası Kullanabilir mi?
Kısa cevap: Pedal, direksiyon veya gaz tertibatı değiştirilmiş araçta engelli araç başkası kullanırsa sorusunun cevabı nettir: araç bizzat engelli tarafından kullanılmak zorundadır. Başkasının kullanması şerhe aykırıdır; kaza olursa kasko tazminatı da reddedilebilir.
“Engelli araç başkası kullanırsa” bakımından Yönetmelik m.16/4-(a), özel tertibatlı aracın yurt içinden ilk iktisabında tescile, ilk iktisap tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe ÖTV ödenmeden devrin, satışın, hibenin, tasarruf hakkının vekâletnameyle devrinin ve özel tertibatın kaldırılmasının veya değiştirilmesinin yasak olduğuna dair şerh konulmasını emreder. Tertibat kodu tadilat belgesinden tescil kayıtlarına işlenir (m.16/6). Sürücü belgesindeki kodlar tertibatla örtüşmüyorsa belge o araç için yeterli sayılmayabilir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, ruhsatında “özel tertibatlı özürlü aracı ÖTV ödenmeden satılamaz başkası tarafından kullanılamaz” şerhi bulunan araçla ilgili kasko davasında, eşin kullandığı sırada oluşan hasarın karşılanması talebini reddeden hakem heyeti kararını, yönetmeliğin yurt dışından satın alınan araçlara ilişkin düzenlemesinin açık olduğunu belirterek onamıştır (Yargıtay 17. HD 2016/19935). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aracı engelli alıcıya ÖTV’siz satan şirketin vergi ve ceza ödemesini alıcıdan rücu ettiği davada, araçtaki değişikliğin teknik kapsamının belirlenmesi için içinde makine mühendisi ve mali müşavirin de bulunduğu bir bilirkişi heyetinden rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK 2018/320).
İlave Aparatlı veya Otomatik Vitesli Aracı Yakınlar Kullanabilir mi?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda, fabrikadan engelli olmayanlara uygun üretilen araca, teknik donanımı değiştirilmeden sağlık raporundaki tertibat ilave aparatla takılmışsa veya araç otomatik vitesliyse ve başka aparat yoksa, Yönetmelik m.16/4-(b) uyarınca tescile “bizzat engelli tarafından kullanılması gerekmektedir” şerhi işlenir. Vergi dairesi taahhütnamesindeki kişilerin bilgileri de tescile yazılır.
Şerhi taşıyan araçta, engelli araç başkası kullanırsa sorusundaki kullanım tespit edilirse defterdarlığa bildirim yapılır. Metnin en önemli cümlesi şudur: istisnadan yararlanan engelli araçta olsa dahi, aracın engelli olmayan kişiler tarafından kullanılabileceği yetkili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmemişse üçüncü kişilerin aracı kullanması yasaktır. Yani belgesiz ilave aparatlı veya otomatik vitesli araçta engelli yanında otursa bile yakınının sürmesi şerhe aykırıdır.
Dikkat: Otomatik vitesli araç alındığı için aracın herkesin kullanımına açık olduğu düşünülmemelidir. Yönetmelik m.16/4-(b) otomatik vitesli ve başka aparat bulunmayan araçları da “bizzat engelli” şerhi kapsamına alır; yakınların kullanabilmesi için yetkili kurumdan “her iki şekilde de kullanılabilir” belgesi alınmalıdır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, eşinin kullandığı sırada kazaya karışan ve kendisi %90’ın altında engelli olan sigortalının kasko davasında, eski Yönetmelik hükmü ve poliçede “araç yalnızca engelli tarafından kullanılacak” biçiminde bir sürücü şartı klozu bulunmaması karşısında hakem heyetinin ret kararını bozmuştur (Yargıtay 17. HD 2016/2061).
Acil Durumda Hastaneye Yetişmek İçin Aracı Başkası Kullanabilir mi?
Mevzuatta “engelli araç başkası kullanırsa” durumunda acil hâl için yazılı bir istisna yoktur. Hayati tehlike bulunan olaylarda Türk Ceza Kanunu m.25/2’deki zorunluluk hâli ilkesi, idari para cezasına karşı sulh ceza hakimliğine yapılacak başvuruda ileri sürülebilir; savunma acil servis kaydı, epikriz veya ambulans formuyla desteklenmelidir.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, %99 engelli anneannesini hastaneye götüren torunun engelli park yerine park etmesinde, aracın engelli aracı olarak tescilli ve park kartlı olmamasına rağmen eylemin kanunun amacına uygun olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 7. CD 2022/9440). Karar park yeri cezasına ilişkindir; engelli araç başkası kullanırsa sorusunda yetki ihlali için emsal olmaktan çok, amaca uygunluğun idari yaptırımı kaldırabildiğini gösteren bir örnektir.
ÖTV Muafiyetli Aracı Başkası Kullanırsa ÖTV İptal Edilir mi?
“Engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında trafik cezasından daha ağır mali sonuç vergi tarafında doğar. ÖTV istisnası engelli kişiye tanınmış şahsi bir haktır; istisna şartlarına aykırı kullanım tespit edilirse vergi idaresi ilk iktisapta ödenmeyen vergiyi talep eder. Bu bölüm “ÖTV muafiyetli aracı başkası kullanırsa cezası nedir” sorusunu cevaplar.
