doğrudan temin usulsüzlükleri
⚖️ İlgili Kanun Maddeleri

4734 sayılı KİK m. 22: Doğrudan temin; ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişilerce piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların karşılandığı, KİK m. 18’deki ihale usulleri arasında yer almayan kendine özgü bir satın alma yöntemidir.

4734 sayılı KİK m. 5: İhtiyaçların belirlenmesi ile teknik şartnamelerin hazırlanmasında rekabeti engelleyecek şartlara yer verilemez. Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.

TCK m. 257 — Görevi Kötüye Kullanma: Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız kazanç sağlayan kamu görevlisi hakkında 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

TCK m. 235 — İhaleye Fesat Karıştırma: KİK kapsamındaki ihalelere fesat karıştırma. Yargıtay içtihadına göre doğrudan temin bir ihale olmadığından bu madde uygulanmaz.

TCK m. 236 — Edimin İfasına Fesat Karıştırma: İhale sözleşmesi kapsamında yürütülen işlerde; gerçeğe aykırı muayene raporu düzenlemek, şartname dışı mal kabul etmek veya eksik miktarı tam miktarmış gibi teslim almak. Cezası 3 yıldan 7 yıla kadar hapistir.

TCK m. 204 — Resmi Belgede Sahtecilik: Kamu görevlisi tarafından sahte resmi belge düzenlenmesi. Cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapis; belgenin kullanılması halinde artırılır.

TCK m. 207 — Özel Belgede Sahtecilik: Sahte özel belge düzenleme ve kullanma. Cezası 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir.

TCK m. 247 — Zimmet: Kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı zimmetine geçirmesi. Cezası 5 yıldan 12 yıla kadar hapistir.

Doğrudan temin usulsüzlükleri, kamu görevlilerinin ve temin sürecine dahil olan firmaların ciddi cezai yaptırımlarla karşılaşmasına neden olabilmektedir. Doğrudan temin usulsüzlüklerinin hangi suçları oluşturduğu, görevi kötüye kullanma ile zimmet arasındaki fark, harcama yetkilisinin sorumluluğu ve Yargıtay kararları bu makalede ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Doğrudan Temin Nedir? İhale ile Farkı

Doğrudan temin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında düzenlenen ve kanunun 18. maddesinde sayılan ihale usullerinden (açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü) tamamen ayrı bir satın alma yöntemidir. İhale usullerinden farklı olarak doğrudan teminde ilan zorunluluğu yoktur, teminat alınmaz ve ihale komisyonu kurulmaz; ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişilerce piyasada fiyat araştırması yapılarak alım gerçekleştirilir.

Bu temel ayrımın hukuki önemi son derece büyüktür: doğrudan temin bir ihale olmadığından, doğrudan temin usulsüzlükleri ihaleye fesat karıştırma suçu (TCK m. 235) kapsamında değil; farklı suç tiplerinde değerlendirilmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — E. 2014/500, K. 2018/336, T. 10.07.2018

Doğrudan teminin “ilan yapılmaksızın, teminat alınmaksızın, ihale komisyonu kurma ve ihaleye katılmada yeterlik kuralları arama zorunluluğu bulunmaksızın” gerçekleştirilen kendine özgü bir alım yöntemi olduğu belirtilmiştir. Doğrudan temin ile ihale usulleri arasındaki temel farkı ve bunun ceza hukukuna yansımasını ortaya koyan Ceza Genel Kurulu kararıdır.

Doğrudan Temin Usulsüzlüğü Hangi Suçları Oluşturur?

Doğrudan temin usulsüzlükleri, eylemin niteliğine ve fiilin kim tarafından işlendiğine göre farklı suç tiplerini gündeme getirebilmektedir. Aşağıdaki tablo, doğrudan temin usulsüzlüklerine karşılık gelen olası suç tiplerini ve cezaları özetlemektedir.

