Otobüs kazası tazminatı, aynı kazadan doğan zarar için birden fazla kişiye ve birden fazla sigortaya başvurulabilmesi bakımından diğer trafik davalarından ayrılır. Sürücü, araç sahibi (işleten) ve bileti kesen seyahat firması Karayolları Trafik Kanunu m.85 uyarınca müştereken ve müteselsilen sorumludur; taşıyıcı ayrıca Türk Ticaret Kanunu m.914 uyarınca yolcunun kazadan doğan zararını karşılar. Zorunlu trafik sigortası ile zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası ise ayrı ayrı ödeme yapar. Yaralanan yolcunun taşıyıcıya karşı açtığı davada Yargıtay tüketici mahkemesini görevli saymıştır; süre bakımından ise ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır.
Okuma notu: Kanun maddeleri güncel konsolide metinlerinden, kararlar Yargıtay, bölge adliye mahkemesi ve ilk derece mahkemesi karar metinlerinden aktarılmıştır. Her kararın sonucu (onama, bozma, kaldırma) ve hangi kaza tarihine ilişkin olduğu belirtilmiştir; çünkü 14.04.2016’da yürürlükten kalkan 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri eski kazalara ilişkin kararların dayanağıdır. Tutarlar, karar tarihindeki parasal değeri gösteren örneklerdir; bugünkü dava tutarını göstermez.
Otobüs Kazalarında Sorumlu Taraflar Kimlerdir? Kime Dava Açılır?
Yolcu otobüs kazasında zarar gördüğünde karşısında tek bir borçlu bulunmaz. Sürücü, aracın maliki veya işleteni, aracı kendi unvanı altında sefere çıkaran firma, kazaya karışan diğer aracın sürücüsü ve işleteni ile iki ayrı sigorta şirketi farklı hukuki dayanaklarla sorumlu olabilir. Hangisine karşı dava açılacağı, hem tahsil kabiliyetini hem de dava masrafını belirler; bu nedenle otobüs kazası tazminatı dosyalarında davalıların seçimi ilk ve en önemli karardır. Sigorta şirketinin ödediği tazminatı sürücüden geri isteyebileceği hâller için trafik kazasında sigorta rücu davası, güncel poliçe kapsamı için de 2026 trafik sigortası değişiklikleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
| Kime karşı | Hukuki dayanak | Neyi karşılar |
|---|---|---|
| Otobüs sürücüsü | TBK m.49; KTK m.85/son | Kusurlu ise bütün maddi ve manevi zarar |
| Araç maliki (işleten) | KTK m.85/1; TBK m.112 | Kusur aranmaksızın bütün maddi zarar; manevi tazminat kusura bağlı |
| Bileti kesen seyahat firması (teşebbüs sahibi) | KTK m.85/1; TTK m.914/2 | İşletenle müteselsil; sürücü kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu |
| Zorunlu trafik sigortası (ZMSS) | KTK m.91, m.97, m.99 | Maddi zarar, poliçe limiti ile sınırlı; manevi tazminat kapsam dışı |
| Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası | 5684 sayılı Kanun m.13 ve Bakanlar Kurulu kararları | Sabit teminat; sürücü kusursuz olsa da ödenir |
| Karşı aracın sürücüsü, işleteni ve sigortacısı | KTK m.85, m.88, m.91 | Kusuru oranında, yolcuya karşı müteselsil |
| Güvence Hesabı | 5684 sayılı Kanun m.14 | Sigortasız veya bilinmeyen araç kazalarında |
Müteselsil (Ortak) Sorumluluk: Sadece Otobüs Şoförüne mi, Yoksa Otobüsün Sahibine ve Seyahat Firmasına (Markaya) Birlikte mi Dava Açılır?
Kısa cevap: Yolcu, sürücüye, araç sahibine ve bileti kesen seyahat firmasına birlikte dava açabilir. Kanun üçünün de “müştereken ve müteselsilen” sorumlu olduğunu söyler; yolcu zararın tamamını bunlardan herhangi birinden isteyebilir. Kusur oranı yalnızca borçluların kendi aralarındaki ilişkiyi (rücu) ilgilendirir. Otobüs kazası tazminatı davasında yalnızca sürücüyü davalı göstermek çoğu zaman tahsil açısından yetersiz kalır.
Karayolları Trafik Kanunu m.85/1: “…motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Firmanın otobüs kazası tazminatı sorumluluğu bakımından madde iki ölçüt koyar: araç firmanın unvanı veya işletme adı altında sefere çıkmış olacak ya da yolcu firmanın kestiği biletle taşınmış olacaktır. Aynı maddenin son fıkrası, işletenin ve teşebbüs sahibinin sürücünün kusurundan “kendi kusuru gibi” sorumlu olduğunu belirtir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bu hükme dayanarak, kazadan önce yolu kesen sürücünün teşebbüs sahibini de sorumlu tuttuğu bir dosyada firmanın sorumluluğunu isabetli bulmuştur. Karar özeti
Markanın “aracı ben işletmiyorum” savunması otobüs kazası tazminatı davalarında sonuç vermemektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bileti satan şirket ile aracın sahibi şirketi yolcuya karşı “müşterek taşıyan” saymış ve taşıma akdi nedeniyle müteselsilen sorumlu tutmuştur. Karar özeti Daha yakın tarihte aynı Daire, terminale götürmek için yolcuyu alan servis aracının kazasında, sürücünün firmada çalışmasını esas alarak seyahat firmasına husumet düştüğünü kabul eden kararı onamıştır. Karar özeti İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi de aracı kendi yetki belgesi altında başkasına işlettiğini ileri süren firmanın husumet itirazını reddetmiş ve firmayı sürücü ile sigortacıyla birlikte sorumlu tutmuştur. Karar özeti
Sigorta şirketi otobüs kazası tazminatı davasının doğal davalısıdır; çünkü Karayolları Trafik Kanunu m.97 zarar görene sigortacıya doğrudan başvuru ve dava hakkı verir. Ancak sigortacı yalnızca poliçe limiti ve sigortalısının kusuru oranında sorumludur. Kusursuz sürücünün aracının sigortacısı aleyhine açılan dava reddedilir; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi çekici sürücüsünün %80, otobüs sürücüsünün %20 kusurlu bulunduğu bir dosyada yolcuyu kusursuz saymış, kusur dağılımının ise borçluların kendi iç ilişkisinde önem taşıdığını belirtmiştir. Karar özeti
Dikkat: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 17, 18, 19 ve 24. maddeleri 14.04.2016’dan itibaren yürürlükten kalkmıştır. Bu maddelere dayanan eski kararlarda taşımacılık sigortası, zorunlu trafik sigortası ve ihtiyari sigorta arasında bir “sıralı sorumluluk” öngörülmekteydi. Mülga hükümlerin yerine bu sıralamayı açıkça düzenleyen bir kanun maddesi bulunmamaktadır ve 2016 sonrası kazalar bakımından tek bir güncel Yargıtay ölçütü görülmemektedir. Kaza tarihi 2016’dan önceyse otobüs kazası tazminatı davasında sıralı sorumluluk savunmasıyla karşılaşma ihtimali yüksektir.
Biletli Yolcu Olmanın Hukuki Koruması: Taşıma Sözleşmesine Aykırılık ve Tazminat Davalarında Tüketici Mahkemelerinin Görevi
Bilet alan yolcu ile taşıyıcı arasında taşıma sözleşmesi kurulur. Türk Ticaret Kanunu m.914/2’ye göre taşıyıcı yolcuların kazaya uğramalarından doğacak zararı tazmin eder; sorumluluktan ancak kazanın, kendisinin veya yardımcılarının en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği bir sebepten ileri geldiğini ispat ederek kurtulabilir. Yolcunun taşıyıcının kusurunu ispat etmesi gerekmez; bu, otobüs kazası tazminatı davasında yolcuyu haksız fiil davasından daha güçlü bir konuma getirir.
Türk Ticaret Kanunu m.914/2: “Taşıyıcı, yolcuların kazaya uğramalarından doğacak zararı tazmin eder. Yolcunun kaza sonucunda ölmesi hâlinde, onun yardımından yoksun kalanlar uğradıkları zararın tazminini taşıyıcıdan isteyebilirler. Ancak, taşıyıcı, kazanın kendisinin veya yardımcılarının en yüksek özeni göstermelerine rağmen, kaçınamayacakları ve sonuçlarını önleyemeyecekleri bir sebepten ileri geldiğini ispat ederse tazminattan kurtulur.” (6102 sayılı Kanun’u görüntüle)
Otobüs kazası tazminatı davasında biletin kendisi sözleşmenin geçerlilik şartı değildir, ispat vasıtasıdır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, bilet saatiyle hareket saati arasında makul bir süre bulunan ve otobüse binmek için yolu geçerken servis minibüsünün çarptığı bir yolcunun ölümünde, taşıma hizmetinin yolcunun terminale girmesiyle başladığını kabul etmiş ve ilk derece mahkemesinin davayı reddini bozmuştur. Karar özeti Bunun karşısında, biletli yolcu olduğunu gösteren hiçbir delil sunulmayan ve ailecek yapılan bir taşımada yaralanan kişinin talebi, yolcu olduğunu kanıtlayamadığı için reddedilmiştir. Karar özeti Bilet, e-bilet kaydı, ödeme dekontu, terminal kamerası ve yolcu listesi bu nedenle ilk günlerde saklanmalıdır.