ÖTV Muafiyetli Aracı Başkası Kullanırsa Vergi Cezası Nedir?
Kısa cevap: Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda şerhe aykırı veya engellinin istifadesinden koparılmış kullanım tespit edilirse ilk iktisapta ödenmeyen ÖTV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte engelliden istenir. Tespit ilk iktisaptan beş yıl sonra yapılırsa ÖTV bakımından işlem tesis edilmez.
ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin “Ortak Hususlar” bölümü bu kuralı şöyle koyar: istisna kapsamında ilk iktisabı yapılan taşıt engelli tarafından bizzat kullanılmalı, bizzat kullanması mümkün değilse sürekli olarak istifadesine sunulmalıdır. Taşıtın zorunlu sebepler dışında bizzat kullanılmadığının veya bariz biçimde engellinin istifadesine sunulmadığının tespiti hâlinde istisna şartları ihlal edilmiş sayılır ve ilk iktisapta ödenmeyen ÖTV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle malul veya engelliden aranır. Tebliğ ayrıca ilk iktisaptan beş yıl geçtikten sonra yapılan tespitlerde ÖTV ile ilgili işlem tesis edilmeyeceğini belirtir.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.15/2-(a): “(…) Kanunun 7 nci maddesinin (2) ve (8) numaralı bentleri çerçevesinde istisnadan yararlananlar tarafından bu istisnadan yararlanılarak iktisap ettikleri kayıt ve tescile tabi malları 5 yıldan fazla kullanarak elden çıkarmaları durumunda bu hüküm uygulanmaz.” (4760 sayılı Kanun’u görüntüle)
Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan verginin bir katıdır (Vergi Usul Kanunu m.344/1). Örneğin ilk iktisapta 400.000 TL ÖTV ödenmemişse talep edilen tutar vergi, aynı tutarda ceza ve gecikme faizi olarak üç kalemde hesaplanır. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda para cezasının ağırlığını trafik cezası değil bu hesap belirler.
Maliye Başkasının Kullandığını Nasıl Tespit Eder?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda tespit çoğunlukla ihbar, yoklama veya trafik kayıtlarından başlar. Yönetmelik m.16/4 zaten şerhi taşıyan araçların kayıtlı kişiler dışında ve engelli olmaksızın kullanıldığının görülmesi hâlinde tespitin yapıldığı yer defterdarlığına bildirimi öngörür. Samsun BİM’in incelediği olayda ihbar üzerine yoklama elemanı tutanak tutmuş, İzmir ve İstanbul vergi dairesi başkanlıklarının tespitleri birlikte değerlendirilmiş, aracın İstanbul’da, engellinin İzmir’de bulunduğu görülmüştür (Samsun BİM 2. VDD 2019/90).
Dikkat: Yoklama sırasında verilen ifade, tarhiyatın en önemli delillerinden biri olabilir. Aracın nerede, kimde ve hangi amaçla bulunduğunu açıklarken hastane randevusu, bakım ve ulaşım ihtiyacını gösteren belgeler ifadeyle birlikte sunulmalıdır.
ÖTV Tarhiyatına Karşı Dava Açılabilir mi, Anayasa m.73 Ne Diyor?
“Engelli araç başkası kullanırsa” nedeniyle Tebliğ’e dayanan tarhiyat yargıda tartışmalıdır. Samsun BİM 2. Vergi Dava Dairesi, ÖTV Kanunu’nun yalnızca aracın beş yıl içinde istisnadan yararlanmayan kişilere devrini ÖTV sorumluluğuna bağladığını, “aracın engellinin istifadesine sunulmaması” nedeniyle Tebliğ ile sorumluluk getirilmesinin Anayasa m.73’e aykırı olduğunu belirtmiş, vergi ziyaı cezalı ÖTV tarhiyatını iptal etmiştir. Kararın sonunda yer alan azlık oyu, Maliye Bakanlığı’nın ÖTV Kanunu m.4/2’deki yetkisine dayanarak Tebliğ’le engelliyi sorumlu tutabileceğini kabul etmekte, ancak kanunda aracın sürekli olarak engellinin istifadesine sunulması şartı bulunmadığı için tarhiyatın yine kaldırılması gerektiğini belirtmektedir.
Bu karar her uyuşmazlıkta aynı sonucu doğurmaz; ancak “engelli araç başkası kullanırsa” nedeniyle tarhiyat yapılan kişiler için savunma hattını gösterir. Tebliğden itibaren dava açma süresi vergi mahkemelerinde 30 gündür (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Davada engellinin sağlık durumu, aracın fiilen engelli yararına kullanıldığı ve ihbarın dayandığı tespitlerin yetersizliği belgelerle ortaya konulmalıdır.
Engelli Aracı Taksi veya Ticari Amaçla Kullanılırsa Ne Olur?
“Engelli araç başkası kullanırsa” olayında aracın taksi, korsan yolcu taşımacılığı veya nakliyede kullanılması hem trafik hem vergi tarafında riskin en yüksek olduğu durumdur. Karayolları Trafik Kanunu Ek m.2/1 uyarınca tescil belgesindeki maksat dışında kullanana ve izin verene 1.002 TL idari para cezası verilir ve araç 15 gün trafikten men edilir. Belediyeden izin almadan yolcu taşımanın cezası 100.000 TL’dir ve sürücü belgesi 30 gün geri alınır.