EylemSuç Tipi ve Cezası
Mevzuata aykırı alım, iş bölme, kamu zararıTCK m. 257 — Görevi Kötüye Kullanma: 6 ay — 2 yıl hapis
Paranın cebe geçirilmesi, fahiş fiyat farkının zimmetlenmesiTCK m. 247 — Zimmet: 5 — 12 yıl hapis
Eksik/bozuk malı tam teslim almak, gerçeğe aykırı muayeneTCK m. 236 — Edimin İfasına Fesat: 3 — 7 yıl hapis
Kamu görevlisi tarafından sahte evrak düzenlenmesiTCK m. 204 — Resmi Belgede Sahtecilik: 2 — 5 yıl hapis
Firma sahibi tarafından sahte teklif mektubu düzenlenmesiTCK m. 207 — Özel Belgede Sahtecilik: 1 — 3 yıl hapis
Doğrudan temin sürecindeki usulsüzlük (ihale değil)TCK m. 235 — İhaleye Fesat Karıştırma: UYGULANMAZ

Doğrudan Temin “İhaleye Fesat Karıştırma” Suçu Mudur? Yargıtay CGK Ne Diyor?

Doğrudan temin usulsüzlüklerine ilişkin davalarda en sık karşılaşılan savunma meselesi şudur: Bu doğrudan temin usulsüzlükleri ihaleye fesat karıştırma suçunu (TCK m. 235) oluşturur mu? Yargıtay’ın istikrar kazanmış içtihadı ve Ceza Genel Kurulu’nun bağlayıcı kararı bu soruya açık yanıt vermektedir: hayır, oluşturmaz.

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereğince, TCK m. 235 yalnızca KİK m. 18’deki ihale usullerini kapsamaktadır. Doğrudan temin bu usuller arasında sayılmadığından, doğrudan temin usulsüzlükleri ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturmaz. Ancak bu, doğrudan temin usulsüzlüklerinin tamamen cezasız kalacağı anlamına gelmemektedir; farklı suç tipleri gündeme gelebilmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — E. 2014/500, K. 2018/336, T. 10.07.2018

“Doğrudan temin usulü, bir ihale olmadığından suçta ve cezada kanunilik prensibi gereğince TCK’nun 235. maddesinde düzenlenen ihaleye fesat karıştırma suçu kapsamında değerlendirilemeyecektir.” Doğrudan teminin ihale olmadığını Ceza Genel Kurulu düzeyinde kesin biçimde ortaya koyan bağlayıcı karardır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2023/7461, K. 2025/6473, T. 21.05.2025

Doğrudan teminin bir ihale usulü olmaması nedeniyle ihaleye fesat karıştırma suçunun yasal unsurlarının bulunmadığı sonucuna varılmıştır. 2025 tarihli bu güncel karar, CGK içtihadının yakın tarihte de uygulanmaya devam ettiğini teyit etmektedir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2012/4524, K. 2013/9488, T. 01.10.2013

Doğrudan teminin “sadece madde metninde belirtilen durumlarda idarelerce kullanılabilecek bir satın alma yöntemi olduğu” vurgulanmıştır. İhale kapsamı dışında kaldığını belirleyen erken tarihli temel içtihattır.

Limitin Altında Kalmak İçin Alımları Böldüm: Bu Suç mu?

Evet, suçtur. KİK m. 5 uyarınca eşik değerlerin altında kalmak amacıyla alımların kısımlara bölünmesi kesinlikle yasaktır. Bu tür doğrudan temin usulsüzlükleri; rekabeti engellediği ve kamu zararına yol açtığı takdirde TCK m. 257 kapsamında görevi kötüye kullanma suçunu oluşturmaktadır.

Yargıtay, doğrudan temin usulsüzlükleri konusunda son derece net bir içtihat geliştirmiştir. Aynı nitelikteki işlerin aynı tarihlerde birden fazla parçaya bölünerek ayrı ayrı doğrudan temin yoluyla alınması, doğrudan bu suçun oluşmasına yol açmaktadır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2012/16142, K. 2014/3361, T. 26.03.2014

“Sanıkların benzer iş niteliğinde olan ve aynı tarihlerde yapılan işleri 4734 sayılı Kanunun 5. maddesine aykırı olarak eşik değerlerin altında kalması amacıyla kısımlara bölerek doğrudan temin yoluyla alım yöntemini kullanarak… görevi kötüye kullanma suçunu işledikleri subuta erdiği halde” beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Alım bölme yasağını görevi kötüye kullanma suçuna bağlayan temel içtihattır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2019/6460, K. 2019/10441, T. 06.11.2019 ve E. 2014/9286, K. 2017/4854, T. 09.11.2017

Her iki kararda da işin parçalara bölünmesinin kamu görevlileri açısından “görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğu” belirtilmiştir. Yargıtay’ın alım bölme konusundaki tutarlı içtihadını ortaya koyan emsal kararlardır.