Otobüs kazası tazminatı davasında görevli mahkeme konusunda Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gidermiştir. Yolcunun yaralanması nedeniyle taşıyan firmaya, zorunlu trafik sigortacısına ve diğer sorumlulara karşı açılan bedensel zarar davasında tüketici mahkemesi görevlidir; yolcunun ölümü nedeniyle desteğinden yoksun kalanların açtığı destekten yoksun kalma davasında ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir, çünkü bu dava yakınların yansıma zararına dayanır. Karar özeti
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/1: “Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir.” (6502 sayılı Kanun’u görüntüle)
| Dava | Görevli mahkeme | Not |
|---|---|---|
| Yaralanma nedeniyle bedensel zarar davası (taşıyan firma ve sigortacı davalı) | Tüketici mahkemesi | 6502 sayılı Kanun m.73/A uyarınca dava öncesi arabulucuya başvuru dava şartıdır |
| Ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma davası | Asliye ticaret mahkemesi | Yakınların yansıma zararı; TTK m.4 ve m.5 |
| Yetki (tüketici mahkemesinde açılan dava) | Yolcunun yerleşim yerindeki tüketici mahkemesi de yetkilidir | 6502 sayılı Kanun m.73/5 |
Biletli yolcu olmanın bir diğer sonucu, otobüs kazası tazminatı hesabında hatır taşıması indiriminin uygulanmamasıdır. Yargıtay, yolcunun tek taraflı kazada yaralandığı bir dosyada taşımanın ticari taşıma olduğunu, hatır taşımasından söz edilemeyeceğini ve yolcunun kusursuz olduğunu belirterek sigorta tahkim kararını onamıştır. Karar özeti
Kazaya Başka Bir Aracın Sebebiyet Vermesi: Otobüs Şoförünün Kusursuz Olduğu Durumlarda Karşı Tarafın Sigortasından Tazminat Talebi
Kısa cevap: Kazaya başka bir aracın sebep olması yolcunun otobüs kazası tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz; yolcu karşı aracın sürücüsüne, işletenine ve zorunlu trafik sigortacısına doğrudan başvurabilir. Otobüs sürücüsü kusursuz olsa bile taşıyıcı ve işleten, kaçınılmaz sebep veya mücbir sebep ispatlayamadıkça sorumlu kalabilir; zorunlu koltuk sigortası ise kusura bakılmaksızın ödeme yapar.
Karayolları Trafik Kanunu m.88, birden fazla kişinin tazminatla yükümlü olduğu hâllerde bunların müteselsil sorumlu olduğunu, kendi aralarındaki ilişkide zararın kusur oranında paylaşılacağını söyler. Otobüs kazası tazminatı açısından bunun anlamı basittir: karşı aracın sürücüsü %100 kusurlu olsa da yolcu isterse otobüsün işletenine ve sigortacısına da gidebilir. Yargıtay’ın bu konuda gösterdiği örnekte, otobüs ile iş makinesinin çarpıştığı ve yolcunun iki bacağını kaybettiği kazada kesinleşmiş ceza kararı iş makinesi sürücüsünü asli, otobüs sürücüsünü tali kusurlu bulmuş; mahkemenin otobüs sürücüsünü kusursuz sayması bu çelişki giderilmeden yeterli görülmemiştir. Karar özeti
İşletenin otobüs kazası tazminatı sorumluluğundan kurtulma imkânı dardır: Karayolları Trafik Kanunu m.86’ya göre işleten, kazanın mücbir sebepten veya zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusurundan kaynaklandığını ve kendisinin kusurunun ve araçtaki bozukluğun kazaya etkisi bulunmadığını ispat etmelidir. Karşı aracın sıradan bir kusuru bu sonucu doğurmaz; yolcu her iki aracın sigortacısından da zararını isteyebilir.
Karşı aracın zorunlu trafik sigortası yoksa otobüs kazası tazminatı bakımından Güvence Hesabı devreye girer. Yargıtay, aracın zorunlu trafik sigortasının ve koltuk sigortasının bulunmadığı bir servis kazasında teminat tutarının Güvence Hesabı’ndan ödenmesine hükmeden kararı onamıştır. Karar özeti Sigortacının ödeme süresi, gerekli belgelerin ulaştığı tarihten itibaren sekiz iş günüdür; sürenin sonunda temerrüt başlar.
Bagaj ve Eşya Kayıpları: Kaza Sırasında Bagajda veya Kabinde Hasar Gören Eşyaların, Laptopların veya Değerli Eşyaların Tazmini
Otobüs kazası tazminatı davalarında bagaj ve eşya zararında en önemli ayrım, zorunlu trafik sigortasının bu zararı karşılamamasıdır. Karayolları Trafik Kanunu m.92/e, motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararları zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında tutar. Bu nedenle laptop, telefon veya bavul zararı sigortacıdan değil, taşıyıcıdan, işletenden ve sürücüden istenir.
Karayolları Trafik Kanunu m.92/e: “Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar. … e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Taşıyıcının sorumluluğu iki dayanağa oturur: taşıma sözleşmesine aykırılık (TBK m.112) ve işletenin kusursuz sorumluluğu (KTK m.85, “bir şeyin zarara uğraması”). Türk Ticaret Kanunu m.916/2 ise taşıyıcının bagajdan doğan sorumluluğunun iç taşımalarda en fazla 500 Özel Çekme Hakkı olabileceğini, tutarın Bakanlıkça belirleneceğini düzenler; bu nedenle bagajdaki eşya için bir üst sınır tartışması çıkabilir ve değerli eşyanın bagaja konulmaması önemlidir. Bagaj zararına özgü bir otobüs kazası Yargıtay kararı bulunmamaktadır; bu alanda kararlar ağırlıklı olarak kişisel zarara ilişkindir.
Otobüs kazası tazminatı talebinde ispat açısından bagaj fişi veya etiketi, eşyanın fatura ve seri numarası, kaza sonrası fotoğraflar ve ikinci el değer araştırması önem taşır. Zarar, eşyanın kaza anındaki rayiç değerine göre hesaplanır. Süre bakımından Türk Ticaret Kanunu m.855/1, kişisel zarar dışındaki zararlarda zamanaşımını bir yıl olarak düzenlediğinden, eşya talebinin bir yıl içinde ileri sürülmesi güvenli yoldur.
Dikkat: Kabin içinde taşınan eşya ile bagaj bölümüne bırakılan eşyayı ayrı ayrı ele alan bir otobüs kazası Yargıtay kararı bulunmamaktadır. İki durumda da otobüs kazası tazminatı talebi sigorta şirketi yerine taşıyıcıya yöneltilir.
Yaralanan Yolcuların Talep Edebileceği Maddi ve Manevi Tazminat Kalemleri
Türk Borçlar Kanunu m.54 bedensel zararı dört kalemde sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Bunlara TBK m.56 uyarınca manevi tazminat eklenir. Aşağıdaki tablo, otobüs kazası tazminatı dosyasında hangi kalemin kimden istendiğini özetler.
| Kalem | Dayanak | Kimden istenir |
|---|---|---|
| Sürekli iş göremezlik (kalıcı maluliyet) | TBK m.54/3; maluliyet raporu | Sürücü, işleten, taşıyıcı ve zorunlu trafik sigortacısı (limit dahilinde) |
| Geçici iş göremezlik (raporlu dönem) | TBK m.54/2 | Aynı borçlular; zorunlu trafik sigortası geçici iş göremezliği tedavi gideri teminatı içinde öder |
| Tedavi ve bakıcı giderleri | TBK m.54/1; KTK m.98 | SGK karşıladığı kısım dışında aynı borçlular |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | TBK m.54/4 | Aynı borçlular; ispat ister |
| Manevi tazminat | TBK m.56 | Sürücü, işleten, taşıyıcı; zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92/f) |
| Koltuk sigortası teminatı | Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası | Koltuk sigortacısı; kusura bakılmaz |
Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet): Kalıcı Sakatlık Durumunda Aktif Çalışma Hayatı Boyunca Uğranılacak “Geleceğe Dönük” Kazanç Kaybının Hesaplanması
Kısa cevap: Otobüs kazası tazminatı içinde kalıcı sakatlık tazminatı, adli tıp veya üniversite adli tıp anabilim dalının kaza tarihinde geçerli yönetmeliğe göre belirlediği maluliyet oranı, yaşam tablosu ve yolcunun kazancı birlikte kullanılarak aktüer bilirkişi tarafından hesaplanır. Rapor yanlış yönetmeliğe göre düzenlenmişse hesap baştan yenilenir.
Otobüs kazası tazminatı hesabının ilk adımı maluliyet oranıdır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, çalışma gücü kaybı iddiasında oranın Adli Tıp Kurumu ihtisas dairesi veya üniversite hastanelerinin adli tıp anabilim dalı gibi kuruluşlarca, haksız fiil tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre belirlenmesini arar; 20.02.2019’dan sonraki kazalarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik esas alınır. Aynı kararda, otobüs kazasından sonra gelişen travma sonrası stres bozukluğu için hazırlanan, ömür boyu sürüp sürmeyeceğini değerlendirmeyen rapor eksik bulunmuş ve psikiyatri uzmanının yer aldığı kuruldan yeni rapor alınması istenmiştir. Karar özeti Psikolojik yaralanma da bu nedenle maluliyet raporunda ayrıca ele alınmalıdır.
İkinci adım, otobüs kazası tazminatı tutarının hesaplanmasıdır. Yargıtay uygulamasında kalıcı iş göremezlik tazminatı TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemiyle hesaplanır. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi, bir yolcunun muavin koltuğunda yaralandığı kazada TRH-2010 tablosunu teknik faiz uygulamadan kullanmış, SGK gelir bağlanmadığı için peşin sermaye değeri indirimi de yapmamıştır. Karar özeti Sigorta şirketlerinin ibraname karşılığı yaptığı ödemelerde ise %1,8 teknik faiz kullanılan bir dosya vardır; yolcu açısından bu fark, teklifin eksik olup olmadığını anlamanın bir yoludur. Karar özeti
Üçüncü adım, otobüs kazası tazminatı bakımından poliçe sınırlarıdır. Zorunlu trafik sigortası yalnızca poliçe limitine kadar sorumludur; hesaplanan tutar limiti aşıyorsa fazlası işleten, sürücü ve taşıyıcıdan istenir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi’nde sigortacıya hükmedilen tutar poliçe limiti olan 310.000 TL ile sınırlı kalmıştır. Karar özeti
Dikkat: 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la Türk Borçlar Kanunu m.55’e iki fıkra eklenmiştir; bu fıkralar otobüs kazası tazminatı hesabında faiz ve mahsup bakımından önem taşır. Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında faiz, kazancın bilindiği dönem için olay tarihinden, bilinmeyen dönem için karar tarihinden işletilir; tahkikat başlayana kadar ifa amacıyla ödenen bedel de ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Bu hükmün sizin kazanız bakımından ne zaman uygulanacağı, yürürlük ve geçiş hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Manevi Tazminatın Sınırları: Yaşanan Ölüm Korkusu, Psikolojik Travma ve Yüzde Sabit İz (Skar) Kalması Durumunda İstenecek Rakamlar
Türk Borçlar Kanunu m.56/1’e göre hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Kanun bir tarife öngörmez; otobüs kazası tazminatı davalarında rakam hâkimin takdirine bağlıdır. Yargıtay ölçüt olarak kaza tarihini, olayın oluş şeklini, maluliyet oranını, çekilen acıyı, tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, ülkenin ekonomik koşullarını, paranın satın alma gücünü ve manevi tazminatın amacını sayar. Karar özeti
Zorunlu trafik sigortası otobüs kazası tazminatı içindeki manevi tazminatı karşılamaz; Karayolları Trafik Kanunu m.92/f bunu kapsam dışında bırakır. Manevi tazminat bu nedenle sürücüden, işletenden ve taşıyıcıdan istenir; işletenin ihtiyari mali sorumluluk poliçesi varsa onun sigortacısı da davalı olabilir. Aşağıdaki tablo kararlardaki tutarları, kaza yılı ve yaralanmanın ağırlığıyla birlikte gösterir; tutarlar değerini yitirmiş eski rakamlardır ve bugün için emsal değil, orantı örneğidir.