Cezanın dayanağı somut tespit olmalıdır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, Ek m.2/3 gereği uygulanan ve aracın trafikten menine yol açan idari para cezasında, sürücünün taşımacılığı ticari amaçla yaptığına dair idarece açık ve somut bir tespit bulunmadığı ve idare mahkemesinin men işlemini iptal ettiği gözetilerek cezanın kaldırılmasına karar vermiştir (Yargıtay 19. CD 2017/5603). Şikâyet üzerine yapılan denetimlerde yolcu ifadesi, ödeme kaydı ve araç takip verileri bu tespiti oluşturabilir.
Dikkat: Aileye ve engelliye ücretsiz yapılan taşıma ticari taşımacılık sayılmaz. Karşılık alınan, tekrarlanan veya reklam yoluyla yapılan taşıma ise Ek m.2 incelemesini ve ÖTV bakımından istisnanın amacına aykırılık değerlendirmesini gündeme getirir.
Engelli Aracını Başkası Kullanırken Kaza Olursa Sigorta Ne Öder?
Aracın kaza yaptığı anda kullanıcının yetkili olup olmadığı, hasarın kimden ve ne kadar tahsil edileceğini değiştirir. “Engelli araç başkası kullanırsa” bakımından üç ayrı hesap yapılır: kasko hasarı, karşı tarafa ödenen zarar için trafik sigortacısının rücuu ve pert olan araçta ÖTV’nin tazminattan düşülmesi.
Başkası Kullanırken Kaza Yapan Engelli Aracının Kasko Hasarı Ödenir mi?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartları A.5.4, aracın ilgili mevzuata göre gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kimseler tarafından kullanılması sırasında meydana gelen zararı teminat dışı bırakır. Türk Ticaret Kanunu m.1409 uyarınca riskin teminat dışında kaldığını sigortacı kanıtlamak zorundadır; İstanbul BAM 9. Hukuk Dairesi sigortacının bunu soyut iddiayla değil somut delille kanıtlaması gerektiğini vurgulamıştır (İBAM 9. HD 2022/534).
Poliçede araç yalnızca engelli tarafından kullanılacaktır biçiminde bir sürücü şartı klozu yoksa sigortacının reddi tek başına yeterli sayılmaz; Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bunu araştırmadan verilen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 17. HD 2016/2061). Öte yandan “engelli araç başkası kullanırsa” savunmasında sigortalıdan sürücünün kimliği sorulur; kazayı yapanın kim olduğu konusunda gerçeğe aykırı ihbar, ispat yükünü sigortalıya geçirebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, ehliyeti olmayan oğlunun sürdüğü araç hakkında sigortalının eşi sürmüş gibi bildirimde bulunduğu olayda ret kararını onamıştır (Yargıtay 4. HD 2021/27085). Bu karar engelli aracına özgü değildir; ispat yükü ilkesini göstermesi bakımından önemlidir.
Trafik Sigortacısı Araç Sahibine Rücu Eder mi?
Karayolları Trafik Kanunu m.95 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran veya azaltan haller zarar görene karşı ileri sürülemez. Dolayısıyla “engelli araç başkası kullanırsa” olayında karşı taraf zararını yine alır. Ödemede bulunan sigortacı ise tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.4-b, kazanın gereken ehliyetnameye sahip olmayan veya geçerliliğini yitirmiş sürücü belgesi bulunan ya da ehliyetine el konulmuş kimselerce sevk edilmesi hâlinde rücuya izin verir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bu rücu hakkını onamış (Yargıtay 17. HD 2015/14656), İzmir BAM 11. Hukuk Dairesi de sürücü belgesi iptal edilmiş sürücü olayında istinafı reddetmiştir (İzmir BAM 11. HD 2021/1689). Rücu şartı sürücü belgesizliği veya geçersizliğidir; ruhsat şerhindeki kişi listesi dışında kalmak tek başına bu şartı kurmaz.
Pert Olan Engelli Aracında ÖTV Tazminattan Düşülür mü?
Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda pert olan ÖTV muafiyetli araçta sigortacı, tazminattan ilk iktisapta ödenmeyen ÖTV’yi düşer. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, ÖTV bedeli ödenmeden edinilip kasko ettirilen aracın tam zayi olması hâlinde ÖTV dahil tazminata hükmedilmesinin doğru olmadığına dair bozma ilamına uyan hakem heyeti kararını onamıştır (Yargıtay 4. HD 2023/3878). Poliçede ilk iktisapta istisna edilen verginin düşüleceğine dair kloz varsa Yargıtay ÖTV’nin rayiçten indirilmesini onamıştır (Yargıtay 4. HD 2022/12204).
Poliçede aracın engelli aracı olduğu belirtilmemişse ve bilirkişi raporunda bu hususa bakılmamışsa karar bozulur; bozma gerekçesinde ayrıca kaza sonucu hurdaya çıkarılan araç için aynı cinsten yeni araç alımında beş yıl içinde ÖTV muafiyetinin devam ettiği anlatılır (Yargıtay 17. HD 2016/19527).
Değer Kaybı ve Karşı Taraftan Zarar İstenebilir mi?