🔴 Dikkat: “Tesadüfen Benzer Alım” Savunması Tutmuyor

Yargıtay, doğrudan temin usulsüzlüklerine yönelik davalarda aynı dönemde aynı nitelikteki alımların birden fazla parçayla yapılmasını sistematik biçimde incelemektedir. “Alımlar birbirinden bağımsızdı” veya “fiyatları farklıydı” gibi savunmalar, eylem zamansal ve nitelik bakımından bütünlük taşıyorsa genellikle kabul görmemektedir.

Sahte Fiyat Teklifi Topladım veya Toplandı: Cezası Ne?

Doğrudan temin usulsüzlükleri arasında en sık karşılaşılanlardan biri, piyasa araştırması tutanaklarına veya teklif mektuplarına sahte belge karıştırılmasıdır. Bu tür doğrudan temin usulsüzlükleri, belgeyi kimin düzenlediğine göre iki farklı suç tipine yol açmaktadır.

Kamu Görevlisi Sahte Tutanak Düzenlerse

Doğrudan temin usulsüzlüklerinde piyasa araştırması tutanakları resmi belge niteliği taşıdığından, kamu görevlisi tarafından gerçeğe aykırı düzenlenmesi TCK m. 204/2 kapsamında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasını gerektiren resmi belgede sahtecilik suçunu oluşturur. Bunun yanı sıra görevi kötüye kullanma suçu da ayrıca gündeme gelebilmektedir.

Firma Sahibi Sahte Teklif Mektubu Sunarsa

Firmalar tarafından sunulan teklif mektupları özel belge niteliğinde olduğundan, bunların sahte düzenlenmesi TCK m. 207 kapsamında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasını gerektiren özel belgede sahtecilik suçunu oluşturur.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2014/6254, K. 2019/6352, T. 20.06.2019

Sahte teklif mektupları sunulması eyleminin “TCK’nın 257. maddesinde tanımlanan görevi kötüye kullanma suçuna iştirak ve aynı Kanunun 207. maddesinde düzenlenen özel belgede sahtecilik suçlarını oluşturabileceği” ifade edilmiştir. Bu kararda ayrıca sanıkların kişilik özellikleri ve tutumları irdelenerek HAGB kurumunun uygulanabilirliğine de işaret edilmiştir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2012/4524, K. 2013/9488, T. 01.10.2013

Piyasa fiyat araştırması evraklarının gerçeğe aykırı tanzim edilmesinin “zincirleme görevi kötüye kullanma suçunu oluşturabileceği” belirtilmiştir. Sahte tutanak düzenlemenin görevi kötüye kullanmayla birlikte değerlendirilebileceğini ortaya koyan emsal karardır.

Fahiş Fiyatla Alım Yapıldı: Görevi Kötüye Kullanma mı, Zimmet mi?

Doğrudan temin usulsüzlükleri arasında en sık soruşturulan hallerden biri, piyasa rayicinin çok üzerinde fiyatla alım yapılmasıdır. Bu tür doğrudan temin usulsüzlükleri, kimin ne kadar yarar sağladığına bağlı olarak iki farklı suç tipini gündeme getirmektedir.

Paranın Cebe Girmediği Durum: Görevi Kötüye Kullanma

Doğrudan temin usulsüzlüğü kapsamında kamu görevlisi fahiş fiyatla alım yapmış ancak aradaki farkı kendi malvarlığına geçirmemişse TCK m. 257 kapsamında görevi kötüye kullanma suçu oluşmaktadır. Bu suçta ceza 6 aydan 2 yıla kadar hapistir ve HAGB ile paraya çevirme gibi kurumların uygulanma ihtimali daha yüksektir.