| Karar | Kaza yılı ve yaralanma | Manevi tazminat |
|---|---|---|
| Yargıtay 4. HD 2023/13433 | 2015; biletli yolcu, 22 yaşında; sağ kol omuzdan kesildi, sol kulak kepçesi kaybı, %63 maluliyet | Yolcuya 150.000 TL, annesine 25.000 TL (onandı) |
| Sakarya BAM 2022/1938 | 2012; yolcu yaralandı, %10,2 maluliyet, 9 ay geçici iş göremezlik | 20.000 TL |
| Yargıtay 11. HD 2020/1958 | 2012; terminale giderken servis aracı kazası, yolcu yaralandı | 5.000 TL (onandı) |
| İstanbul 7. ATM 2021/796 | 2019; yolcu otobüsü yan yattı, maluliyet %0, iki hafta iyileşme | 5.000 TL |
Ölüm korkusu ve psikolojik travma, otobüs kazası tazminatı davasında manevi tazminatın değerlendirmesinde olayın oluş şekli ve çekilen acı içinde ele alınır; bunların ayrı bir rakam tablosu bulunmamaktadır. Yüzde sabit iz ise iki yönlüdür: Türk Ceza Kanunu m.89/2-d yüzde sabit izi taksirle yaralamada cezayı artıran nitelikli hal sayar, hukuk davasında ise manevi tazminatı ve yolcunun mesleğine göre ekonomik geleceğin sarsılması kalemini etkiler. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, yüzünde sabit iz kalmasının çalışma gücünde fiili eksiklik yaratmadan iş bulmayı güçleştirebileceği ilkesini aktarmış, ancak somut dosyada %0 maluliyet bulunduğu için bu kalemi reddetmiştir. Karar özeti
Dikkat: Sigorta şirketiyle veya kasko sigortacısıyla yapılan ibraname ve feragat, otobüs kazası tazminatı içindeki manevi tazminat bakımından sürücü ve işletene de sirayet edebilir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi’nde yolcu, kasko sigortacısıyla yaptığı sulh ve feragat sözleşmesinde manevi tazminattan feragat ettiği için 100.000 TL’lik manevi tazminat talebi reddedilmiştir. Karar özeti
Geçici İş Göremezlik: Kaza Sonrası Raporlu Olunan (Çalışılamayan) Aylar İçin Talep Edilecek Maaş ve Kazanç Kayıpları
Otobüs kazası tazminatı içinde geçici iş göremezlik, yolcunun iyileşme süresince çalışamaması nedeniyle uğradığı kazanç kaybıdır; süre adli tıp raporunda belirtilir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, zorunlu trafik sigortasının yalnızca tedavi giderinden ibaret olmadığını, tedavi ve iyileşme süresince yaralının tam iş göremez sayıldığını ve geçici iş göremezlik tazminatının sigortacının sorumluluğuna da girdiğini belirtmiş, bu kalemi “SGK sorumludur” gerekçesiyle reddeden kararı bozmuştur. Karar özeti Yargıtay 4. Hukuk Dairesi de geçici iş göremezliğin ve bakıcı giderinin poliçede tedavi gideri teminatından karşılandığını kabul etmiştir. Karar özeti
Otobüs kazası tazminatı talebinde kaza zamanında çalışan yolcu için maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü ve işverenden alınacak yazı kayıp miktarını belirler; çalışmayan veya geliri belgelenemeyen kişiler bakımından uygulamada asgari ücret esas alınır. SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği alınmışsa Türk Borçlar Kanunu m.55 uyarınca yalnızca rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez; rücu edilebilen kısım ise SGK’ya aittir ve dosyada SGK’ya müzekkere yazılarak araştırılır.
Sigortacıya başvuru tarihi otobüs kazası tazminatı bakımından ayrıca önem taşır. Sigortacı, bilgi ve belgelerin kendisine ulaştığı tarihten itibaren sekiz iş günü içinde ödemek zorundadır; ödemeyi yapmazsa temerrüt bu süre dolunca başlar, başvurusuz dava açılmışsa dava tarihinde başlar. Karar özeti Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, belediye otobüsünde yaralanan ve maluliyeti bulunmayan bir yolcuya dört aylık geçici iş göremezlik ve dört aylık bakıcı giderini işleten, sürücü ve sigortacıdan müştereken ve müteselsilen tahsil edilmek üzere kabul etmiştir. Karar özeti
Tedavi ve Bakım Giderleri: SGK Tarafından Karşılanmayan Özel Hastane, Fizik Tedavi, Platin/Protez ve Bakıcı Masraflarının Tahsili
Karayolları Trafik Kanunu m.98’e göre trafik kazaları nedeniyle resmî ve özel sağlık kuruluşlarının sunduğu sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Bu nedenle devlet veya anlaşmalı hastanede yapılan tedavi için yolcunun ayrıca ödeme yapması gerekmez. Yolcunun talep edeceği tedavi gideri, SGK’nın karşılamadığı kalemlerdir: kapsam dışı kalan özel hastane farkı, kapsam dışı ilaç ve malzeme, fizik tedavi ve ulaşım masrafları.
Otobüs kazası tazminatı talebinde belgesiz gider ispatlanamaz. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, belgesiz tedavi giderlerini ispatlanamadığı gerekçesiyle reddetmiştir. Karar özeti Fatura, makbuz, reçete ve rapor birlikte saklanmalıdır. Protez ve belgeli tedavi giderlerinde ise SGK’ya geçen kısım bulunur: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, iki bacağını kaybeden yolcunun dosyasında protez ve belgeli tedavi giderlerinin 6111 sayılı Kanun uyarınca SGK’ya geçtiğini belirterek SGK’nın davaya dahil edilmesini istemiştir. Karar özeti
Bakıcı gideri, otobüs kazası tazminatı dosyalarında iyileşme süresince veya ömür boyu başkasının yardımına ihtiyaç duyulmasından doğar ve ZMSS’den geçici bakıcı gideri olarak talep edilebilir. Yargıtay, geçici bakıcı giderinin poliçe teminatı kapsamında olduğunu kabul etmiştir. Karar özeti Ankara Bölge Adliye Mahkemesi de geçici iş göremezlik ve bakıcı giderinin sağlık hizmet bedeli kapsamında SGK sorumluluğunda sayılamayacağını, bu zararlardan işleten, sürücü ve sigortacının sorumlu olduğunu belirtmiştir. Karar özeti
Otobüs Yolcuları İçin İki Ayrı Sigorta Güvencesi: Çifte Tazminat Hakkı
Otobüs yolcusunun elinde iki ayrı sigorta vardır ve ikisi birbirinin yerini tutmaz. Zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) kusurlu tarafın sorumluluğunu karşılar; zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası ise kusura bakmadan, kaza gerçekleştiği için yolcuya ödeme yapar. Bu ayrım, otobüs kazası tazminatı dosyalarında en çok kaçırılan hakkı oluşturur.
Hayati Kalkan: “Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası” Nedir ve Şoför Kusursuz Olsa Bile Yolcuya Ödeme Yapılması Kuralı
Kısa cevap: Otobüs kazası tazminatı dosyalarında zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası, yolcu taşıyan aracın yolcularına ölüm, sürekli sakatlık ve tedavi gideri için sabit teminat sağlayan bir can sigortasıdır. Sürücünün veya taşıyıcının kusuru aranmaz; yolcunun poliçe kapsamındaki bir araçta kazaya uğramış olması yeterlidir.
Bu sigorta, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.13’e dayanılarak Bakanlar Kurulu kararlarıyla zorunlu hâle getirilmiştir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, yolcu minibüsün çarpması sonucu ölen bir yolcunun dosyasında koltuk ferdi kaza sigortasının, kazada taşımacı veya sürücünün kusuru bulunmasa bile ödeme yapılan bir sigorta olduğunu, ölümde zarar hesabı yapılmaksızın poliçe tutarının mirasçılara, yaralanmada ise beden gücü kayıp oranına göre ödeneceğini belirtmiş ve davanın esastan incelenmesini istemiştir. Karar özeti
Otobüs kazası tazminatı bakımından koltuk sigortasının hukuki niteliği can ve meblağ sigortasıdır; zarar sigortası değildir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi bu sigortanın sıralı sorumluluk sistemine dahil olmadığını, tedavi giderinde limit ve yapılan harcama kadar, sürekli sakatlıkta ise sakat kalma oranı ve derecesine göre limitin belli oranı ödendiğini belirtmiştir. Karar özeti Teminat tutarları yıllara göre değiştiğinden güncel miktar poliçeden öğrenilmelidir; Yargıtay’ın incelediği bir dosyada 2016 kazası için koltuk sigortasından 22.750 TL hükmedilmiştir. Karar özeti
Kapsam konusunda iki sınır bilinmelidir. Birincisi, poliçe tutarının ve sigortanın bulunup bulunmadığıdır: dosyada zorunlu koltuk poliçesi görünmüyorsa Yargıtay, davacıya hangi poliçeye dayandığının açıklattırılmasını istemektedir, çünkü kasko veya ihtiyari mali sorumluluk poliçesindeki ferdi kaza teminatı ayrı bir sözleşmedir. Karar özeti
İkincisi, taşımanın niteliğidir: Hazine Müsteşarlığı’nın 28.06.2010 tarihli ve 2010/8 sayılı Genelgesi’nin, bölge adliye mahkemesi kararlarında aktarıldığı kadarıyla, 01.07.2010’dan itibaren ticari amaçla yapılmayan taşımaları, il sınırları içindeki taşımaları ve 100 km’ye kadar şehirlerarası taşımaları koltuk sigortası zorunluluğu dışında bıraktığı anlaşılmaktadır. Genelge öncesindeki bir kazada il içi minibüs taşımasında da koltuk sigortası zorunlu sayılmıştır. Karar özeti Şehir içi otobüs kazasında koltuk sigortası bu nedenle poliçeye ve kaza tarihine bakılarak belirlenir; şehirlerarası uzun mesafede ise kural olarak vardır.