Değer kaybı hesabı gerçek zarar ilkesine göre, kaza tarihindeki serbest piyasa koşullarında aracın kazadan önceki değeri ile onarım sonrası değeri arasındaki fark üzerinden yapılır; bu genel ilkeyi Ankara BAM 35. Hukuk Dairesi bir park halindeki araç kazasında açıklamıştır (Ankara BAM 35. HD 2022/240). Aracın engelli aracı olması talebi ortadan kaldırmaz. Engelli aracı örneğinde 17. Hukuk Dairesi, ÖTV’siz alınan aracın pert olması nedeniyle istenen farkın reddini ÖTV kuralına değil bilirkişinin saptadığı kusur oranına dayandırmıştır (Yargıtay 17. HD 2015/9635).
“Engelli araç başkası kullanırsa” olayında kazada araç yetkisiz kişiyle kullanılsa bile karşı taraftan tazminat talebi bundan otomatik olarak etkilenmez. İstanbul BAM 9. Hukuk Dairesi, tescil belgesinde özel tertibatlı kaydı bulunan araçta ruhsat sahibinin oğlunun yetkisiz sürmesini kabahat nevinden bir sürüş kusuru saymış, ancak olayın oluşuna etkili olmadığı için kusur raporlarında ayrıca değerlendirilmemesini hukuka uygun bulmuş ve hasar ile değer kaybı tazminatını hükme bağlamıştır (İBAM 9. HD 2020/733).
Özet: Aracı Yakınınız Kullanıyorsa Ne Yapmalısınız?
Aşağıdaki özet, yazının sonuçlarını iki gruba göre adımlara çevirir; her adım somut olaya göre değişebilir. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda ilk günlerde atılan adımlar, vergi ve sigorta dosyasının seyrini belirler.
Aracı Kullandırmadan Önce Neler Yapmalısınız?
- Ruhsatı ve tescil kaydını okuyun: engelli araç başkası kullanırsa sorusunun cevabı “en fazla iki kişi”, “bizzat engelli tarafından kullanılması gerekmektedir” veya “özel tertibatlı” ifadelerinden hangisinin yazılı olduğuna bağlıdır.
- “Engelli araç başkası kullanırsa” riskini azaltmak için kullanacak kişiyi baştan belirleyin: %90 ve üzeri raporlu tertibatsız araçta eş, birinci derece kan ve kayın hısımları, kardeşler, vasi veya noterde iş akdiyle çalışan şoförden en fazla iki kişiyi vergi dairesi taahhütnamesiyle tescile işlettirin.
- İlave aparatlı veya otomatik vitesli araçta yetkili kurumdan “her iki şekilde de kullanılabilir” belgesi alın; belge yoksa aracı yalnız engelli kullanmalıdır.
- Aracın engelli yararına kullanıldığını belgeleyin: hastane randevuları, bakım ve ulaşım ihtiyacı ile aracın bulunduğu şehir ÖTV incelemesinde ibraz edilecek başlıca delillerdir; aracı ücretli yolcu veya yük taşımasında kullandırmayın.
Ceza, Vergi İncelemesi veya Kaza Yaşadıysanız Neler Yapmalısınız?
- Trafik cezasında tutanağı alıp dayanak maddeyi okuyun: m.36 cezası belgesiz sürücüye, Ek m.2 cezası ticari kullanıma dayanır; şerhe aykırılık tek başına trafik cezası değildir. Sulh ceza hakimliğine başvuru süresi tebliğden itibaren 15 gündür.
- Acil sağlık gereği araç kullandırıldıysa epikriz, ambulans formu veya acil servis kaydını saklayın ve Türk Ceza Kanunu m.25/2’deki zorunluluk hâlini belgeyle ileri sürün.
- “Engelli araç başkası kullanırsa” gerekçesiyle yapılan yoklama veya ÖTV incelemesinde ifade vermeden önce belgeleri toplayın; ifade tarhiyatta başlıca delil olabilir.
- “Engelli araç başkası kullanırsa” nedeniyle ÖTV tarhiyatı ve vergi ziyaı cezası tebliğ edilirse vergi mahkemesinde 30 gün içinde dava açın; ilk iktisaptan beş yıl geçtikten sonra yapılan tespitlerde Tebliğ ÖTV işlemi yapılmayacağını söyler.
- Kaza olduysa ve “engelli araç başkası kullanırsa” itirazı gündemdeyse tutanakta sürücüyü doğru yazdırın ve sigortacıya gerçeğe uygun ihbarda bulunun; yanlış beyan ispat yükünü sigortalıya geçirebilir.
- “Engelli araç başkası kullanırsa” gerekçesiyle gelen kasko ret kararında poliçedeki sürücü şartı klozunu, ruhsat şerhini ve sürücü belgesinin geçerliliğini kontrol edin; pert araçta ÖTV indirimi klozunu ve hurda tescil belgesi yükümlülüğünü okuyun.