Paranın Cebe Girdiği Durum: Zimmet

Fahiş fiyat farkı doğrudan kamu görevlisinin veya yakınının malvarlığına geçirilmişse TCK m. 247 kapsamında zimmet suçu oluşmaktadır. Zimmetin cezası 5 yıldan 12 yıla kadar hapis olup çok daha ağır bir yaptırıma tabidir. Bu suçta etkin pişmanlık ve zarar giderme şartları da görevi kötüye kullanmaya göre çok daha sıkı düzenlenmiştir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2018/11924, K. 2022/6957, T. 16.06.2022

Doğrudan temin sürecindeki usulsüz alımların genel olarak görevi kötüye kullanma ve zimmet suçları kapsamında değerlendirileceği belirtilmiş; suça konu işlemlere katılmayan kişilerin sırf şirket ortağı olmaları nedeniyle mahkumiyetlerine karar verilemeyeceği de ayrıca vurgulanmıştır. Zimmet ile görevi kötüye kullanma arasındaki nitelendirme tercihinde kastın ve yarar sağlamanın belirleyici olduğuna işaret eden emsal karardır.

Eksik veya Bozuk Malı Sağlammış Gibi Teslim Aldım: Hangi Suç?

Doğrudan temin usulsüzlükleri arasında en ağır yaptırıma yol açan hallerden biri, doğrudan temin yoluyla satın alınan malın eksik veya kusurlu olmasına rağmen eksiksiz teslim alınmış gibi muayene tutanağı düzenlenmesidir. Bu doğrudan temin usulsüzlüğü TCK m. 236 kapsamında edimin ifasına fesat karıştırma suçunu oluşturmaktadır; cezası 3 yıldan 7 yıla kadar hapistir.

Doktrinde tartışmalı bir konu bulunmaktadır: doğrudan temin bir ihale usulü olmadığından, bu süreçte imzalanan sözleşme teknik anlamda “ihale sözleşmesi” sayılmayabilir. Ancak Yargıtay uygulaması, doğrudan temin usulsüzlükleri kapsamında malın eksik veya kusurlu teslim alınması durumunda TCK m. 236/2-b’nin uygulanabileceği yönündedir.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi — E. 2016/3607, K. 2018/7474, T. 31.10.2018

Şartnamede belirtilen nitelikte olmayan ürünlerin teslim edilmesi eyleminin “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 236/2-a. maddesinde öngörülen edimin ifasına fesat karıştırma suçuna vücut vereceği” değerlendirilmiştir. Doğrudan temin bağlamında edimin ifasına fesat suçunun oluşabileceğini somutlaştıran emsal karardır.

Harcama Yetkilisi Ceza Alır mı? Sorumluluk Sınırı Nerede?

Evet. Harcama yetkilisi, 5018 sayılı Kanun’un 31. ve 32. maddeleri uyarınca harcama talimatının mevzuata uygunluğundan doğrudan sorumludur. Doğrudan temin usulsüzlüğüne onay veren harcama yetkilisi, bu süreci başlatan veya yürüten kişilerle birlikte görevi kötüye kullanma suçundan yargılanabilmektedir.

Özellikle dikkat çeken bir doğrudan temin usulsüzlüğü şudur: önceden icra edilmiş, yani fiilen yapılıp bitirilmiş bir iş veya hizmet için sonradan doğrudan temin evrakı düzenlenmesi —”fiili durumu hukukileştirme” olarak da adlandırılan bu yöntem— harcama yetkilisini de doğrudan suç ortağı konumuna sokmaktadır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2014/1486, K. 2016/3148, T. 29.03.2016

Harcama yetkilisinin önceden alınan hizmetler için sonradan doğrudan temin evrakı düzenleyerek fiili durumu hukukileştirmeye çalışmasının “görevlerinin gereklerine aykırı hareket ederek yükleniciye yarar sağlamak suretiyle görevi kötüye kullanma suçu” kapsamında değerlendirildiği hükme bağlanmıştır. Harcama yetkilisinin bireysel cezai sorumluluğunu somutlaştıran temel karardır.