Dikkat: Otobüs kazası tazminatı dosyasında koltuk sigortası poliçesi yoksa ve araç zorunlu araçlar arasındaysa teminat tutarı Güvence Hesabı’ndan istenebilir. Yargıtay, poliçesi bulunmayan okul servisi kazasında teminat tutarının Güvence Hesabı’ndan ödenmesine hükmeden kararı onamış ve faizin başvuru veya temerrüt tarihinden işleyeceğini kabul etmiştir. Karar özeti
Hem Trafik Sigortasından Hem de Koltuk Sigortasından Aynı Anda (Ayrı Ayrı) Tazminat Alınabilir mi?
Kısa cevap: Evet. İki sigortanın hukuki niteliği farklı olduğundan otobüs kazası tazminatı hesabında koltuk sigortasından alınan ödeme, zorunlu trafik sigortasından veya sorumlulardan istenen tazminattan düşülmez; tek istisna koltuk sigortasının ödediği tedavi giderleridir.
Otobüs kazası tazminatı talebine ilişkin Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin onadığı bir dosyada aynı sigorta şirketi hem otobüsün zorunlu trafik sigortacısı hem de zorunlu koltuk sigortacısıydı. İlk derece mahkemesi koltuk sigortası talebini “sebepsiz zenginleşme” gerekçesiyle reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırmış ve koltuk sigortası ödemelerinin, tedavi giderleri hariç, üçüncü kişilere karşı açılan davada tazminattan indirilemeyeceğini, zorunlu trafik sigortası bedelinden de mahsup edilemeyeceğini kabul etmiştir. Yargıtay hükmü onamıştır. Karar özeti Antalya Bölge Adliye Mahkemesi de koltuk sigortasının ödediği miktarın işletenin sorumlu olduğu geçici ve sürekli maluliyet tazminatından mahsup edilemeyeceğini açıkça yazmıştır. Karar özeti
| Özellik | Zorunlu trafik sigortası (ZMSS) | Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası |
|---|---|---|
| Niteliği | Sorumluluk sigortası | Can ve meblağ sigortası |
| Kusur aranır mı | Sigortalının kusuru oranında sorumlu | Aranmaz |
| Ödeme tutarı | Gerçek zarar, poliçe limitine kadar | Poliçedeki sabit teminat ve maluliyet oranı |
| Manevi tazminat | Kapsam dışı (KTK m.92/f) | Kapsam dışı (ölüm, sakatlık ve tedavi gideri teminatı) |
| Birbirinden mahsup | Hayır | Hayır; yalnızca koltuk sigortasının ödediği tedavi gideri tazminattan düşülür |
Pratik sonuç şudur: otobüs kazası tazminatı için yolcu iki ayrı başvuru yapmalı, sigorta şirketi aynı olsa bile iki ayrı hasar dosyası açılmasını istemelidir.
Bilet Almadan (Kayıt Dışı/Kaçak) veya Ayakta Yolculuk Yapanların Sigorta Kapsamındaki Hakları ve İspat Zorlukları
Biletsiz yolculukta otobüs kazası tazminatı bakımından iki ayrı soru doğar: yolcu olduğunun ispatı ve poliçenin ödeme yapıp yapmayacağı. 4925 sayılı Kanun m.6 yolcu taşımalarının biletsiz veya taşıma sözleşmesiz yapılamayacağını söyler; bu kural, kaçak yolcunun taşıyıcıya karşı sözleşmeye dayalı haklarını sınırlandırabilir. Yargıtay, biletli yolcu olduğunu gösteren hiçbir delilin sunulmadığı dosyada talebi reddetmiştir. Karar özeti Bilet şekil şartı değil ispat vasıtası olduğundan, bilet yoksa kamera kayıtları, yolcu listesi, ödeme kaydı, tanık beyanları ve hastane kayıtlarındaki “otobüs kazası” ifadesi gibi deliller yolcu olduğunun ispatında kullanılabilir. Karar özeti
Otobüs kazası tazminatı hesabında hatır veya ücretsiz taşıma ile ticari yolcu taşımasını ayırmak gerekir. Ücret ödenmeden bir tanıdığın aracında yapılan taşımada hatır taşıması indirimi gündeme gelebilir; ticari yolcu taşımasında ise Yargıtay hatır taşımasından söz edilemeyeceğini belirtmiştir. Karar özeti Bilet bulunmaması yolcu olduğunun başka delillerle kanıtlanmasını engellemez; ancak yolcu olduğunu ve zararı ispat yükü yolcudadır.
Ayakta yolculuk özellikle şehir içi otobüslerde ve belediye hatlarında olağan olduğundan otobüs kazası tazminatı davalarında sık tartışılır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, belediye otobüsünde ayakta yolculuk yaparken yaralanan yolcuya ilişkin dosyada, toplu taşıma araçlarında oturarak veya ayakta yolcu taşınabileceğini, bu araçlarda emniyet kemeri kullanma imkânı bulunmadığını, yolcunun kusuru bulunmadığını ve sürücünün %100 kusurlu olduğunu kabul etmiş; işletenin “yolcu uyarı levhasının bulunduğu yerde ayakta durdu” savunmasını sonuca etkili görmemiştir. Karar özeti
Dikkat: Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası poliçesi “koltuk” adını taşıdığından ayakta yolcunun teminattan yararlanıp yararlanamayacağı sigorta şirketlerince tartışma konusu yapılabilir. Bu konuda tek bir Yargıtay ölçütü görülmemektedir. Ayakta yolcu bakımından zorunlu trafik sigortası, işleten ve sürücüye karşı açılan otobüs kazası tazminatı davası ise bu tartışmadan etkilenmez.
Sigorta Şirketine Dava Açmadan Önce Yapılması Gereken Zorunlu Başvuru ve Arabuluculuk Süreci
Otobüs kazası tazminatı için zorunlu trafik sigortasına karşı dava veya tahkim yolu, yazılı başvuru yapıldıktan sonra açılır. Karayolları Trafik Kanunu m.97’ye göre zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak zorundadır. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa veya verilen cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.
Karayolları Trafik Kanunu m.97: “Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Otobüs kazası tazminatı dosyasında sigortacı, hak sahibinin genel şartlarla belirlenen belgelerini ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır (KTK m.99). Yargıtay, bu süre dolunca temerrüdün başladığını, başvurunun usulüne uygun olduğunu kabul ettiği bir tahkim dosyasında 01.03.2023 başvurusundan sekiz iş günü sonra 13.03.2023 tarihini temerrüt başlangıcı saymıştır. Karar özeti Başvuru yapılmadan dava açılırsa temerrüt dava tarihinde başlar. Karar özeti
Otobüs kazası tazminatı için iki yol vardır. Yalnızca sigorta şirketine karşı talep varsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir; bu yolda Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca sigortacıya başvuru yapılmış ve olumsuz cevap alınmış veya 15 iş günü içinde yazılı cevap verilmemiş olması gerekir, mahkemeye intikal etmiş bir uyuşmazlık için ise Komisyona başvurulamaz. Sürücü, işleten ve taşıyıcı da davalı olacaksa dava tüketici mahkemesinde açılır; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A uyarınca tüketici mahkemelerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma davası asliye ticaret mahkemesinde açılacağından Türk Ticaret Kanunu m.5/A uyarınca tazminat davalarında arabuluculuk dava şartıdır. İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin kararında da arabuluculuk ücretine hükmedildiği görülmektedir. Karar özeti
Dikkat: Otobüs kazası tazminatı davasında hangi mahkemenin görevli olacağı davalıların kim olduğuna ve talebin yaralanmaya mı ölüme mi dayandığına göre değişir. Arabulucuya başvuru ile sigortacıya yazılı başvuru birbirinin yerine geçmez; ikisi ayrı ayrı ve davalı sayısı kadar yapılmalıdır.
Ceza Davasının Etkisi, Zamanaşımı ve Sigorta Şirketlerinin İbraname Tuzakları
Otobüs kazasından sonra yolcunun hakkını en çok zedeleyen üç hata vardır: süreyi yanlış hesaplamak, sigorta şirketinin hazırladığı ibranameyi acele imzalamak ve ceza dosyasının hukuk davasına etkisini yanlış değerlendirmek. Bu bölüm, otobüs kazası tazminatı dosyalarında bu üç noktanın nasıl işlediğini kararlarla birlikte açıklar.
Uzayan Ceza Zamanaşımı Kuralı: Otobüs Kazalarında Tazminat Davası Açma Süresi Kaç Yıldır ve Süre Ne Zaman Başlar?
Kısa cevap: Kural olarak otobüs kazası tazminatı davası, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde kazadan itibaren on yıl içinde açılır. Kaza aynı zamanda taksirle yaralama suçu oluşturuyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa tazminat davasında da bu daha uzun süre uygulanır. Yaralanan yolcu bakımından Türk Ticaret Kanunu m.855/1 de on yıllık süre öngörür.