Emsal Kararlar
Bu bölüm, makale boyunca anılan kararların künyelerini ve ayrıntılı özetlerini konuya göre toplar. Her kartta kararın sonucu (onama, bozma, kaldırma) ve biliniyorsa olayın tarihi belirtilmiştir. Kararların bir kısmı doğrudan engelli aracına ilişkindir; bir kısmı ise sürücü belgesiz kullanım, ehliyetsiz sürücü, ÖTV indirimi veya değer kaybı gibi genel ilkeleri ortaya koyar ve kartında genel karar olarak belirtilmiştir. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda hangi kararın hangi konuda dayanak olacağı aşağıdaki tabloda görülebilir.
| Karar | Konu | Sonuç ve not |
|---|---|---|
| Yargıtay 17. HD 2016/19935 | Ruhsatta “başkası tarafından kullanılamaz” şerhi, eşin kullandığı araç, kasko | Onama |
| Yargıtay 17. HD 2016/2061 | %90 altı engelli, ilave aparat, poliçede sürücü şartı klozu yok | Bozma |
| Yargıtay HGK 2018/320 | Özel tertibat ve ÖTV istisnası, satıcının rücusu, bilirkişi | Direnme kararı bozuldu |
| İBAM 9. HD 2022/534 | Sürücü belgesindeki engelli kodlarına uygun olmayan araç, kasko | Kaldırma, davanın reddi |
| Yargıtay 4. HD 2021/27085 | Ehliyetsiz oğlunun sürdüğü araç, ispat yükü (genel karar) | Onama |
| Samsun BİM 2. VDD 2019/90 | İstifadesine sunulmama iddiasıyla ÖTV tarhiyatı, Anayasa m.73 | Tarhiyat kaldırıldı (kesin) |
| Yargıtay 4. HD 2023/3878 | Pert araçta ÖTV’nin tazminattan düşülmesi | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2022/12204 | ÖTV indirimi klozu, tam hasar | Onama |
| Yargıtay 17. HD 2016/19527 | Engelli aracı pert, ÖTV düşülerek tazminat, hurda tescil belgesi | Bozma |
| Yargıtay 17. HD 2015/9635 | ÖTV’siz alınan aracın pert olması, fark talebi, kusur oranı | Onama |
| Ankara BAM 35. HD 2022/240 | Değer kaybında gerçek zarar ilkesi (genel karar) | Kaldırma |
| İBAM 9. HD 2020/733 | Özel tertibatlı araçta oğlun yetkisiz kullanımı, karşı taraftan tazminat | Kaldırma, yeniden hüküm |
| Yargıtay 17. HD 2015/14656 | ZMSS sigortacısının ehliyetsiz sürücü nedeniyle rücusu (genel karar) | Onama |
| İzmir BAM 11. HD 2021/1689 | Sürücü belgesi iptal edilmiş sürücü, rücu (genel karar) | İstinaf reddi (kesin) |
| Yargıtay 7. CD 2022/9440 | Engelli park yeri cezası, engelli yakınını taşıma | Bozma istemi reddedildi, vekâlet ücreti düzeltildi |
| Yargıtay 19. CD 2017/5603 | Ek m.2/3 cezası, ticari amaç tespiti (genel karar) | Kanun yararına bozma, ceza kaldırıldı |
| Yargıtay 7. CD 2022/15829 | Belgesiz kullanıma izin veren işletene ceza (genel karar) | Kanun yararına bozma, ceza kaldırıldı |
Şerhli ve Özel Tertibatlı Araç Kararları
Sigortalı, 22.10.2015 tarihinde karşı aracın karıştığı kazada aracının hasar gördüğünü ileri sürerek kasko sigortacısından hasar bedelini istemiştir. Başvurucu, aracın o sırada eşi tarafından B sınıfı sürücü belgesiyle kullanıldığını ve Teknik Yönetmelik hükmüne göre eşin aracı kullanabileceğini savunmuştur. Sigortacı ise kazayı yapan sürücünün H sınıfı belgeye sahip olmadığını ve ruhsatta “özel tertibatlı özürlü aracı ÖTV ödenmeden satılamaz başkası tarafından kullanılamaz” şerhi bulunduğunu belirtmiştir. Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti talebi reddetmiş, Yargıtay yönetmeliğin 53. maddesinde yapılan değişikliğe ve yurt dışından satın alınan araçlara ilişkin düzenlemenin açık olmasına dayanarak ret kararını onamıştır. Karar kısa gerekçelidir. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda ruhsattaki şerhin kasko uyuşmazlığında sigortacının savunma dayanağı olabileceğini gösterir.
%90’ın altında engelli olan sigortalı, özel tertibatlı engelli aracının iki taraflı bir kazada hasar gördüğünü belirterek 41.614,21 TL kasko tazminatı istemiştir. Sigortacı, aracın kaza sırasında sigortalının eşi tarafından kullanıldığını ve eşin gerekli sürücü belgesinin bulunmadığını öne sürmüştür. Yargıtay, davacının engellilik derecesinin %90’ın altında olduğu ve aracın yurt içinden iktisap edildiği konusunda uyuşmazlık bulunmadığını belirtmiş, Karayolları Trafik Yönetmeliği m.53’ün 17.04.2015’te değişen hükmünü anlatmış ve poliçede aracın yalnızca engelli tarafından kullanılacağı yönünde sürücü şartı klozu bulunmadığını saptamıştır. Hakem heyetinin, hasarın teminat kapsamında olup olmadığını yönetmelik ve sigortacının savunmasıyla birlikte değerlendirmesi gerektiğine karar vererek ret hükmünü bozmuştur. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda poliçedeki sürücü şartının belirleyici olabileceğini gösterir.