Piyasa Araştırma Komisyonundaki Memur Suçlu Sayılabilir mi?

Evet. Doğrudan temin usulsüzlüklerinde piyasa fiyat araştırması komisyonundaki memurlar, sundukları belgelerin ve tutanakların doğruluğundan bizzat sorumludur. Bu kişilerin hazırladıkları evrakın gerçeği yansıtmaması; ister sahte teklif mektuplarından ister piyasa rayicinin bilerek gizlenmesinden kaynaklansın, doğrudan temin usulsüzlüğü kapsamında TCK m. 257/1 kapsamında görevi kötüye kullanma suçunu oluşturabilmektedir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2021/11133, K. 2025/9626, T. 24.09.2025

Piyasa araştırması komisyonundaki kişilerin eylemlerinin “TCK’nın 257/1. maddesinde düzenlenen icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçunu” oluşturabileceği belirtilmiştir. 2025 tarihli bu güncel karar, komisyon üyelerinin bireysel sorumluluğunun hâlâ etkin biçimde uygulandığını ortaya koymaktadır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2014/1486, K. 2016/3148, T. 29.03.2016

Komisyon üyelerinin mevzuata aykırı belge düzenleyerek fiili durumu hukukileştirmeye çalışmalarının “görevi kötüye kullanma” suçu olarak nitelendirildiği hükme bağlanmıştır. Komisyon üyelerinin bireysel sorumluluğunu harcama yetkilisinden bağımsız biçimde ortaya koyan emsal karardır.

Mal Satan Firma Sahibi Ceza Alır mı? İştirak Sorumluluğu

Evet, ceza alabilir. Firma sahipleri veya yetkilileri kamu görevlisi olmadığından doğrudan görevi kötüye kullanma veya zimmet suçunun faili olamazlar; ancak bu suçlara azmettiren veya yardım eden sıfatıyla iştirak hükümleri uyarınca sorumlu tutulabilirler.

Bununla birlikte önemli bir güvence mevcuttur: Yargıtay, suça konu işlemlere fiilen katılmayan kişilerin sırf şirket ortağı olmalarından dolayı mahkûm edilemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır. İştirak sorumluluğu için fiile bilinçli ve aktif katılımın ispat edilmesi gerekmektedir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2023/7461, K. 2025/6473, T. 21.05.2025

Kamu görevlisi olmayan sanıkların eylemlerinin “TCK’nın 40/2. maddesi uyarınca özgü suç niteliğindeki bu suça iştirak suçunu oluşturacağı” belirtilmiştir. Firma yetkililerinin kamu görevlisi suçlarına iştirak yoluyla nasıl sorumlu tutulabileceğini netleştiren güncel emsal karardır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2012/5830, K. 2013/9675, T. 03.10.2013

Firma yetkililerinin “TCK’nın 39. maddesine göre yardım eden sıfatıyla iştirak ettikleri” sonucuna varılmıştır. Firma sahiplerinin kamu görevlisi suçlarına yardım eden sıfatıyla dahil olabileceğini somutlaştıran temel karardır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2018/11924, K. 2022/6957, T. 16.06.2022

“Suça konu işlemlere katılmayan kişilerin sırf şirket ortağı olmaları nedeniyle mahkumiyetlerine karar verilemeyeceği” vurgulanmıştır. Firma ortaklarının fiili katılım olmaksızın mahkûm edilemeyeceğini net biçimde ortaya koyan koruyucu güvenceyi sağlayan emsal karardır.

Doğrudan Temin Soruşturması Geçiren Memur İhraç Edilir mi?

Doğrudan temin usulsüzlüğünden mahkûmiyet alınması, memuriyet statüsünü farklı yollarla etkileyebilmektedir.

Cezai Mahkûmiyet Yoluyla Memuriyet Sona Ermesi

657 sayılı DMK m. 48/A-5 uyarınca, kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar memuriyetini kaybeder. Zimmet, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkûmiyet halinde ise süreye bakılmaksızın memuriyet sona erer.