Karayolları Trafik Kanunu m.109/1-2: “Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Otobüs kazası tazminatı davasına konu kazalarda taksirle yaralama (TCK m.89), çoğu olayda beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası gerektirdiğinden dava zamanaşımı TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıldır. Birden fazla kişinin yaralanması (89/4) veya nitelikli hâller nedeniyle ceza üst sınırı beş yılı aşıyorsa süre TCK m.66/1-d uyarınca on beş yıla çıkar. Zamanaşımını kesen işlemler (şüphelinin savcı huzurunda ifadesi, iddianame, mahkûmiyet kararı) süreyi yeniden başlatır ve süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67). Antalya ve Sakarya bölge adliye mahkemeleri, otobüs kazalarında bu “uzamış ceza zamanaşımı” süresi içinde açılan davaları süresinde saymıştır. Karar özeti Karar özeti
Sürenin ne zaman başladığı konusunda Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin yaya yaralanması dosyasında verdiği karar otobüs kazası tazminatı davaları dahil bütün trafik kazalarına yol göstericidir. Dairenin kabulüne göre öğrenmeden kasıt zararın ve sorumlunun gerçekten öğrenilmesidir; öğrenebilecek durumda olmak yeterli değildir. Ceza zamanaşımının sekiz yıl olduğu bir olayda zarar gören, zararı ve sorumluyu yedi yıl sonra öğrenmişse iki yıl, dokuz yıl sonra öğrenmişse bir yıl içinde dava açmak zorundadır; ceza zamanaşımı dolmuş olsa dahi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve kazadan itibaren on yıl içinde dava açılabilir. Somut dosyada en son Adli Tıp raporuyla zarar öğrenildiğinden zamanaşımı itirazı yerinde bulunmamıştır. Karar özeti
| Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | Öğrenmeden 2 yıl, kazadan 10 yıl | KTK m.109/1; TBK m.72 |
| Taksirle yaralama (ceza üst sınırı 5 yılı aşmıyorsa) | Ceza zamanaşımı 8 yıl; tazminatta da uygulanır | TCK m.66/1-e; KTK m.109/2 |
| Çok yaralı veya nitelikli hâl (ceza üst sınırı 5 yılı aşıyorsa) | Ceza zamanaşımı 15 yıl | TCK m.66/1-d |
| Yaralanan yolcunun taşıyıcıya karşı talebi | 10 yıl; başlangıç yolcunun varma yerine ulaşma tarihi | TTK m.855/1-2 |
| Eşya ve diğer zararlar | 1 yıl | TTK m.855/1 |
| Ceza zamanaşımı dolmuşsa | Zararı öğrenmeden 2 yıl ve kazadan 10 yıl | Yargıtay 4. HD 2023/14263 |
Maluliyet raporunun ne zaman alındığı otobüs kazası tazminatı davasında süreyi de etkileyebilir. Yargıtay’ın onadığı bir sigorta tahkim dosyasında kaza 26.05.2012’de olmuş, kesin maluliyet raporu ancak 04.05.2021’de alınmış ve sigortacıya 09.06.2021’de başvurulmuştu. Hakem heyeti, dokuz yıl boyunca şikâyet veya tedavi belgesi bulunmadığını, gelişen zarar olmadığını ve zararı öğrenmeye engel bir durum olmadığını belirterek sekiz yıllık ceza zamanaşımı dolduktan sonra alınan rapora dayalı talebi reddetmiş, Yargıtay bu sonucu onamıştır. Karar özeti
Buna karşılık Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir iş kazası dosyasında, zarar tam ortaya çıkmadıkça öğrenilmiş sayılmayacağını, gelişen durum varsa zamanaşımının gelişmenin durduğunun öğrenilmesiyle işleyeceğini, SGK kurullarının kesin maluliyet kararıyla zararın belli olduğunu kabul etmiştir. Karar özeti Sekiz yıllık süre içinde açılan bir dosyada ise bakiye talep zamanaşımına uğramamış sayılmıştır. Karar özeti Ceza zamanaşımı dolmadan açılan davalarda zamanaşımı itirazı sonuç vermemektedir. Karar özeti
Dikkat: Otobüs kazası tazminatı davasında sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır ve tersi de geçerlidir (KTK m.109/3).
Sigorta Şirketlerinin Düşük Teklifleri: Hastane Köşesinde Aceleyle İmzalatılan “İbraname” ve “Feragatnamelerin” İptali Mümkün mü?
Kısa cevap: Evet, çoğu durumda mümkündür. Karayolları Trafik Kanunu m.111/2’ye göre tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar ve uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar ise baştan geçersizdir.
Karayolları Trafik Kanunu m.111: “Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir.” (2918 sayılı Kanun’u görüntüle)
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin onadığı bir sigorta tahkim dosyası bu kuralın otobüs kazası tazminatı davalarındaki uygulamasını gösterir. Sigortacı, yolcunun %12,6 maluliyetine göre hesapladığı 146.109 TL’yi ibraname karşılığında ödemiş, yolcu ise fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak bakiye talep etmişti. Hakem heyetleri anlaşmanın yetersizliğini kabul etmiş, toplam tazminatı 669.556 TL hesaplamış; Yargıtay bakiyenin istenmesini isabetli bulmuştur. Karar özeti
Otobüs kazası tazminatı için ibranameyi imzalamadan önce şu noktalar kontrol edilmelidir: maluliyet oranı kesinleşmiş midir, çünkü tedavi sürerken oran belli olmaz; ödeme kısmi ödeme midir yoksa bütün talepleri sona erdiren bir ibra mıdır; belgede “fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” kaydı var mıdır; imza verilirken yolcu hastane yatağında mıydı. Kayıt bulunsa da bulunmasa da, imzalanan belge sorumluluğu kaldırıyorsa geçersizdir; yalnızca miktarı yetersizse iki yıl içinde iptali istenebilir.
Dikkat: Otobüs kazası tazminatı davasında ibraname veya feragat yalnızca sigorta şirketini bağlayacak şekilde kaleme alınmamışsa diğer borçlulara da yansıyabilir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi’nde yolcu, kasko sigortacısıyla yaptığı sulh ve feragat sözleşmesinde manevi tazminattan feragat ettiği için işleten ve sürücüye karşı açtığı 100.000 TL’lik manevi tazminat talebini kaybetmiştir. Karar özeti
Yaralanan Yolcunun Kendi Kusuru (Örn: Emniyet Kemerini Takmamış Olması) Alınacak Tazminat Miktarını Düşürür mü?
Kısa cevap: Bazı durumlarda otobüs kazası tazminatı miktarını düşürür. Türk Borçlar Kanunu m.52 ve Karayolları Trafik Kanunu m.86/2 uyarınca zarar görenin kusuru tazminattan indirim sebebidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, kemer takılmadığı ispatlanan hâllerde yerleşik uygulama olarak %20 indirim yapmaktadır; ancak kaza tarihinde otobüs yolcusunun kemer takma yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı ve kemerin takılı olmadığının ispatı belirleyicidir.
Otobüs kazası tazminatı hesabında müterafik kusur, taraflarca ileri sürülmese de hâkim tarafından resen dikkate alınır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 26.11.2021 tarihli bir otobüs kazasında, 2918 sayılı Kanun m.78 ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.150 uyarınca emniyet kemeri takılması zorunlu araçlardan birinin otobüs olduğunu belirtmiş; yolcunun ceza soruşturmasındaki beyanı (kazada başını tavana çarptığı) ve acil müdahale formundaki “emniyet kemersiz” kaydı nedeniyle kemer takılmadığını sabit görmüş ve Dairenin yerleşik uygulamasına göre %20 indirim yapılmasını istemiştir. Karar özeti
Aynı Dairenin başka bir kararı ise tarih bakımından sınır çizer. Şehirlerarası otobüsün ani freniyle koridora düşerek yaralanan yolcunun kazasında İtiraz Hakem Heyeti %20 indirim yapmıştı; Yargıtay, Karayolları Trafik Yönetmeliği m.150/b’de yapılan 16.08.2022 tarihli değişiklikle yolculara emniyet kemeri takma zorunluluğunun getirildiğini, kaza tarihinin 15.09.2019 olduğunu belirterek bu gerekçeyle indirim yapılmasını hatalı bulmuştur. Karar özeti Bu nedenle kaza tarihindeki yönetmelik metni ve kemerin takılmadığına ilişkin somut delil ayrıca incelenmelidir.
| Durum | Sonuç | Karar |
|---|---|---|
| Otobüs yolcusu, kemer takmadığı beyan ve sağlık kaydıyla sabit | %20 müterafik kusur indirimi | Yargıtay 4. HD 2024/7598 |
| Kaza 2019; kemer zorunluluğunu getiren yönetmelik değişikliği 16.08.2022 | Kemer gerekçesiyle indirim hatalı | Yargıtay 4. HD 2022/9344 |
| Tutanakta kemer durumu boş, kemer takılmadığına dair belge yok | Müterafik kusur itirazı reddedildi | İstanbul 7. ATM 2021/796 |
| Belediye otobüsü, ayakta yolcu | Kemer imkânı yok; yolcuya kusur verilmedi | Ankara BAM 26. HD 2022/2372 |
| Hesaplanan tazminat poliçe limitini aşıyor | %20 indirim sonucu değiştirmedi | Yargıtay 4. HD 2024/1670 |
Otobüs Şoförünün “Taksirle Yaralama” (TCK 89) Suçundan Ceza Mahkemesinde Yargılanmasının Tazminat Davasına (Kusur Oranlarına) Etkisi
Otobüs kazası tazminatı dosyalarında genellikle ceza ve hukuk davası birlikte yürür. Sürücü hakkında taksirle yaralama (TCK m.89) suçundan soruşturma yapılır; suç şikâyete bağlıdır; yalnızca birinci fıkra kapsamı dışındaki yaralamalarda (kemik kırılması, sabit iz gibi nitelikli hâller veya birden fazla kişinin yaralanması) suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz (TCK m.89/5). Yolcu şikâyetçi veya katılan olarak ceza dosyasına girerek kusur raporlarına ve tutanaklara erişebilir. Taksirle yaralama suçunun unsurları için taksirle yaralama suçu ve cezası yazısına bakılabilir.
Otobüs kazası tazminatı davasını gören hukuk hâkimi ceza davasının sonucuyla bağlı değildir. Türk Borçlar Kanunu m.74’e göre hâkim, zarar verenin kusuru konusunda karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi ceza hâkiminin beraat kararıyla da bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, ceza mahkemesinin beraat kararının hukuk hâkimini bağlamadığını, ancak kesinleşmiş maddi olgularla bağlı olunduğunu belirterek kusur raporları çelişen dosyada ceza dosyasının beklenmesini istemiştir. Karar özeti
Pratikte ceza dosyasındaki kusur tespiti otobüs kazası tazminatı davasının dayanağını oluşturur. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, kesinleşmiş ceza kararında iş makinesi sürücüsünün asli, otobüs sürücüsünün tali kusurlu bulunduğu bir dosyada, hükme esas alınan raporlarla ceza kararı arasındaki çelişkiyi giderecek gerekçeli yeni rapor alınmadan hüküm kurulamayacağını belirtmiştir. Karar özeti Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi’nde ise taksirle yaralama kesinleşmiş, otobüs sürücüsü durmaya uygun olmayan yerde durduğu için tali kusurlu bulunmuş ve bu bulgu hukuk davasında esas alınmıştır. Karar özeti
Dikkat: Ceza davasında şikâyetten vazgeçme, uzlaşma veya zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmesi otobüs kazası tazminatı hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak ibraname veya feragat içeren bir uzlaşma metni imzalanıyorsa metnin kapsamı dikkatle okunmalıdır. Ceza dosyasında kusurun yolcu lehine belirlenmesi hukuk davasında kusur raporu alınmasını gereksiz kılmaz.