Davacı satıcı şirket, 2010 model bir otomobili engelli alıcıya ÖTV’siz satmış; sonradan vergi dairesi, araçta sinyal lambası kumandasının soldan sağa alınmasının istisna kapsamında olmadığı gerekçesiyle takdir komisyonu kararıyla ÖTV, vergi ziyaı cezası, gecikme faizi ve KDV tahakkuk ettirmiştir. Satıcı uzlaşarak 21.355,13 TL ödemiş ve bu tutarı alıcıdan rücuen istemiştir. Alıcı yüzde 45 oranında engelli olduğunu ve aracın ÖTV istisnası kapsamında satıldığını savunmuştur. Mahkeme davayı reddetmiş, Özel Daire bilirkişi incelemesi eksikliğiyle bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, engelli aracına özgü ÖTV istisnasının uygulanmasında aracın tertibatının teknik kapsamının belirlenmesi gerektiğini, bunun için makine mühendisi ve mali müşavirin de bulunduğu bir bilirkişi heyetinden rapor alınması gerektiğini belirterek direnme kararını bozmuştur. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda özel tertibatın niteliğinin vergi sonucunu etkilediğini gösterir.
Kasko ve Sürücü Belgesi Kararları
Sigortalı, genişletilmiş artı kasko poliçesiyle sigortalı aracının 23.10.2018 tarihinde Gaziosmanpaşa’da çarpışma sonucu hasar gördüğünü belirterek tazminat istemiştir. Sürücü belgesinde sağ ayağı engelli olan sürücüye uygun otomatik vites, soldaki hız pedalı ve soldaki fren pedalı kodları bulunmasına rağmen kullanılan aracın ruhsatında engelli kaydı yoktur ve pedal düzeneği sağdadır. İlk derece mahkemesi 38.000 TL’ye hükmetmiştir. Daire, sigortacının rizikonun ihbar edilenden farklı oluştuğunu soyut iddia ile değil somut delille kanıtlaması gerektiğini, ancak sigortalının kullanmak için uygun belgesi olmayan aracı kullanmasının Kasko Genel Şartları A.5.4 uyarınca teminat dışı olduğunu belirterek istinafı kabul etmiş ve davayı reddetmiştir. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda sürücü belgesindeki tertibat kodlarının araçla örtüşmesinin önemini gösterir.
Sigortalı, 19.08.2015 tarihinde tek taraflı kazada hasarlanan aracı için 15.000 TL kasko tazminatı istemiştir. Sigortacı, aracı sigortalının eşinin değil sürücü belgesi bulunmayan oğlunun kullandığını savunmuştur. Gerekçede görgü tanığı beyanı, aracı servise getiren oğlunun elinin sarılı olması, gece geç saatlerde yapılan aramalar ve oğlunun belgesinin bulunmaması değerlendirilmiş; sigortalının doğru ihbar yükümlülüğünü yerine getirmediği, bu yüzden ispat yükünün kendisine geçtiği kabul edilmiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmiş, Yargıtay da hükmü onamıştır. Karar engelli aracına özgü değildir; “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında kazayı kimin yaptığının ispatı bakımından genel ilkeyi gösterir.
ÖTV Tarhiyatı Kararı
Davacı adına engelli istisnasıyla alınmış aracın, ihbar üzerine yapılan yoklamada İstanbul’da bulunduğu, kendisinin ise 65 yaşın üzerinde olup İzmir’de oturduğu ve aracın sürekli istifadesine sunulmadığı tespit edilmiş; 2016/9 dönemi için vergi ziyaı cezalı ÖTV tarh edilmiştir. Samsun Vergi Mahkemesi, İzmir ve İstanbul vergi dairesi başkanlıklarının tespitlerini birlikte değerlendirerek davayı 30.04.2019’da reddetmiştir. Bölge İdare Mahkemesi ise ÖTV Kanunu’nda engelli yönünden tarhiyata yol açan tek durumun aracın beş yıl içinde istisna şartlarını taşımayan kişilere devri olduğunu, aracın engellinin istifadesine sunulmaması nedeniyle Tebliğ ile sorumluluk getirilmesinin Anayasa m.73’e aykırı olduğunu belirterek istinafı kabul etmiş, vergi mahkemesi kararını kaldırmış ve tarhiyatı iptal etmiştir. Karar kesindir ve ekindeki azlık oyu Tebliğ yetkisini m.4/2’ye dayandırır. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda ÖTV tarafındaki savunma hattını gösterir; tüm uyuşmazlıklarda aynı sonucun doğacağı söylenemez.
Pert, ÖTV İndirimi ve Değer Kaybı Kararları
Kasko sigortalı engelli aracı 22.08.2019 tarihinde meydana gelen kazada hurdaya ayrılmış; mirasçılar ÖTV tutarı düşülmeden 178.376 TL talep etmiştir. Sigortacı ÖTV düşülmesini savunmuştur. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi önceki bozma ilamında (09.06.2022, E. 2021/8634, K. 2022/8569), yasal imkândan yararlanılarak ÖTV ödenmeden edinilip kasko ettirilen aracın tam zayi olması hâlinde ÖTV bedeli dahil ve ÖTV indirim klozu dikkate alınmadan tazminata hükmedilmesinin doğru olmadığını, sovtajın kimde kalacağının da belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Bozmaya uyan İtiraz Hakem Heyeti 118.976 TL’ye hükmetmiş, davacı tarafın ÖTV hariç hesabı ve vekâlet ücretine ilişkin temyizi reddedilerek karar onanmıştır. “Engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında pert hâlinde kasko tazminatının ÖTV’siz hesaplanabileceğini gösterir.