Disiplin Hukuku Yoluyla İhraç

657 sayılı DMK m. 125/E kapsamında; çıkar sağlamak amacıyla hareket etmek veya sahte belge düzenlemek devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren disiplin suçları arasında yer almaktadır. Cezai mahkûmiyet kesinleşmeden önce dahi disiplin soruşturması sonucunda ihraç kararı verilebilmektedir.

Soruşturma İzni Gerekiyor mu? 4483 Sayılı Kanun

Doğrudan temin usulsüzlüklerine ilişkin soruşturmalarda 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun kapsamında soruşturma izni alınması gerekip gerekmediği önemli bir usul sorunudur.

İhaleye fesat karıştırma suçu (TCK m. 235), 3628 sayılı Kanun kapsamında olduğundan soruşturma izni gerektirmemektedir. Ancak doğrudan temin usulsüzlükleri genellikle görevi kötüye kullanma (TCK m. 257) kapsamında değerlendirildiğinden, 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni alınması zorunludur. Doğrudan temin usulsüzlüklerinde soruşturma izninin alınmadan yürütülen soruşturmalar, usul hukuku bakımından önemli savunma argümanları doğurabilmektedir.

HAGB Kararı Verilebilir mi? Hapis Cezası Paraya Çevrilir mi?

Doğrudan temin usulsüzlüklerinde HAGB ve paraya çevirme imkânı, doğrudan temin usulsüzlüğünün hangi suç tipini oluşturduğuna göre farklılaşmaktadır.

Görevi Kötüye Kullanma (TCK m. 257) — HAGB Mümkün

Doğrudan temin usulsüzlüğü kapsamında görevi kötüye kullanma suçunda (TCK m. 257) ceza üst sınırı 2 yıldır. Bu nedenle alt sınıra yakın ceza verildiğinde sabıkasız sanık için HAGB kararı verilebilmesi hukuken mümkündür. Cezanın 1 yıl ve altında kalması durumunda ise adli para cezasına çevirme de gündeme gelebilmektedir.

Zimmet ve Sahtecilik — HAGB Güçleşir

Doğrudan temin usulsüzlükleri arasında zimmet (5-12 yıl) ve edimin ifasına fesat karıştırma (3-7 yıl) suçlarında ceza alt sınırları HAGB eşiğinin çok üzerinde olduğundan bu suçlarda HAGB büyük ölçüde uygulanamaz.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — E. 2014/6254, K. 2019/6352, T. 20.06.2019

Sanıkların kişilik özellikleri ve tutumları irdelenerek “hükümlerin açıklanmasının geri bırakılmasının gerekip gerekmediğine karar verilmesi gerektiği” belirtilerek HAGB kurumunun uygulanabilirliğine işaret edilmiştir. Görevi kötüye kullanma kapsamındaki doğrudan temin suçlarında HAGB değerlendirmesinin zorunlu olduğunu ortaya koyan emsal karardır.

Savunma Stratejisi: Nereden Başlamalı?

Doğrudan temin usulsüzlükleri nedeniyle soruşturmayla karşı karşıya kalan kişiler için savunma stratejisi dört temel soruyu yanıtlamakla başlamalıdır. Doğrudan temin usulsüzlükleri davalarında doğru nitelendirme savunmanın temel taşını oluşturmaktadır.

✅ Savunmada Dört Temel Kontrol Noktası
  • 1. TCK m. 235 uygulanabilir mi? Hayır. Doğrudan temin usulsüzlükleri ihale fesat suçunu oluşturmaz; CGK kararıyla kesinleşmiştir. İddia makamı bu suçu isnat ediyorsa savunmanın ilk adımı bu doğrudan temin usulsüzlükleri / ihale ayrımını ortaya koymaktır.
  • 2. Kamu zararı, kişi mağduriyeti veya haksız kazanç var mı? TCK m. 257 uygulanabilmesi için bu üç unsurdan birinin gerçekleşmesi şarttır. Usul hatası olsa bile kamu zararı oluşmamışsa görevi kötüye kullanma suçu oluşmayabilir.
  • 3. Sahte belge “beşeri hata” mı, “kastlı sahtecilik” mi? Piyasa araştırmasındaki hatanın ihmalden mi yoksa bilinçli tahriften mi kaynaklandığı ayrımı, uygulanacak suç tipini ve ceza miktarını köklü biçimde değiştirir.
  • 4. Firma yetkilisi için fiili katılım ispat edilebiliyor mu? Yargıtay, salt ortak olmayı yeterli görmemektedir. İştirak sorumluluğu için fiile bilinçli ve aktif katılımın somut delillerle kanıtlanması gerekmektedir.