Özet: Otobüs Kazasında Yaralandıysanız Neler Yapmalısınız?
Aşağıdaki özet, yazının hukuki sonuçlarını iki gruba göre uygulanabilir adımlara çevirir. Her adım somut olaya göre değişebilir; belgeleri toplamadan ve süreleri hesaplamadan sigorta şirketinin teklifini kabul etmemeniz önerilir. Otobüs kazası tazminatı dosyasında ilk haftalarda yapılan hamleler, sonraki yıllarda tahsil edilebilecek tutarı doğrudan etkiler.
Kazadan Sonra İlk Günlerde Yaralanan Yolcu Olarak Neler Yapmalısınız?
- Otobüs kazası tazminatı dosyası için tedaviyi tamamlayın ve bütün epikriz, rapor, reçete, makbuz ve faturaları saklayın; hastane kayıtlarında kazanın otobüs kazası olduğunun yazıldığından emin olun, çünkü yolcu olduğunuzu ve emniyet kemeri durumunuzu bu kayıtlar da gösterir.
- Otobüs kazası tazminatı talebinin ispatı için bilet, e-bilet kaydı, ödeme dekontu, bagaj fişi ve firma ile yaptığınız yazışmaları saklayın; biletiniz yoksa yanınızdaki yolcuların iletişim bilgilerini alın ve terminal ile araç kamera kayıtlarının korunmasını yazılı isteyin.
- Kaza tespit tutanağının bir örneğini alın; araç plakalarından zorunlu trafik sigortası ve zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası poliçelerini sorgulayın ve tutanakta yolcu bilgilerinin ve kemer durumunun doğru yazıldığını kontrol edin.
- Taksirle yaralama soruşturmasında şikâyetçi olun ve katılma talebinde bulunun; ifade vermeden önce kusur raporlarına ve ceza dosyasına ulaşmak için avukattan destek alın.
- Otobüs kazası tazminatı için maluliyet oranınız belli olmadan kesin bir anlaşma yapmayın; tedavi bittikten sonra kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre adli tıp veya üniversite adli tıp anabilim dalı raporu alın ve psikolojik yaralanma varsa psikiyatri uzmanını da içeren kuruldan rapor isteyin.
- Otobüs kazası tazminatı davasının süre hesabı için kaza tarihini, ceza zamanaşımını ve iki yıl ile on yıllık süreleri bir takvime yazın; sigorta şirketine yaptığınız yazılı başvuruların tarihini ve teslim kanıtlarını saklayın.
Sigorta Teklifi Aldıysanız veya Dava Açmaya Karar Verdiyseniz Neler Yapmalısınız?
- Otobüs kazası tazminatı için ibranameyi veya feragatnameyi imzalamadan önce kapsamını, “fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” kaydı olup olmadığını ve ödemenin maluliyet oranına göre hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol edin; zaten imzaladıysanız yetersiz tutar için iki yıllık iptal süresini (KTK m.111/2) takvime yazın.
- Zorunlu trafik sigortası ve zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası için ayrı ayrı yazılı başvuru yapın; sigortacının 15 günlük cevap süresini ve belgelerin ulaşmasından itibaren sekiz iş günlük ödeme süresini takip edin.
- Otobüs kazası tazminatı davasında davalıları belirleyin: otobüs sürücüsü, araç sahibi, bileti kesen seyahat firması, karşı aracın sürücüsü ve işleteni ile ilgili sigortacılar; poliçe bulunmayan araçlarda Güvence Hesabı’nı da dikkate alın.
- Otobüs kazası tazminatı için mahkemeyi doğru seçin: yaralanma nedeniyle taşıyıcıya karşı açılan bedensel zarar davası için tüketici mahkemesi (dava öncesi arabulucuya başvuru dava şartıdır), ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma davası için asliye ticaret mahkemesi, yalnızca sigortacıya karşı talepler için Sigorta Tahkim Komisyonu.
- Otobüs kazası tazminatı talebinizi kalem kalem ayırın: sürekli iş göremezlik, geçici iş göremezlik, bakıcı, tedavi, ekonomik gelecek ve manevi tazminat; manevi tazminatı zorunlu trafik sigortasından değil sürücü, işleten ve taşıyıcıdan isteyin; bagajdaki eşya için ayrıca bir yıllık süreyi gözetin.
- Otobüs kazası tazminatı davasında müterafik kusur savunmasına hazırlanın: kaza tutanağını, ifadeleri ve sağlık kayıtlarını bir araya getirin; otobüsün türünü (şehirlerarası veya belediye otobüsü) ve kaza tarihindeki kemer yükümlülüğünü yazılı olarak ortaya koyun.
Emsal Kararlar: Otobüs Kazasında Yolcu Tazminatı Davalarında Yargıtay, Bölge Adliye ve Mahkeme Kararları
Bu bölüm, makale boyunca anılan kararların künyelerini ve ayrıntılı özetlerini konuya göre toplar. Anlatımda her karar için kısa bir atıf ve bu bölümdeki kartına bağlantı bulunur. Her kartta kararın sonucu (onama, bozma, kaldırma) ve kazanın tarihi belirtilmiştir; kaza tarihi eski olan kararlarda 14.04.2016’da yürürlükten kalkan 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümlerinin uygulandığı unutulmamalıdır. Tutarlar karar tarihindeki örneklerdir. Otobüs kazası tazminatı davalarında hangi kararın hangi konuda dayanak olacağı aşağıdaki tabloda görülebilir.
| Karar | Konu | Sonuç ve not |
|---|---|---|
| Yargıtay 11. HD 1991/1420 | Bilet veren şirket ve araç sahibi müşterek taşıyan, müteselsil sorumluluk | Bozma |
| Yargıtay 17. HD 2014/3517 | Teşebbüs sahibi sürücü kusurundan sorumlu; ceza kararı hukuk hâkimini bağlamaz | Bozma |
| Yargıtay 11. HD 2020/1958 | Servis aracı kazası, seyahat firması husumeti | Onama |
| İstanbul 7. ATM 2021/796 | Yetki belgesi sahibi firma sorumlu, kemer ispatı, %0 maluliyet | İlk derece kararı |
| Yargıtay 17. HD 2014/12125 | Bilet ispat vasıtasıdır, taşıma terminalde başlar, koltuk sigortası kusura bakmaz | Bozma |
| Yargıtay 17. HD 2016/6276 | Yolcu olduğunu kanıtlayan delil sunulamadı | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2025/5636 | Görevli mahkeme: yaralanmada tüketici, ölümde asliye ticaret | Uyuşmazlığın giderilmesi |
| Yargıtay 4. HD 2022/16764 | Ticari taşımada hatır taşıması yok, zamanaşımı dolmadı | Onama |
| Sakarya BAM 3. HD 2022/1938 | Yolcu kusursuz, kusur iç ilişkide, uzamış zamanaşımı | Kaldırma, yeniden hüküm |
| Yargıtay 4. HD 2022/845 | Koltuk sigortası trafik sigortasından mahsup edilmez | Onama |
| Antalya BAM 13. HD 2024/1936 | TTK 914/2, KTK 85, koltuk sigortası, feragatin sirayeti | Kaldırma, yeniden hüküm |
| Yargıtay 4. HD 2021/14576 | İl içi minibüs, koltuk sigortası genelge öncesi | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2021/15852 | Poliçesiz servis aracı, Güvence Hesabı | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2024/1670 | İbraname karşılığı ödeme, bakiye talebi, KTK 111/2 | Onama |
| Yargıtay 17. HD 2015/15598 | Geçici iş göremezlik zorunlu trafik sigortasından istenir | Bozma |
| Yargıtay 17. HD 2017/4809 | İki bacağını kaybeden yolcu, ceza kararıyla çelişen rapor, protez ve SGK | Bozma |
| Ankara BAM 26. HD 2022/2372 | Belediye otobüsünde ayakta yolcu, kusur yok, geçici iş göremezlik ve bakıcı | İstinaf reddi (kesin) |
| Yargıtay 4. HD 2021/25322 | Kol kaybı, %63 maluliyet, manevi tazminat | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2024/7598 | Otobüs yolcusu, emniyet kemeri, %20 indirim, psikiyatrik rapor | Bozma |
| Yargıtay 4. HD 2022/9344 | Kaza 2019, kemer zorunluluğu tarihi, kusur raporu | Bozma |
| Yargıtay 4. HD 2021/18154 | Zararı öğrenme, ceza zamanaşımı dolsa da dava hakkı | Bozma |
| Yargıtay HGK 2018/467 | Zararın öğrenilmesi, gelişen durum, kesin maluliyet kararı | Direnmeye uygun |
| Yargıtay 4. HD 2022/6707 | Kesin rapor 9 yıl sonra, zamanaşımı | Onama |
| Yargıtay 4. HD 2023/13058 | Bakiye talep, 8 yıllık süre, limit | Onama |
Sorumlu Taraflar, Teşebbüs Sahibi ve Biletli Yolcu Kararları
Otobüste yolcu kaza sonucu ölmüş, bilet başka bir şirket tarafından düzenlenmiş, otobüs ise davalı turizm şirketine ait çıkmıştır. İlk derece mahkemesi davalıyı yalnızca araç sahibi sayarak iki yıllık zamanaşımıyla davayı reddetmiştir. Yargıtay, bileti veren şirket ile araç sahibi şirketin “müşterek taşıyan” durumunda olduğunu, taşıma akdi nedeniyle müteselsilen sorumlu bulunduklarını belirtmiştir. Desteğinden yoksun kalanların taşıyıcılar aleyhine açtığı davada eski Türk Ticaret Kanunu m.767/5 uyarınca on yıllık süreyi uygulamış, daha önce bilet veren şirket aleyhine hükmedilen tazminatın gözetilip tahsilde tekerrür olmamak üzere karar verilmesini istemiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında seyahat firmasına husumet yöneltilebileceğini gösterir.