Kasko sigortalı aracı kazada pert olan sigortalı, ÖTV indirimi yapılmaksızın tazminat istemiş, talebini ıslahla 210.000 TL’ye yükseltmiştir. Uyuşmazlık Hakem Heyeti talebi tümüyle kabul etmiştir. İtiraz Hakem Heyeti, poliçede aracın tam hasarlı olması hâlinde ilk edinimde istisna edilen vergi ve benzeri tutarların rayiç bedelden düşüleceğine dair kloz bulunduğunu gözeterek kararı kaldırmış ve 152.000 TL’ye hükmetmiştir. Yargıtay, davacının temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek kararı onamıştır. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda pert hâlinde poliçedeki ÖTV klozunun hesabı doğrudan etkilediğini gösterir.
Kasko sigortalı otomobilin kazada kullanılamaz ve onarılamaz hâle gelmesi üzerine sigortalılar 50.000 TL, birleşen davada 7.000 TL bakiye istemiştir; bilirkişi muadil aracın rayiç değerini 57.000 TL, sovtaj değerini 17.000 TL bulmuştur. Sigortacı, aracın engelli aracı olarak ÖTV muafiyetiyle alındığını ve ÖTV düşülerek ödeme yapılması gerektiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiştir. Yargıtay, poliçede aracın engelli aracı olduğunun belirtilmediğini, bilirkişi raporlarında bu hususun değerlendirilmediğini, ÖTV Kanunu m.7/2-(d) uyarınca hurdaya çıkarılan aracın yerine beş yıl içinde alınacak aynı cinsten aracın ilk iktisabında muafiyetin sürdüğünü anlatmış; ek rapor alınarak ÖTV düşülerek tazminata hükmedilmesi ve hurda tescil belgesinin sigortacıya teslimi gerektiği için kararı bozmuştur. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda pert hâlinde ÖTV hesabının araştırılması gerektiğini gösterir.
Davacının oğlu, 22.06.2013 tarihinde engelli aracını sürerken geçiş üstünlüğünün kendisinde olduğunu ileri sürdüğü bir kazaya karışmıştır. Araç 53.000 TL rayiçli olmasına rağmen ÖTV’siz alındığı için kasko sigortacısı 37.000 TL ödemiştir; davacı aradaki 16.000 TL farkı karşı taraftan istemiştir. Davalı, kaza tutanağına göre davacının hem ışık hem hız ihlali yaptığını, ÖTV ödenmediği için fark istenemeyeceğini savunmuştur. Asliye hukuk mahkemesi davayı reddetmiş; Yargıtay, uzman bilirkişi raporundaki kusur oranının hükme esas alınmasında usulsüzlük bulunmadığını belirterek hükmü onamıştır. Karar farkın reddini ÖTV kuralına değil kusur oranına dayandırmıştır. “Engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında kusur dağılımının belirleyici olduğunu gösterir.
Davacının park halindeki aracına 21.08.2017 tarihinde başka bir aracın çarpması sonucu araç hasar görmüş; davacı, zorunlu trafik sigortacısından değer kaybı bedelinin bakiyesini istemiştir. İlk derece mahkemesi 13.439 TL’ye hükmetmiştir. Davalı sigortacı, trafik sigortası tarife yönetmeliğindeki değer kaybı sınırına dayanmıştır. Daire, Anayasa Mahkemesinin KTK m.90’daki “genel şartlar” ibaresini iptal etmesini ve bu iptalin derdest dosyalara uygulanmasını gözeterek, gerçek zarar ilkesi gereği değer kaybının kaza tarihindeki serbest piyasa koşullarına göre aracın kazadan önceki değeri ile onarım sonrası değeri arasındaki farka göre belirlenmesi gerektiğini belirtmiş ve eksik inceleme nedeniyle ilk derece kararını kaldırmıştır. Karar engelli aracına özgü değildir; “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında kaza sonrası değer kaybı hesabında genel ilkeyi gösterir.
Tescil belgesinde “özel tertibatlı” kaydı bulunan ve davacı adına kayıtlı araç, 18.06.2014 tarihinde davacının oğlunun kullandığı sırada Sivas’ın Suşehri ilçesinde bir kamyonla çarpışmıştır. Davacı yaralanmış, dava sırasında vefat etmiş ve mirasçıları davayı sürdürmüştür. Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi ve İTÜ heyeti kamyon sürücüsünü %70, davacı tarafın sürücüsünü %30 kusurlu bulmuştur. Daire, oğlunun engelli aracını yetkisiz kullanmasını kabahat nevinden bir sürüş kusuru saymış, ancak olayın oluşuna etkisi olmadığı için kusur raporlarında ayrıca değerlendirilmemesini hukuka uygun bulmuş; davalıların istinafını reddetmiş ve 12.278,42 TL maddi tazminata hükmetmiştir. İlk derece mahkemesinin reddettiği manevi tazminat için ise 3.000 TL kabul edilmiştir. Engelli araç başkası kullanırsa sorusunda yetkisiz kullanımın karşı taraftan tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmadığını gösterir.