Emsal Yargıtay Kararları

Yargıtay CGK — E. 2014/500, K. 2018/336, T. 10.07.2018 | Doğrudan Temin ≠ İhale
Doğrudan teminin “ilan yapılmaksızın, teminat alınmaksızın, ihale komisyonu kurma zorunluluğu bulunmaksızın” gerçekleştirilen kendine özgü bir alım yöntemi olduğu; suçta ve cezada kanunilik prensibi gereğince TCK m. 235 kapsamında değerlendirilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Tüm doğrudan temin davalarının hareket noktasını oluşturan bağlayıcı CGK kararıdır.
Yargıtay 5. CD — E. 2023/7461, K. 2025/6473, T. 21.05.2025 | İhaleye Fesat Yok + Firma İştiraki
Doğrudan teminin ihale usulü olmaması nedeniyle ihaleye fesat karıştırma suçunun yasal unsurlarının bulunmadığı; kamu görevlisi olmayan sanıkların eylemlerinin TCK m. 40/2 uyarınca özgü suça iştirak kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir. CGK içtihadını 2025’te teyit eden ve firma iştirakini somutlaştıran güncel emsal karardır.
Yargıtay 5. CD — E. 2012/16142, K. 2014/3361, T. 26.03.2014 | Alım Bölme = Görevi Kötüye Kullanma
Benzer nitelikteki işlerin aynı tarihlerde KİK m. 5’e aykırı olarak eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünmesinin görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğu hükme bağlanmıştır. Alım bölme yasağının cezai sonuçlarını netleştiren temel içtihattır.
Yargıtay 5. CD — E. 2014/6254, K. 2019/6352, T. 20.06.2019 | Sahte Teklif + HAGB
Sahte teklif mektupları sunulmasının görevi kötüye kullanma suçuna iştirak ve özel belgede sahtecilik suçlarını oluşturabileceği ifade edilmiş; sanıkların kişilik özellikleri irdelenerek HAGB uygulanabilirliğine de işaret edilmiştir. Sahte belge ve HAGB boyutunu bir arada ele alan emsal karardır.
Yargıtay 5. CD — E. 2014/1486, K. 2016/3148, T. 29.03.2016 | Harcama Yetkilisi + Komisyon Üyesi Sorumluluğu
Harcama yetkilisinin önceden alınan hizmetler için sonradan evrak düzenleyerek fiili durumu hukukileştirmeye çalışmasının ve komisyon üyelerinin mevzuata aykırı belge düzenlemesinin görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirildiği hükme bağlanmıştır. Harcama yetkilisi ve komisyon üyesinin bireysel sorumluluklarını aynı kararda ortaya koyan emsal içtihattır.
Yargıtay 15. CD — E. 2016/3607, K. 2018/7474, T. 31.10.2018 | Eksik Mal Teslimi = Edimin İfasına Fesat
Şartnamede belirtilen nitelikte olmayan ürünlerin teslim edilmesinin TCK m. 236/2-a kapsamında edimin ifasına fesat karıştırma suçunu oluşturacağı değerlendirilmiştir. Doğrudan temin bağlamında eksik/kusurlu mal tesliminin bu ağır suçu oluşturabileceğini ortaya koyan emsal karardır.
Yargıtay 5. CD — E. 2018/11924, K. 2022/6957, T. 16.06.2022 | Sadece Ortak Olmak Yetmez
“Suça konu işlemlere katılmayan kişilerin sırf şirket ortağı olmaları nedeniyle mahkumiyetlerine karar verilemeyeceği” vurgulanmıştır. Firma ortaklarının fiili katılımı olmaksızın mahkûm edilemeyeceği güvencesini somut biçimde ortaya koyan emsal karardır.
Yargıtay 5. CD — E. 2021/11133, K. 2025/9626, T. 24.09.2025 | Komisyon Üyesinin Güncel Sorumluluğu
Piyasa araştırması komisyonundaki kişilerin eylemlerinin “TCK m. 257/1’de düzenlenen icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçunu” oluşturabileceği 2025 tarihli bu güncel kararda teyit edilmiştir. Komisyon üyelerinin bireysel sorumluluğunun yakın tarihte de etkin biçimde uygulandığını gösteren emsal karardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Doğrudan temin usulsüzlüğü ihaleye fesat karıştırma suçu mudur?
Hayır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 10.07.2018 tarihli bağlayıcı kararına göre doğrudan temin bir ihale usulü değil, kendine özgü bir satın alma yöntemidir. Suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereğince TCK m. 235 kapsamında değerlendirilemez. Ancak bu, eylemin cezasız kalacağı anlamına gelmez; farklı suç tipleri (görevi kötüye kullanma, zimmet, sahtecilik vb.) gündeme gelebilir.
Alımları kısımlara böldüm, suç işledim mi?
Evet. KİK m. 5 uyarınca eşik değerlerin altında kalmak amacıyla alımların bölünmesi yasaktır. Yargıtay, aynı nitelikteki işlerin aynı dönemde parçalara bölünerek doğrudan temin yoluyla yapılmasını TCK m. 257 kapsamında görevi kötüye kullanma suçu olarak değerlendirmektedir.
Fahiş fiyatla alım yapıldığında görevi kötüye kullanma ile zimmet arasındaki fark nedir?
Fark yarar sağlanmasına dayanır. Kamu görevlisi paranın cebe geçirilmesine dahil olmamışsa görevi kötüye kullanma (TCK m. 257, 6 ay-2 yıl hapis); fahiş fiyat farkı doğrudan görevlinin veya yakınının malvarlığına geçirilmişse zimmet (TCK m. 247, 5-12 yıl hapis) suçu oluşmaktadır.
Firma sahibi doğrudan temin suçundan ceza alır mı?
Kamu görevlisi olmadığından doğrudan fail olamaz; ancak TCK m. 40/2 uyarınca azmettiren veya yardım eden sıfatıyla iştirak suçundan yargılanabilir. Yargıtay, suça konu işlemlere fiilen katılmayan kişilerin sırf şirket ortağı olmalarından dolayı mahkûm edilemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır; iştirak için aktif ve bilinçli katılım ispat edilmelidir.
Doğrudan temin soruşturmasında HAGB kararı verilebilir mi?
Görevi kötüye kullanma suçunda (TCK m. 257) ceza üst sınırı 2 yıl olduğundan, alt sınıra yakın ceza verilmesi ve sabıkasız olunması durumunda HAGB mümkündür. Zimmet (5-12 yıl) ve edimin ifasına fesat (3-7 yıl) suçlarında ise ceza alt sınırları bu eşiğin çok üzerinde olduğundan HAGB büyük ölçüde uygulanamaz.
Doğrudan temin soruşturması geçiren memur ihraç edilir mi?
Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası verilmesi ya da zimmet, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkûmiyet halinde 657 sayılı DMK m. 48/A-5 uyarınca memuriyet sona erer. Disiplin hukuku bakımından ise çıkar sağlamak veya sahte belge düzenlemek devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren eylemler arasında yer almaktadır.

Hukuki Destek Almak İster Misiniz?

Doğrudan temin usulsüzlüğü soruşturması, görevi kötüye kullanma veya zimmet davaları konusunda doğru savunma stratejisini belirlemek için vakit kaybetmeden profesyonel avukatlık desteği alın.

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp ile Yazın
Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlık kendine özgü koşullar içermekte olup hak kaybı yaşamamak adına bir avukattan profesyonel destek almanız önerilir. Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr
Paylaş: 𝕏

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu konuda hukuki destek mi gerekiyor?

Davanızın özelliklerini değerlendirmek için randevu talebinizi gönderin.

Randevu Al