Otobüs şoförü başka aracın önünü keserek durup tartışırken otobüsten inen yolcu ve yayalara başka bir araç çarpmış, yolcu ölmüştür; destekten yoksun kalma ve manevi tazminat istenmiştir. Yargıtay, KTK m.85/son uyarınca teşebbüs sahibinin sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulmasını isabetli bulmuştur. Ceza mahkemesinin beraat kararının hukuk hâkimini bağlamadığını, ancak kesinleşmiş maddi olgularla bağlı olunduğunu, çelişkili kusur raporlarının bulunduğu dosyada ceza dosyasının beklenmesi gerektiğini belirtmiştir. Dönemin 4925 sayılı Kanun m.18 ve 19/son hükümlerine göre otobüsün taşımacılık sigortasının araştırılmasını da istemiştir; bu maddeler 14.04.2016’dan itibaren mülgadır. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında firmanın sürücü kusurundan sorumluluğuna dayanak olur.
Kayseri’den Konya’ya bilet alan öğrenci, terminale gitmek için firmaya bağlı servis aracına binmiş, araç tek taraflı kaza yapmıştır (15.04.2012). Seyahat firması aracın maliki ve işleteni olmadığını ileri sürmüştür. Mahkeme, otobüs firmalarının kendi teşebbüsleri altında işlettikleri araçların karıştığı kazalarda teşebbüs sahibi olarak araç maliki ve sürücüsü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, sürücünün firmada çalıştığını, minibüsün ticari yolcu taşımasında kullanıldığını gözeterek husumeti kabul etmiş, 3.006,97 TL maddi ve 5.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir. Yargıtay, firmanın temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında “araç benim değil” savunmasının sonuç vermediğini gösterir.
2019 yılında otobüs yolun sağındaki beton bariyere çarpıp yan yatmış, yolcu yaralanmıştır; Adli Tıp raporuna göre sürücü %100 kusurludur. Seyahat firması, aracın yetki belgesi altında başkasına işlettirildiğini ileri sürerek husumet itirazında bulunmuş, mahkeme teşebbüs sahibi olarak müteselsil sorumluluğu kabul edip itirazı reddetmiştir. Maluliyet %0, iyileşme süresi iki hafta olduğundan 949 TL geçici iş göremezlik tazminatı kabul edilmiş; belgesiz tedavi gideri ve ekonomik geleceğin sarsılması talepleri reddedilmiştir. Kaza tespit tutanağında kemer durumu boş bırakıldığından müterafik kusur itirazı reddedilmiş, 5.000 TL manevi tazminata hükmedilmiştir. Karar ilk derece mahkemesine aittir. Karar, otobüs kazası tazminatı dosyasında kemer ve maluliyet ispatının önemini gösterir.
Aksaray-Ankara seferi için saat 21.20’de bilet alınmış, otobüs terminale girmeyip yolun karşısında durmuş, firma görevlisi yolcuyu oraya yönlendirmiş; yolcu yolu geçerken servis minibüsünün çarpmasıyla ölmüştür. İlk derece mahkemesi taşıma başlamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay, biletin şekil şartı değil ispat vasıtası olduğunu, taşıma hizmetinin yolcunun terminale girmesiyle başladığını, bilet saati ile hareket saati arasındaki sürenin makul olduğunu belirtmiş; zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasının taşımacı veya sürücü kusuru olmasa da ölümde poliçe tutarını (150.000 TL) mirasçılara ödemekle yükümlü olduğunu kabul ederek esasa girilmesi için hükmü bozmuştur. Karar, otobüs kazası tazminatı hakkının biletle ve terminale giriş anıyla ilişkisini gösterir.
Zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk poliçeli aracın tek taraflı kazasında yaralanan ve malul kalan kişi tazminat istemiştir. Mahkeme, biletli yolcu olduğunu kanıtlayan bir delil sunulmadığından davacıyı biletsiz kabul etmiş ve talebi poliçe teminatı dışında görerek reddetmiştir. Yargıtay, delillerin değerlendirilmesinde aykırılık görmemiş; kazanın Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında olmayan, ailecek yapılan bir taşıma sırasında gerçekleştiğini belirterek hükmü onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı talebinde yolcu sıfatının ispatlanması gerektiğini gösterir.
Dairenin 5235 sayılı Kanun m.35 uyarınca verdiği kararda, desteğin yolcu olarak bulunduğu otobüs veya minibüsün kazasında ölümü nedeniyle destekten yoksun kalanların taşıyan firma, zorunlu trafik sigortacısı ve diğer sorumlulara karşı açtığı tazminat davasında asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğu (TTK m.4/1-a, m.5; yansıma zarar), yolcunun yaralanması nedeniyle bedensel zarar davasında ise tüketici mahkemesinin görevli olduğu (6502 sayılı Kanun m.3/l, m.73/1, m.83/2) sonucuna varılmıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında görevli mahkemeyi belirleyen güncel ölçüttür.
24.07.2018’de zorunlu trafik sigortalı aracın tek taraflı kazasında yaralanan yolcu, 5.000 TL ile başlattığı talebi 114.395,65 TL’ye çıkarmış; İtiraz Hakem Heyeti 103.905,32 TL sürekli iş göremezlik ve 2.029,50 TL geçici bakıcı gideri olmak üzere 105.934,82 TL’ye hükmetmiştir. Sigortacı zamanaşımı, hatır taşıması ve müterafik kusur savunmalarını ileri sürmüştür. Yargıtay, dava tarihinde ceza zamanaşımının dolmadığını, başvurunun usulüne uygun olduğunu, yolcunun kusurunun ve müterafik kusur delilinin bulunmadığını, taşımanın ticari taşıma olup hatır taşımasından söz edilemeyeceğini, geçici bakıcı giderinin poliçe kapsamında kaldığını belirterek onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı hesabında hatır taşıması indiriminin ticari taşımada uygulanmadığını gösterir.
19.06.2012’de arızalı otobüs yolun sağında dururken çekici çarpmış, otobüs önündeki araca çarpıp bariyerleri aşarak devrilmiş, yolcu yaralanmıştır. Çekici sürücüsü %80, otobüs sürücüsü %20 kusurlu bulunmuş, taksirle yaralama kesinleşmiştir. Bölge adliye mahkemesi yolcunun kusursuz olduğunu, kusurun müteselsil borçlular arasındaki iç ilişkide değerlendirileceğini belirtmiş; kusursuz sürücünün sigortacısı hakkındaki davayı reddetmiştir. Yolcu otobüsün taşımacılık sigortacısı ve sigortalıları yönünden feragat ettiğinden 48.290,22 TL maddi tazminat çekici tarafından, 20.000 TL manevi tazminat ise otobüs firması dahil davalılardan müteselsilen tahsil edilmiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında kusur dağılımının borçlular arasındaki iç ilişkide kaldığını gösterir.
Koltuk Sigortası, Trafik Sigortası ve Tazminat Kalemleri Kararları
02.08.2016’da otobüs traktöre çarpmış, yolcu malul kalmıştır; aynı sigorta şirketi hem zorunlu trafik hem zorunlu koltuk sigortacısıdır. İlk derece mahkemesi koltuk sigortası talebini sebepsiz zenginleşme gerekçesiyle reddetmiş, bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak koltuk sigortası ödemelerinin (tedavi giderleri hariç) tazminattan indirilemeyeceğini, bu sigortanın can ve meblağ sigortası olduğunu ve zorunlu trafik sigortası bedelinden mahsup edilemeyeceğini kabul etmiştir. Hükmedilen tutarlar 123.097,38 TL sürekli iş göremezlik, 22.750 TL koltuk sigortası ve 7.161,16 TL geçici iş göremezliktir. Yargıtay, TRH-2010 hesabında, faiz başlangıcında ve koltuk sigortası kapsamında tazminata hükmedilmesinde hata görmeyerek davalı sigortacının temyizini reddetmiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı hesabında iki sigortanın birbirinden mahsup edilmediğini gösterir.
25.09.2016’da otobüs ambulansa arkadan çarpmış, yolcu ağır yaralanmıştır; otobüs sürücüsü tam kusurludur. Mahkeme TTK m.914/2, TBK m.49 ve KTK m.85’e dayanmış; koltuk sigortasının can ve meblağ sigortası olduğunu, ödenen bedelin maluliyet tazminatından mahsup edilemeyeceğini belirtmiş; TRH-2010 tablosunu teknik faiz uygulamadan kullanmıştır. 8.134,66 TL geçici ve 310.504,52 TL sürekli iş göremezlik tazminatı hüküm altına alınmış, sigortacının sorumluluğu 310.000 TL’lik limitle sınırlanmıştır. Yolcunun kasko sigortacısıyla yaptığı feragat işleten ve sürücüye de sirayet ettiğinden 100.000 TL manevi tazminat talebi reddedilmiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında davalıların çokluğunun ve feragatin sonuçlarını gösterir.
05.05.2008’deki kazada il içi minibüs taşıması söz konusudur. Yargıtay, Hazine Müsteşarlığı’nın 2010/8 sayılı Genelgesi’nden önceki kazalarda il içi taşımalarda da zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasının bulunduğunu kabul etmiş; Güvence Hesabı’nın açtığı rücu davasının kabulü kararını onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı bakımından kaza tarihinin belirleyici olduğunu gösterir.
23.10.2009’daki okul servisi kazasında aracın ne zorunlu trafik sigortası ne de zorunlu koltuk sigortası vardı. Mahkeme 125.000 TL teminat tutarının Güvence Hesabı’ndan ödenmesine, faizin başvuru veya temerrüt tarihinden işlemesine hükmetmiş; Yargıtay bu sonucu onamıştır. Karar, sigortasız araçta otobüs kazası tazminatı için Güvence Hesabı yolunu gösterir.
16.08.2020’de zorunlu trafik sigortalı aracın tek taraflı kazasında yolcu en az %11 malul kalmış; sigortacı 22.04.2021’de ibraname karşılığı 146.109 TL ödemiş (%12,6 maluliyet, TRH-2010, %1,8 teknik faiz). Yolcu bakiye talep etmiş; hakem heyetleri KTK m.111 uyarınca ibranamede fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunu, önceki ödemenin güncel tutarının poliçe limitinden mahsup edildiğini, toplam tazminatın 669.556 TL, teminat limitinin 430.000 TL olduğunu, %20 müterafik kusur indirimi yapılsa bile sonucun değişmeyeceğini belirtmiştir. Temerrüt başvurudan sekiz iş günü sonra başlamıştır. Yargıtay, KTK m.111/2 uyarınca bakiye talebini, geçici iş göremezlik ve bakıcı giderinin tedavi gideri teminatından karşılanmasını isabetli bularak onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında ibraname sonrası bakiyenin istenebileceğini gösterir.
Yaya yaralanması dosyasıdır (29.09.2009 kazası, femur boyun kırığı); zorunlu trafik sigortası şirketi hakkındaki geçici iş göremezlik davası “SGK sorumludur” gerekçesiyle husumetten reddedilmiştir. Yargıtay, zorunlu trafik sigortasının tedavi giderinden ibaret olmadığını, tedavi ve iyileşme süresince yaralının tam iş göremez sayıldığını, geçici iş göremezlik tazminatından sürücü ve işletenle birlikte sigortacının da sorumlu olduğunu belirterek hükmü bozmuştur. Sigortacının bilgi ve belgelerin ulaşmasından itibaren sekiz iş günü içinde ödemekle yükümlü olduğunu, başvurusuz açılan davada temerrüdün dava tarihinde başlayacağını da belirtmiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında geçici iş göremezlik kaleminin sigortacıdan istenebileceğini gösterir.
28.09.2009’da otobüs ile iş makinesi çarpışmış, yolcu iki bacağını bileklerden kaybetmiştir. Mahkeme iş makinesi sürücüsünü tam kusurlu, otobüs sürücüsünü kusursuz saymıştır; kesinleşmiş ceza kararında ise iş makinesi sürücüsü asli, otobüs sürücüsü tali kusurlu bulunmuştur. Yargıtay, çelişkinin giderilmesi için uzman heyetten gerekçeli rapor alınmasını; dosyada zorunlu koltuk poliçesi bulunmadığından davacıya hangi poliçeye dayandığının açıklattırılmasını; araçlar ticari olduğundan ticari faize hükmedilmesini; belgeli tedavi ve protez giderlerinin SGK’ya geçtiğinden SGK’nın davaya dahil edilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi 60.000 TL manevi tazminat vermişti. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında ceza kararıyla uyumlu rapor alınmasının gerekliliğini gösterir.
24.07.2016’da belediye yolcu otobüsü duran kamyonete arkadan çarpmış, ayakta yolculuk yapan yolcu çene kırığı ve diz bağ kopması yaşamıştır; maluliyet %0, geçici iş göremezlik ve bakıcı ihtiyacı dört aydır. İşleten, boş koltuk bulunduğunu ve yolcunun uyarı levhası olan yerde ayakta durduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, toplu taşıma otobüslerinde oturarak veya ayakta yolcu taşınabildiğini, bu araçlarda emniyet kemeri imkânı bulunmadığını, sürücünün ani frenlere karşı teyakkuzda olması gerektiğini belirterek yolcuya kusur yüklememiştir. 5.203,96 TL geçici iş göremezlik ve 6.558 TL bakıcı gideri işleten, sürücü ve sigortacıdan müteselsilen tahsil edilmiş, istinaf başvuruları kesin olarak reddedilmiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı hesabında ayakta yolcuya kusur yüklenmediğini gösterir.
Manevi Tazminat, Müterafik Kusur ve Zamanaşımı Kararları
05.02.2015’te otobüs önündeki iş makinesine çarpmış, biletli yolcu olan 22 yaşındaki genç sağ kolunu omuzdan kaybetmiş ve sol kulak kepçesi tamamen yok olmuştur; maluliyet %63, sürücü %100 kusurludur, davalı ihtiyari mali sorumluluk sigortacısıdır. İlk derece mahkemesi 100.000 TL, bölge adliye mahkemesi yolcu için 150.000 TL ve annesi için 25.000 TL manevi tazminata hükmetmiş; gerekçede biletli yolcu olması, ticari taşımada güvenliğin önceliği, maluliyet oranı ve gencin yaşı vurgulanmıştır. Yargıtay kaza tarihi, oluş şekli, maluliyet, acı, tarafların durumu, paranın alım gücü ve tazminatın amacına göre miktarları uygun bulup onamıştır. Karar, ağır yaralanmalarda otobüs kazası tazminatı içindeki manevi bölümün büyüklüğünü gösterir.
26.11.2021’de zorunlu trafik sigortalı aracın yolcunun bulunduğu otobüse çarpması ve otobüsün önündeki araçlara çarpmasıyla yaralamalı kaza olmuştur; heyet 430.000 TL tazminata hükmetmişti. Yargıtay, %20 sürekli iş göremezlik oranı veren raporun ömür boyu sürüp sürmeyeceğini ve travma sonrası stres bozukluğu ile illiyeti değerlendirmediğini, psikiyatri uzmanını içeren kuruldan yeni rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Otobüslerin emniyet kemeri zorunlu araçlardan olduğunu, yolcunun ceza soruşturmasındaki beyanı ve acil müdahale formuyla kemer takmadığının sabit olduğunu, Dairenin yerleşik uygulamasına göre %20 müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini; faizin talep edilen tarihten işletilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında kemer indirimi ve psikiyatrik rapor konularını birlikte ele alır.
15.09.2019’da şehirlerarası otobüsün ani freni sonucu yolcu koridora düşerek yaralanmıştır; heyet kemer takılmaması nedeniyle %20 indirim yapmıştır. Yargıtay, Karayolları Trafik Yönetmeliği m.150/b’nin 16.08.2022 tarihli değişikliğiyle yolculara kemer takma zorunluluğunun getirildiğini, kaza tarihinin 2019 olduğunu belirterek indirimi hatalı bulmuştur. Ayrıca kaza tespit tutanağı dosyada olmadığı gibi kusur oranları belirlenmeden otobüs sürücüsünün tam kusurlu kabul edildiğini, ceza soruşturma dosyası getirilip üniversite öğretim üyelerinden kusur raporu alınması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında kaza tarihindeki yönetmeliğin belirleyici olduğunu gösterir.
18.11.2011 tarihli kazada yaralanan bir yayanın tazminat davasına ilişkin olan karar, bütün trafik kazalarında zamanaşımı hesabına yol gösterir. Yargıtay, KTK m.109/1 ve 2 uyarınca zararı ve sorumluyu öğrenmeden iki yıl, kazadan on yıl süreyi; öğrenmeden kastın zararın ve sorumlunun gerçekten öğrenilmesi olduğunu, öğrenebilecek durumda olmanın yetmediğini; ceza zamanaşımı dolsa dahi iki yıl ve on yıl içinde dava açılabileceğini belirtmiştir. Mahkemece alınan son Adli Tıp raporuyla (14.09.2020) zarar öğrenildiğinden zamanaşımı itirazı yerinde görülmemiş, ret kararı bozulmuştur. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında süre hesabına yol gösterir.
İş kazasında sol gözünü kaybeden işçinin %39 maluliyetli olduğu dosyada Kurul, zararın tam ortaya çıkmadıkça öğrenilmiş sayılamayacağını, gelişen durum varsa zamanaşımının gelişmenin durduğunun öğrenilmesiyle işleyeceğini belirtmiştir. SGK sağlık kurullarının kontrol muayenesi gerekmediğine dair kesin maluliyet kararıyla zararın kesin olarak belli olduğu kabul edilmiş, ıslahla artırılan maddi ve manevi tazminat zamanaşımına uğramamıştır; “zararın yalnızca varlığının öğrenilmesi yeterlidir” görüşü Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında maluliyet kesinleşmeden zararın belli olmadığı yaklaşımını destekler.
Yolcu 26.05.2012’de yaralanmış, kesin maluliyet raporu 04.05.2021’de alınmış ve sigortacıya 09.06.2021’de başvurulmuştur. Uyuşmazlık Hakem Heyeti on yıl dolmadığı için talebi kabul etmiş, İtiraz Hakem Heyeti ise dokuz yıl boyunca şikâyet veya tedavi belgesi bulunmadığını, gelişen zarar olmadığını, zararı öğrenmeye engel durum bulunmadığını belirterek sekiz yıllık ceza zamanaşımı dolduktan sonra alınan rapora dayanan talebi reddetmiştir. Yargıtay, yolcunun temyiz itirazlarını yerinde görmeyip ret kararını onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı talebinde uzun süre sonra alınan raporun riskini gösterir.
06.07.2019’daki tek taraflı kazada yolcu %18 malul kalmış, sigortacı 131.800 TL ödemiş, yolcu bakiye talep etmiştir. Heyet, taksirle yaralamada sekiz yıllık ceza zamanaşımının uygulanacağını, talebin zamanaşımına uğramadığını, yolcuda kusur incelemesi yapılmayacağını, hesaplanan bakiyenin 332.393,44 TL olup teminat bakiyesinin 258.200 TL bulunduğunu belirtmiştir. %20 hatır taşıması indirimi yapılsa dahi tutarın limitin üzerinde kalacağı hesaplanmıştır. Yargıtay, ıslahın tebliğ edildiğini, maluliyet ve aktüer raporlarının uygun olduğunu belirterek davalı sigortacının temyizini reddetmiş ve hükmü onamıştır. Karar, otobüs kazası tazminatı davasında bakiye talebin sekiz yıllık süre içinde istenebileceğini gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Otobüs kazasında yaralandınız veya sigorta şirketinden ibraname imzalamanız istendi mi? Kaza tutanağı, sağlık raporları, bilet kaydı, poliçe bilgileri ve ceza dosyasının birlikte incelenmesiyle dava açılacak kişileri, sigorta başvurusunu ve zamanaşımı süresini değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Taksirle yaralama dosyasındaki hakların izlenmesi için ceza hukuku ve İstanbul ceza avukatı sayfalarımıza da göz atabilirsiniz.
Yasal Uyarı: Bu makale, otobüs kazalarında yaralanan yolcuların tazminat hakları, zorunlu sigortalar ve zamanaşımı konularında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayın özelliklerine göre hukuki sonuçlar değişebilir. Yargıtay içtihatları ile mevzuat hükümleri zaman içinde değişikliğe uğrayabileceğinden, güncel ve kişiye özel hukuki danışmanlık için bir avukata başvurulması tavsiye edilir. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. — Av. Turgut Ekrem — turgutekrem.av.tr