Trafik Sigortası Rücu Kararları
Zorunlu mali sorumluluk sigortacısı, sigortalısının aracını yeterli sürücü belgesi bulunmayan bir sürücünün sevk ettiği kazada karşı aracın sigortacısına 22.500 TL ödemiş ve bu tutarı 31.05.2013 ödeme tarihinden faizle sigortalısından rücuen istemiştir. Davalı sigortalı, aracı verdiği arkadaşının belgesi bulunduğunu, arkadaşının çalışanı olan sürücünün anahtarı izinsiz alıp trafiğe çıktığını ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; Yargıtay KTK m.95/2, poliçe ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca rücu hakkının bulunduğunu kabul ederek hükmü onamıştır. Karar engelli aracına özgü değildir; “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında sürücü belgesizliği hâlinde rücu riskini gösterir.
Zorunlu mali sorumluluk sigortacısı, 04.04.2018 tarihinde sigortalı aracın otobüse arkadan çarpması nedeniyle 36.000 TL ödemiş ve sürücü belgesinin 10.07.2013’te mahkeme kararıyla iptal edildiğini, iptal süresinin 10.07.2018’de sona ereceğini belirterek sigortalıya rücu etmiştir. İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi itirazın iptaline karar vermiştir. Daire, Genel Şartlar B.4-b uyarınca gereken ehliyetnameye sahip olmayan veya geçerliliğini yitirmiş belgesi bulunan sürücü hâlinde sigortacının ödediği tazminatı sigortalıya rücu edebileceğini belirterek istinafı esastan reddetmiş ve kararı kesin olarak vermiştir. Karar engelli aracına özgü değildir; “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında rücu şartının sürücü belgesizliği olduğunu gösterir.
Trafik Cezası Kararları
Sürücü, %99 engelli anneannesini tedavi için hastaneye götürürken engelli park yerine park ettiğinden KTK m.61/1-o uyarınca 264 TL idari para cezası almıştır. Araç engelli aracı olarak tescilli değildir ve park kartı da bulunmamaktadır. Sulh Ceza Hakimliği 13.01.2021 tarihinde cezayı kaldırmıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bu karara karşı kanun yararına bozma istemiştir. Daire, engelli park yerlerine park edilebilmesi için aracın engelli aracı olarak tescilli olması veya park kartının bulunması gerekse de somut olayda aracı kullananın engelli anneannesini taşıdığını, eylemin kanunun amacına uygun olduğunu belirterek bozma istemini reddetmiş, yalnız vekâlet ücretini 910 TL’den 264 TL’ye düzeltmiştir. Karar park yeri cezasına ilişkindir; engelli araç başkası kullanırsa sorusunda amaca uygun kullanımın idari yaptırımı kaldırabildiğini gösterir.
Malatya trafik ekipleri, 26.03.2014 tarihinde bir aracı belediyeden izin almaksızın ticari amaçla yolcu taşıdığı gerekçesiyle KTK Ek m.2/3 uyarınca 2.184 TL idari para cezasıyla cezalandırmış ve aracı trafikten men etmiştir. Ruhsat sahibinin açtığı davada Malatya İdare Mahkemesi 30.09.2014’te men işlemini iptal etmiştir; sulh ceza hakimliği ise para cezasına itirazı reddetmiştir. Yargıtay, davacının taşımacılığı ticari amaçla yaptığına dair idarece açık ve somut bir tespit bulunmadığını belirterek sulh ceza hakimliği kararını kanun yararına bozmuş ve idari para cezasını kaldırmıştır. Aynı konudaki ikinci başvuruyu reddeden karar da bozulmuştur. Karar engelli aracına özgü değildir; engelli araç başkası kullanırsa sorusunda ticari kullanımın somut delille tespit edilmesi gerektiğini gösterir.
İzmir’de 26.12.2020 tarihinde polisten kaçarken yakalanan ve sürücü belgesi bulunmayan kişinin kullandığı motosikletin tescil sahibine, KTK m.36/3-a uyarınca sürücü belgesiz kişiye araç kullandırdığı gerekçesiyle 2.893 TL idari para cezası verilmiştir. Karşıyaka 2. Sulh Ceza Hakimliği itirazı reddetmiştir. Yargıtay, tescil sahibinin bilgisi ve izni dahilinde aracın sürücü belgesiz kişi tarafından kullanıldığına dair delil bulunmadığını belirterek kararı kanun yararına bozmuş ve yaptırımı kaldırmıştır. Karar engelli aracına özgü değildir; “engelli araç başkası kullanırsa” olaylarında izin veren işletene ceza için bilgi ve rıza ispatının gerektiğini gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Engelli aracınızı yakınınız kullanırken ceza yazıldı, vergi dairesinden ÖTV yazısı geldi veya kasko hasarı reddedildi mi? Ruhsat şerhi, engelli sağlık kurulu raporu, vergi dairesi taahhütnamesi, ceza tutanağı ve poliçe şartlarının birlikte incelenmesiyle sulh ceza hakimliğine itiraz, vergi mahkemesinde dava veya sigortacıya başvuru yollarını değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. İdari para cezasına itiraz süreci için ceza hukuku ve İstanbul ceza avukatı sayfalarımıza da göz atabilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makale, engelli araçlarının başkaları tarafından kullanılmasına ilişkin trafik, vergi ve sigorta hükümleri hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayın özelliklerine, aracın tescil şerhine ve engelli sağlık kurulu raporuna göre hukuki sonuçlar değişebilir. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden güncel ve kişiye özel hukuki danışmanlık için bir avukata başvurulması tavsiye edilir. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. — Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr